Theo TS Đinh Thị Bảo Linh, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), thương mại điện tử phát triển góp phần giúp doanh thu bán lẻ tiếp tục tăng trong giai đoạn khó khăn và dịch bệnh, đồng thời tạo động lực tăng trưởng ngày càng lớn cho thị trường bán lẻ Việt Nam.
Thị trường bán lẻ có nhiều yếu tố thuận lợi cho tăng trưởng
Tại Tọa đàm “Cuộc CMCN 4.0 và cơ hội cho ngành bán lẻ Việt Nam” do Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) chủ trì, Tạp chí Thương Trường thực hiện, TS. Đinh Thị Bảo Linh - Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại - Bộ Công Thương nhận định, thị trường Việt Nam đã có bước phát triển ổn định trong suốt giai đoạn 2017-2022, bất chấp những khó khăn của thời kỳ dịch bệnh COVID-19.
Quý 1/2023, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 1187 nghìn tỷ đồng, tăng 11,4% so với quý 1/2022, chiếm 78,9% tổng bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ của cả nước trong quý đầu năm nay.
Kết quả khảo sát 15.000 nhà bán hàng của Nền tảng quản lý và bán hàng Sapo cho thấy, tình hình chung năm 2022 là sự phục hồi về doanh thu. Tỷ lệ nhà bán hàng có sự tăng trưởng doanh thu chiếm 37,72%, cao hơn năm 2021 (23,88%) và năm 2020 (30,7%), số lượng nhà bán hàng có sự tăng trưởng trên 30% doanh thu chiếm 6,36%.
TS. Đinh Thị Bảo Linh cho rằng, thị trường bán lẻ Việt Nam giai đoạn 2017-2022, có các yếu tố thuận lợi. Thứ nhất, quy mô nền kinh tế và GDP bình quân đầu người của Việt Nam liên tục tăng qua các năm, thậm chí đạt tốc độ tăng nhanh nhất trong khu vực ASEAN. Hệ thống hạ tầng thương mại được cải thiện theo hướng tăng các kênh bán lẻ hiện đại
Thương mại điện tử phát triển góp phần giúp doanh thu bán lẻ tiếp tục tăng trong giai đoạn khó khăn và dịch bệnh, đồng thời tạo động lực tăng trưởng ngày càng lớn cho thị trường bán lẻ Việt Nam: Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử (2022), quy mô thị trường thương mại điện tử bán lẻ tại Việt Nam liên tục tăng trong giai đoạn 2017-2022, với doanh thu B2C tăng từ 6,2 tỷ USD lên 16,4 tỷ USD (tương ứng tăng 2,64 lần).
TS. Đinh Thị Bảo Linh - Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại - Bộ Công Thương
4 xu hướng tăng trưởng chính của ngành bán lẻ
CMCN 4.0 với các bước tiến lớn về công nghệ sẽ thúc đẩy nhanh quá trình tự động hóa, hình thành các mạng lưới chia sẻ tài nguyên thông tin, dữ liệu trên diện rộng, kết nối cả về không gian (toàn cầu) và thời gian (từ quả khứ đến tương lai), và do từng bước làm nhòa ranh giới về vật lý.
Dự báo về thị trường bán lẻ Việt Nam trong bối cảnh CMCN 4.0, TS. Đinh Thị Bảo Linh nhận định có 4 xu hướng. Thứ nhất, về tổng thể, thị trường đang vận động theo hướng thuộc về người mua và người mua ngày càng có nhiều công cụ hiện đại để tùy chỉnh các lựa chọn của họ ở cả các kênh bán hàng hiện đại và truyền thống. Những thay đổi về nhân khẩu học và trong thói quen và hành vi của người tiêu dùng có thể sẽ ảnh hưởng lớn đến các nhà bán lẻ vào năm 2023 và những năm tiếp theo. Người tiêu dùng Việt Nam đang trở nên “trực tuyến hơn”, với tỷ lệ người sử dụng intemet tăng lên đến mức 75% dân số và tỷ lệ người mua sắm trực tuyến lên tới 60%. Mua sắm trực tuyến giúp người mua hàng có thể chốt đơn hàng ở bất kỳ đâu vào bất kỳ khung giờ nào trong ngày, do đó tăng tỷ lệ tiếp cận của các nhà bán lẻ với người mua hàng so với việc chờ đợi họ dành thời gian để đến với các cửa hàng/sap hàng truyền thống.
