Việc lãng phí nhà ở tái định cư nhiều năm nay đã khiến nhiều cơ quan ban ngành phải đau đầu. Các chuyên gia đã chỉ ra rằng, xây dựng nhà ở tái định cư là chưa đủ, mà cần phải thực hiện công tác an sinh xã hội tốt để người dân có lòng tin rằng cuộc sống ở nơi mới sẽ tốt hơn chỗ cũ.
Người dân không mặn mà với nhà tái định cư
Thực tế cho thấy, cuộc sống của người dân khi tái định cư cũng gặp không ít khó khăn. Nhiều gia đình sống tại các khu vực đông dân cư, họ đã có kế sinh nhai từ nhiều năm nay. Chính vì thế khi tái định cư ở khu vực mới là một điều nhiều người lo lắng vì thiếu chỗ buôn bán, làm ăn.
Ông Nguyễn Đăng Duyên, hiện đang sinh sống tại khu tập thể D3 Giảng Võ (Ba Đình, Hà Nội) cho hay, vợ chồng ông đều là cán bộ viên chức đã về hưu, được cấp nhà tại D3 Giảng Võ từ nhiều năm nay. Mặc dù biết xuống cấp, nguy hiểm nhưng cũng không còn lựa chọn nào khác.
“Hai vợ chồng tôi sống ở mấy chục năm rồi, giờ chúng tôi sống chủ yếu vào việc sửa chữa điện tử của tôi cho người dân quanh khu vực. Giờ mà chuyển đi nơi khác coi như chúng tôi hết đường sinh sống. Một lý do nữa, Nhà nước phải cụ thể cho chúng tôi là khi nào đi, khi nào được quay lại để ổn định cuộc sống. Tâm lý thì chẳng ai muốn ở một nơi xập xệ, nguy hiểm thế này” - ông Duyên nói.
Dự án nhà tái định cư N01-D17 ở số 1 phố Duy Tân bỏ hoang nhiều năm, cỏ dại mọc khắp nơi.
Không những vậy, chất lượng cũng như hạ tầng yếu kém cũng khiến người dân quay lưng với nhà ở xã hội. Như 3 khối chung cư cao hơn 10 tầng nằm trên phố Tân Mai (quận Hoàng Mai), đối diện hồ Đền Lừ dù hoàn thiện mấy năm nay vẫn không có người ở. Theo ghi nhận của phóng viên, mặc dù vị trí thuận lợi nhưng khu tái định cư gồm 3 đơn nguyên với mấy trăm căn hộ không có bất kỳ công trình hạ tầng xã hội nào kèm theo, một số vị trí đã có dấu hiệu nứt vỡ, xuống cấp.
Cách đó không xa, tại ngõ 13 phố Lĩnh Nam, 2 tòa nhà cao 9 tầng với gần 100 căn hộ khu tái định cư Sống Hoàng đã xây dựng xong gần 10 năm, nhưng đang trong cảnh hoang phế, lác đác vài căn hộ có người ở, chân tòa nhà rác thải bủa vây, gây nhếch nhác, mất vệ sinh môi trường.
Nếu không có phương án xử lý dự án này sẽ gây lãng phí rất lớn.
Theo người dân, đây là nhà tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng dự án xây dựng trụ sở UBND phường Mai Động và mở rộng tuyến ngõ 13 Lĩnh Nam. Tuy nhiên, vì nhiều lý do dẫn đến khu tái định cư này không có nhiều người chuyển về sinh sống. Mới đây nhất, tại buổi tiếp xúc cử tri với đại biểu HĐND TP, ông Vũ Xuân Thành, phường Yên Sở (quận Hoàng Mai) đã nêu tình trạng lãng phí tại tòa nhà tái định cư trên địa bàn phường xây xong 5 năm, đang dần xuống cấp nhưng không có người ở vì chưa có đường vào.
Không chỉ tại quận Hoàng Mai, trên địa bàn TP còn nhiều khu tái định cư vắng bóng người dân dọn về ở như tòa tái định cư 4A Tạ Quang Bửu (quận Hai Bà Trưng); 3 tòa CT1A, CT1B, CT1C khu TP Giao Lưu (quận Bắc Từ Liêm), 4 toà nhà chung cư A14 Nam Trung Yên (quận Cầu Giấy). Đặc biệt, 3 tòa nhà với hơn 100 căn hộ tại Khu đô thị mới Sài Đồng (quận Long Biên) được xây dựng cả chục năm nay vẫn không bóng người khiến nơi đây trở nên hoang phế, xuống cấp. Cuối năm 2017, Công ty CP Xây dựng số 3 Hà Nội đã đề xuất phá dỡ khu này khiến nhiều người ngỡ ngàng.
Cần làm tốt công tác quy hoạch
Qua thực tế có thể thấy, những điểm chung tại những khu nhà tái định cư đa phầm được xay dựng nhỏ lẻ, riêng biệt, thiếu hạ tầng xã hội đồng bộ và thiếu kết nối.
Tại rất nhiều khu xa trung tâm nhưng lại thiếu tiện ích cần thiết như không có trường học, chợ, bệnh viện, thậm chí không có đường vào... Đây có thể coi là nguyên nhân chính khiến nhiều người dân không mấy mặn mà với loại hình nhà ở này.
Các dự án tái định cư không chỉ hạ tầng kém mà chất lượng cũng không đảm bảo.
