Với kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng hai con số và thặng dư thương mại duy trì ở mức cao, năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế. Thành quả này cho thấy năng lực thích ứng ngày càng cao của nền kinh tế mở trước biến động chuỗi cung ứng và các rào cản thương mại mới.
Lập kỷ lục trong bối cảnh nhiều thách thức
Năm 2025 được ghi nhận là một dấu mốc đặc biệt của hoạt động xuất khẩu Việt Nam khi kim ngạch hàng hóa đạt mức cao nhất từ trước đến nay, bất chấp bối cảnh kinh tế thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Lạm phát tại các nền kinh tế lớn chưa hoàn toàn được kiểm soát, chính sách tiền tệ toàn cầu còn thận trọng, xung đột địa chính trị kéo dài và xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại tiếp tục tạo áp lực lên dòng chảy thương mại quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc xuất khẩu Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng hai con số cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt và sức chống chịu ngày càng tốt của nền kinh tế.
Theo số liệu của Cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước đạt khoảng tăng 17,0% so với năm 2024, là mức tăng trưởng mạnh nhất trong nhiều năm gần đây và vượt đáng kể các mục tiêu đề ra từ đầu năm. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước lần đầu tiên vượt mốc 930 tỷ USD, đưa Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm các nền kinh tế có quy mô thương mại lớn trên thế giới. Đáng chú ý, cán cân thương mại tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu với mức thặng dư trên 20 tỷ USD, góp phần củng cố nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ cân đối ngoại tệ và tăng dư địa điều hành chính sách.
Kết quả này phản ánh rõ nét vai trò trụ cột của xuất khẩu trong mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Trong bối cảnh đầu tư và tiêu dùng nội địa phục hồi chưa đồng đều, xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất công nghiệp, tạo việc làm và lan tỏa tăng trưởng sang nhiều khu vực kinh tế khác. Đặc biệt, đà tăng trưởng được duy trì khá đồng đều trong suốt năm, trong đó các tháng cuối năm ghi nhận sự bứt tốc rõ rệt, cho thấy khả năng tận dụng tốt nhu cầu thị trường và nhịp phục hồi của thương mại toàn cầu. Không chỉ tăng về quy mô, xuất khẩu năm 2025 còn cho thấy sự cải thiện về tính ổn định. Biến động theo mùa vụ giảm dần, mức độ phụ thuộc vào một vài thị trường hay mặt hàng đơn lẻ được thu hẹp, giúp hoạt động xuất khẩu bớt nhạy cảm hơn trước các cú sốc bên ngoài. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các giai đoạn tăng trưởng nóng trước.
Sự tăng trưởng này diễn ra ngay cả khi nhiều ngành ở các nước đối tác chịu sức ép từ chính sách bảo hộ, chi phí vận tải tăng cao và chuỗi cung ứng bị gián đoạn kéo dài, cho thấy năng lực thích ứng nhanh và chủ động trong hoạch định chiến lược xuất khẩu của nền kinh tế. Điều này góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, tăng dự trữ ngoại hối quốc gia và gia tăng niềm tin của các nhà đầu tư trong và ngoài nước vào triển vọng phát triển kinh tế Việt Nam.
Chuyển dịch cơ cấu và mở rộng thị trường
Một trong những điểm nổi bật nhất của xuất khẩu Việt Nam năm 2025 là sự chuyển dịch cơ cấu ngày càng rõ nét theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Số liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm gần 89% tổng kim ngạch xuất khẩu, qua đó khẳng định vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Trong cơ cấu này, các mặt hàng như thiết bị điện tử - máy tính - linh kiện, điện thoại và linh kiện, máy móc thiết bị, dệt may, da giày tiếp tục giữ vị thế chủ lực và đóng góp phần lớn vào tổng kim ngạch xuất khẩu cả năm. Sự gia tăng về lượng và giá trị của các dòng sản phẩm công nghệ cao là minh chứng cho bước chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang hàng hóa có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.
Đáng chú ý, số lượng nhóm hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD tiếp tục gia tăng, phản ánh nền tảng xuất khẩu ngày càng rộng và đa dạng. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro phụ thuộc quá mức vào một số ngành truyền thống, đồng thời tạo dư địa cho những ngành mới nổi tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Cùng với đó, chất lượng hàng hóa xuất khẩu từng bước được nâng cao, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và lao động ngày càng khắt khe của các thị trường phát triển.
