Bệnh mạch vành ‘hung thần’ của trái tim

Bệnh mạch vành từ lâu đã không còn là khái niệm xa lạ trong y học, nhưng sức tàn phá của nó vẫn luôn là nỗi ám ảnh đối với nền y tế toàn cầu. Được ví như một "sát thủ thầm lặng", bệnh diễn tiến âm thầm qua hàng thập kỷ trước khi bùng phát bằng những cơn nhồi máu cơ tim cấp tính, cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm.

Khi bệnh mạch vành không còn là nỗi lo của riêng quốc gia nào

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên đoàn Tim mạch Thế giới, bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, trong đó bệnh mạch vành chiếm tỷ trọng lớn nhất. Ước tính mỗi năm có khoảng 9 triệu người tử vong do bệnh mạch vành. Dù y học hiện đại đã có những bước tiến vượt bậc trong can thiệp và điều trị, tỷ lệ mắc bệnh vẫn không ngừng tăng lên, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.

Nếu như trước đây, bệnh mạch vành thường được coi là "bệnh của người giàu" ở các nước phát triển hoặc người cao tuổi thì hiện nay, gánh nặng bệnh tật đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình do sự thay đổi lối sống nhanh chóng và thiếu hụt hệ thống tầm soát sớm.

Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật đã thay đổi rõ rệt trong hai thập kỷ qua. Bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh mạch vành, đang chiếm ưu thế tuyệt đối so với các bệnh truyền nhiễm. Theo thống kê của Bộ Y tế, bệnh tim mạch chiếm khoảng 31% tổng số ca tử vong tại Việt Nam, trong đó biến chứng từ bệnh mạch vành (như suy tim, nhồi máu cơ tim) là thủ phạm chính.

Các bệnh viện lớn tại Hà Nội và TP.HCM ghi nhận số lượng bệnh nhân nhập viện vì nhồi máu cơ tim ở độ tuổi 30-40 tăng đáng kể. Nguyên nhân chính được xác định là do áp lực công việc cao, lười vận động, lạm dụng thức ăn nhanh và thói quen hút thuốc lá từ sớm.

Mặc dù chúng ta đã làm chủ được các kỹ thuật tiên tiến như đặt Stent (can thiệp mạch vành qua da) hay phẫu thuật bắc cầu, nhưng chi phí điều trị vẫn là một gánh nặng lớn đối với nhiều gia đình, đặc biệt là khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Cần làm gì để ngăn biến chứng cho người bệnh, xây lá chắn cho người khỏe

Bệnh mạch vành xảy ra khi các mạch máu chính nuôi tim (động mạch vành) bị tổn thương hoặc bị bệnh, thường là do các mảng bám chứa cholesterol (xơ vữa động mạch). Để chung sống hòa bình với bệnh hoặc ngăn chặn nó từ sớm, chúng ta cần một chiến lược toàn diện.

Nếu bạn đã được chẩn đoán mắc bệnh mạch vành, mục tiêu số một là ngăn chặn sự tiến triển và phòng ngừa biến chứng nhồi máu cơ tim.

Đây là nguyên tắc sống còn. Các loại thuốc như thuốc chống kết tập tiểu cầu (Aspirin), thuốc hạ mỡ máu (Statins), và thuốc kiểm soát huyết áp cần được uống đúng liều, đúng giờ theo chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc khi thấy cơ thể đã ổn định.

Người bệnh cần nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo như đau thắt ngực (cảm giác đè nén, thắt chặt ở ngực trái), khó thở khi gắng sức hoặc đau lan lên hàm, vai trái. Khi có dấu hiệu này, cần nghỉ ngơi ngay và liên hệ y tế.

Không nên tập luyện quá sức nhưng cũng không được nằm yên một chỗ. Các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, yoga hoặc dưỡng sinh giúp cải thiện tuần hoàn bàng hệ (các mạch máu nhỏ tự phát triển để nuôi tim).

Stress là kẻ thù của mạch vành. Căng thẳng khiến nhịp tim tăng và co thắt mạch máu. Hãy học cách thiền, thư giãn và giữ thái độ lạc quan.

Phòng bệnh luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn chữa bệnh. Bí kíp của việc phòng ngừa nằm ở 4 trụ cột chính: Hạn chế tối đa mỡ động vật, nội tạng, các loại đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn chứa chất béo chuyển hóa (Trans-fat); ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ hòa tan giúp "quét" bớt cholesterol xấu ra khỏi mạch máu; ăn nhạt giúp bảo vệ huyết áp, giảm đường giúp phòng tránh tiểu đường – một trong những yếu tố thúc đẩy xơ vữa mạch vành nhanh nhất.

Ngoài việc chú ý đến ăn uống, chúng ta cần phải duy trì rèn luyện thể thao. Vận động khoảng 30 phút mỗi ngày (5 ngày/tuần). Việc đổ mồ hôi giúp đốt cháy năng lượng thừa, giảm mỡ máu và tăng sức bền cho cơ tim; duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lý tưởng (từ 18.5 đến 22.9). Béo phì, đặc biệt là béo bụng, là "kho chứa" các yếu tố gây viêm mạch máu.

Nếu chỉ  thực hiện hai biện pháp trên thì cũng chứa đủ. Chúng ta cần loại bỏ các thói quên xấu như hút thuốc lá, các chất hóa học trong thuốc lá phá hủy trực tiếp lớp nội mạc mạch máu, tạo điều kiện cho mảng xơ vữa hình thành nhanh chóng. Ngay cả việc hít khói thuốc thụ động cũng cực kỳ nguy hiểm. Hạn chế thức đêm, ngủ muộn sẽ khiến tim vận động nhanh, áp lực lên mạch vành, chú ý không được sử dụng các chất kích thích làm tăng huyết áp và gây nhiễm độc cơ tim.

Đặc biệt, sau tuổi 35, mỗi người nên thực hiện tầm soát tim mạch ít nhất mỗi năm một lần bao gồm: đo huyết áp; xét nghiệm bộ mỡ máu (Cholesterol toàn phần, LDL, HDL, Triglyceride); kiểm tra đường huyết; điện tâm đồ (ECG) hoặc siêu âm tim nếu có chỉ định.

Bệnh mạch vành không phải là dấu chấm hết, nhưng nó là một lời cảnh báo nghiêm khắc của cơ thể về cách chúng ta đối xử với chính mình. Một trái tim khỏe mạnh không đến từ những phương thuốc thần kỳ, mà đến từ kỷ luật trong ăn uống, sự bền bỉ trong tập luyện và sự thấu hiểu về y học phòng ngừa. Hãy bảo vệ trái tim của bạn ngay từ hôm nay, trước khi những cơn đau thắt ngực tìm đến.

Quốc Toản