Thứ hai, khái niệm về thị trường bán lẻ không còn đơn thuần là mua và bán một mặt hàng mà đã mở rộng ra cả những dịch vụ hỗ trợ và trải nghiệm tiêu dùng. Để cạnh tranh, các nhà bán lẻ liên tục phải đổi mới các kênh bán hàng ngoại tuyến và trực tuyến, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ nhanh chóng ở chặng cuối như giao hàng tận nơi giao hàng trong ngày, ứng dụng các công cụ trực tuyến để giúp khách hàng lựa chọn/thử hàng/chuyển đổi/trả hàng (ví dụ quần áo, giày dép), cũng như thanh toán điện tử nhanh chóng, thuận tiện nhất có thể.
Thứ ba, trong khi cạnh tranh về công nghệ để cải thiện độ tiện ích tạo là xu hướng chủ đạo thì trong bối cảnh khó khăn của năm 2023, cạnh tranh về chi phi cũng là vấn đề “đau đầu" của các nhà bản lẻ. Các nhà bán lẻ đang tiếp cận người tiêu dùng theo nhiều kênh khác nhau, từ các cửa hàng truyền thống truyền thống đến các siêu thị. Do đó chỉ phí thu hút và duy trì khách hàng đang tăng lên. Lợi nhuận biên có thể tiếp tục bị bào mòn và trong ngắn hạn, lợi thế cạnh tranh về quy mô sẽ thắng thế (các nhà bán lẻ quy mô lớn có thể tích tụ tổng lợi nhuận từ mỗi đơn vị lợi nhuận biên nhỏ, do đó giúp họ vượt qua khó khăn ngắn hạn so với các nhà bán lẻ có quy mô vốn nhỏ).
Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, ứng dụng công nghệ của CMCN 4.0 để cắt giảm các chi phí không cần thiết, giảm độ rủi ro trong quản lý/bản hàng. giao hàng...sẽ chi phổi cạnh tranh về chi phí.
Thứ tư, hội nhập quốc tế về cả kinh tế, công nghệ và văn hóa được thúc đẩy bởi chính những xu hướng của CMCN 4.0, và do đó tác động nhánh, mạnh hơn đến thị trường bán lẻ Việt Nam Trong thập kỷ tới, những thay đổi về nhân khẩu học xã hội của người tiêu dùng dự kiến sẽ diễn ra với tốc độ chưa từng thấy, tạo ra những nhu cầu và mong muốn ngày càng mở rộng và đa dạng. Những đặc điểm như độ tuổi trung bình cao hơn, các bệnh liên quan đến béo phi, huyết áp, tim mạch.. cũng tác động đến cơ cấu hàng hóa tiểu dùng.
Cùng với hội nhập quốc tế, cộng đồng trở nên đa dạng hơn về sắc tộc, thay đổi về cơ cấu giới tính, xác thực về giới tính, xác thực bản dạng giới tính, di động, phụ thuộc vào kỹ thuật số nhiều hơn. Người tiêu dùng cũng có kỳ vọng cao hơn đối với các công ty trong việc duy trì các sáng kiến ESG (môi trường, xã hội và quản trị và DEI (đa dạng công bằng và hòa nhập). Trong một nghiên cứu về công ty Deloite, ba phần tư số người tiêu dùng thuộc Gen Z cho biết tính bền vững quan trọng hơn thương hiệu khi đưa ra quyết định mua hàng. Khi tệp khách hàng ngày càng trở nên phức về nhu cầu, điều kiện sống và sở thích riêng, các nhà bán lẻ buộc phải thích ứng quan với quy trình sản xuất, phân phối và tiếp thị mới.
Từ những phân tích, nhận định trên, TS. Đinh Thị Bảo Linh cho rằng, thị trường bán lẻ quốc tế và Việt Nam không ngừng vận động theo xu hướng CMCN 4.0, mang lại cả những cơ hội và thách thức mới. Tăng cường khả năng đón bắt xu hướng thị trường, thích ứng và phát triển bền vững là điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp bán lẻ.
"Bên cạnh những nỗ lực từ phía Nhà nước trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, môi trường pháp lý phù hợp và thông thoáng, các nhà bán lẻ cần từng bước tạo lập quy trình để khách hàng có thể tự lựa chọn hàng hóa, phục vụ, thanh toán, hoàn trả, đổi hàng nhanh chóng để giảm các chi phí chăm sóc khách hàng vốn rất tốn kém" - bà Linh nêu giải pháp.
N.Vũ