Bên cạnh công nghiệp chế biến, khu vực nông, lâm, thủy sản tiếp tục ghi dấu ấn tích cực trong năm 2025. Xuất khẩu nông sản không chỉ tăng về giá trị mà còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về phương thức tiếp cận thị trường. Thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch hay thị trường truyền thống, nhiều mặt hàng nông sản đã từng bước chinh phục các thị trường lớn thông qua các kênh chính ngạch, tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do. Rau quả, cà phê, hạt điều, thủy sản tiếp tục giữ vai trò quan trọng, trong đó một số mặt hàng nổi lên như điểm sáng nhờ nhu cầu tăng và giá xuất khẩu cải thiện.
Song song với chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, thị trường xuất khẩu của Việt Nam năm 2025 tiếp tục được mở rộng và đa dạng hóa. Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất, đóng vai trò then chốt đối với nhiều ngành hàng công nghiệp và tiêu dùng. Thị trường EU tiếp tục phát huy hiệu quả của các hiệp định thương mại tự do, giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh. Trung Quốc giữ vị trí quan trọng đối với nông sản và một số mặt hàng công nghiệp, trong khi Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN duy trì vai trò là những đối tác ổn định, góp phần cân bằng cơ cấu thị trường.
Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tổng kim ngạch xuất khẩu, chiếm tới hơn 77% tổng giá trị xuất khẩu cả năm. Điều này không chỉ cho thấy sức hút của môi trường sản xuất Việt Nam với các nhà đầu tư quốc tế mà còn là minh chứng cho hiệu quả của việc thu hút đầu tư vào các ngành có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn. Tuy nhiên, cùng với đó, yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước ngày càng trở nên cấp thiết, nhằm gia tăng tỷ trọng xuất khẩu trực tiếp và giá trị gia tăng giữ lại trong nền kinh tế.
Hành trình tăng trưởng bền vững
Nhìn về phía trước, nền tảng xuất khẩu được xây dựng trong năm 2025 sẽ là đòn bẩy quan trọng định hình triển vọng của năm 2026 và những năm tiếp theo với mục tiêu tăng trưởng bền vững và chất lượng hơn. Thành tựu đạt được trong năm vừa qua không chỉ giúp Việt Nam củng cố vị thế trong các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu mà còn đặt ra những kỳ vọng mới về việc nâng cao giá trị gia tăng trong xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường, cũng như giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài.
Theo các chuyên gia kinh tế trong nước và quốc tế, xu hướng phục hồi của kinh tế thế giới sau đại dịch, cùng với việc Việt Nam tiếp tục tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, sẽ tạo dư địa thuận lợi cho xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng. Điều này đòi hỏi chính sách thương mại, thuế quan và hỗ trợ doanh nghiệp phải tiếp tục được hoàn thiện để tối ưu hóa khả năng cạnh tranh và mở rộng thị phần.
Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức mà Việt Nam cần linh hoạt đối phó. Biện pháp thuế quan từ một số quốc gia đối với hàng xuất khẩu nhất định, chi phí logistics tăng cao và yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường phát triển là những yếu tố cần được lường trước trong hoạch định chiến lược kinh doanh và chính sách quốc gia. Trong bối cảnh đó, sự phối hợp giữa các bộ ngành, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp sẽ quyết định mức độ thành công của chu kỳ xuất khẩu mới.
Trong bối cảnh đó, xuất khẩu năm 2026 được kỳ vọng không chỉ tiếp tục gia tăng kim ngạch mà còn là nâng cao chất lượng và giá trị của xuất khẩu, tập trung vào sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện với môi trường và phù hợp tiêu chuẩn thị trường xuất khẩu trọng điểm. Nếu tận dụng tốt những nền tảng đã được tạo dựng trong năm 2025, xuất khẩu Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để bước sang một giai đoạn phát triển mới, qua đó tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam như một nền kinh tế mở, năng động và ngày càng có tiếng nói trong thương mại toàn cầu.
Trung Anh