Liên quan tới thực trạng các khu tái định cư vắng người ở, GS.TSKH Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT cho rằng, chủ trương về tái định cư là hoàn toàn đúng, song việc thực hiện lại có nhiều vấn đề.
Bên cạnh chất lượng nhà kém, một nguyên nhân cơ bản khiến người dân không mặn mà với nhà tái định cư là do không đáp ứng được nguyện vọng của họ. Những người bị thu hồi đất ở, cần phải giải quyết tái định cư thường có thu nhập thấp, đang phải bám mặt đất để kiếm sống.
“Họ cần không gian phát triển kinh tế hộ gia đình. Việc đưa họ vào chung cư cao tầng sẽ không giúp giải quyết được vấn đề kinh tế. Người dân buộc phải bán lại nhà tái định cư giá rẻ, thậm chí bỏ không để tìm một chỗ nào khác gắn với mặt đất để mưu sinh. “Giải quyết tái định cư là phải đưa ra những phương thức tái định cư phù hợp với sinh kế, thu nhập, công việc của những người đang được giải quyết tái định cư. Nhưng cơ quan chức năng chỉ biết, người dân có chỗ ở, mỗi người bao nhiêu mét vuông là coi như xong việc” - GS.TSKH Đặng Hùng Võ nói.
Nhìn những tòa nhà tái định cư đặt trên đất vàng đang bị bỏ không nhiều người không khỏi xót xa.
Còn ở góc độ quy hoạch, theo TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Hà Nội, nguyên nhân người dân quay lưng với các tòa nhà tái định cư do vị trí xây dựng không thích hợp. Địa điểm tái định cư phải là những vị trí để cho người thuộc diện di dời có thể thuận lợi làm việc, có nguồn thu nhập và đảm bảo được cuộc sống.
Ví dụ, người trong diện giải phóng mặt bằng ở quận Tây Hồ nhưng được bố trí tái định cư ở quận Hà Đông, hay giải phóng mặt bằng ở Mỹ Đình nhưng khu tái định cư lại ở Gia Lâm… đi vài chục cây số mới tới nơi làm việc, kinh doanh buôn bán thì hoàn toàn không phù hợp, nên người dân không nhận tái định cư hoặc có nhận cũng không ở.
“Để giải bài toán nhà ở tái định cư, điều đầu tiên phải làm tốt công tác quy hoạch. Phải xác định đúng vị trí xây dựng khu tái định cư, đảm bảo giao thông, hạ tầng xã hội cho người tái định cư. Sau đó phải xác định đúng đối tượng tái định cư sao cho phù hợp với nhu cầu, thu nhập của mỗi người. Tiếp đến, cung cấp đầy đủ thông tin về các dự án nhà ở tái định cư, điều kiện mua nhà cho người dân biết và nắm được” - TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm đề xuất.
Trước những bất cập của nhà ở tái định cư, các chuyên gia cho rằng cần phải tính toán khi người dân chuyển đến chỗ ở mới phải có cuộc sống tốt hơn những ngôi nhà cũ kỹ, hay chí ít cũng phải bằng được cuộc sống trước đó.
Vấn đề nhà ở tái định cư cũng được rất nhiều Đại biểu Quốc hội đưa ra ý kiến trong Kỳ họp thứ 5. Vấn đề chính mà các đại biểu đưa ra chính là việc bồi thường, tái định cư. Nhiều đại biểu Quốc hội đã đưa ra ý kiến, cần quan tâm tới đời sống của nhân dân sau tái định cư, đảm bảo bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (đoàn TP.HCM) đề nghị: “Giá đền bù không chỉ theo giá thị trường mà xuất phát từ chỉ đạo đời sống bằng hoặc tốt hơn, không chỉ đo bằng tiền, hoặc đo bằng tiền nhưng phải cộng thêm yếu tố bồi thường thiệt hại về tinh thần. Đền bù cho chuyện người dân phải di dời nhà cửa, cây trái, kỷ niệm, ông bà sinh sống từ lâu đời…”.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan.
Bàn về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cũng có nhiều trăn trở: Thế nào là “bằng hoặc tốt hơn”? Bộ trưởng nhấn mạnh rằng, điều này vô cùng nhức nhối, tưởng chừng đơn giản mà lại không.
“Người dân chỉ quan tâm làm sao khi thu hồi đất cuộc sống của họ bằng hay tốt hơn. Chúng ta phải chuẩn bị như một kế hoạch, làm lại cho kỹ. Mất thời gian mà sau này đỡ khổ. Ban đền bù điều tra khảo sát, phân biệt từng trường hợp, lãnh đạo ngồi nghe, cho ý kiến rồi hãy bắt đầu đi vào áp đơn giá, định mức. Đây không chỉ là thu hồi đất mà còn là phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Xuôi cái này thì đầu tư công sẽ nhanh hơn rất nhiều”, Bộ trưởng Lê Minh Hoan phát biểu.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Quốc Khánh, đối với việc bồi thường, tái định cư, cần quan tâm tới cuộc sống của nhân dân sau tái định cư, phải bảo đảm bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ về hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật, sinh kế của người dân, nhưng phải gắn với văn hóa, cộng đồng. Vấn đề này sẽ quy định nguyên tắc trong luật, phải phân cấp cho địa phương, lãnh đạo địa phương thực hiện.
Quang Anh