‘Bóng ma’ thực phẩm chức năng và sự dễ dãi nguy hại

Có lẽ, cho đến thời điểm hiện tại, chúng ta vẫn chưa thể kiểm đếm hết số lượng các loại thực phẩm chức năng đang có mặt trên thị trường, bởi chúng có quá nhiều. Ngoài các sản phẩm đã công bố thì có không ít sản phẩm thực phẩm chức năng chưa công bố hoặc sản xuất "chui" được tuồn ra thị trường.

Với người tiêu dùng, không khó để có thể mua được thực phẩm chức năng, thậm chí chỉ cần 1 click chuột trên máy tính hay trên chiếc điện thoại thông minh, họ đã có ngay sản phẩm để sử dụng. Cùng với sự dễ dãi trong mua bán và sử dụng tuỳ ý, khó kiểm soát, câu chuyện từ thực phẩm chức năng đang trở thành vấn đề cần phải được xem xét nghiêm túc, nếu không nó có thể trở thành “bóng ma” ám ảnh nhiều người, kéo theo nhiều hệ luỵ đối với sức khoẻ người tiêu dùng.

Mua bán thực phẩm chức năng trở nên quá dễ dãi

Chỉ cần gõ cụm từ tìm kiếm trên google, hay trên các mạng xã hội liên quan đến thực phẩm chức năng, người tiêu dùng có thể tha hồ lựa chọn khi có tới hàng trăm triệu kết quả liên quan, với đủ chủng loại.

Trên thị trường có vô số loại thực phẩm chức năng giúp: cải thiện vòng 1, cải thiện chức năng thận, cải thiện tinh trùng, cải thiện khô hạn, cải thiện sinh lý nam – nữ, cải thiện giấc ngủ, cải thiện trí nhớ, cải thiện nội tiết tố,… Thậm chí, có rất nhiều loại thực phẩm chức năng còn được giới thiệu là để chữa các bệnh lý như: chữa mất ngủ, chữa mỡ máu, chữa ù tai, chữa rối loại tiền đình, chữa gan nhiễm mỡ, chữa bệnh trĩ, chữa đau dạ dày, chữa xương khớp, chữa viêm xoang, chữa loãng xương, chữa tiểu đường, chữa tiền liệt tuyến,…

Không chỉ trên mạng, tại các cơ sở bán lẻ dược phẩm, thực phẩm, thậm chí các cửa hàng tạp hoá cũng bán đủ loại thực phẩm chức năng. Chỉ cần có tiền, người tiêu dùng có thể mua thực phẩm chức năng bất kỳ đâu.

Thực tế, không khó để tìm kiếm thực phẩm chức năng thông dụng trên Facebook với nhiều mức giá khác nhau tuỳ từng trang, từng fanpage. Có cả sản phẩm trong nước và cả hàng nhập ngoại và hàng xách tách. Nhiều cơ sở buôn bán còn chia sẻ bán hàng chính hãng xách tay, hàng nội địa tại các nước có uy tín như Nhật, Mỹ, Úc, Hàn Quốc… do người thân, bạn bè, tiếp viên hàng không mua về. Muốn mua số lượng bao nhiêu cũng có, mua càng nhiều, giá càng rẻ.

Trong vai người mua hàng, PV Thương Trường đặt thử đặt 1 hộp Vitamin E của Kirkland tại một tài khoản Facebook được chào bán giá 420.000 đồng/hộp. Nếu mua 20 hộp mức giá sẽ giảm rất nhiều, còn 340.000 đồng/hộp, và mua số lượng bao nhiêu cũng có ngay.

Thế nhưng khi hỏi về giấy tờ, người bán cho biết vì hàng xách tay nên không có giấy tờ lưu hành, không có vỏ sản phẩm. Không cung cấp cụ thể nguồn gốc, không tem nhãn phụ khi mua những lọ thực phẩm chức năng dưới mác là hàng xách tay. Để phân biệt đâu là giả, đâu là thật, rõ ràng là điều không thể, chỉ dựa vào… niềm tin.

Việc bất cứ ai cũng có thể đưa mặt hàng thực phẩm chức năng lên các trang mạng xã hội hoặc tạo website để mua bán, cho thấy hoạt động kinh doanh này đang trở nên quá dễ dãi. Ở các nước như Mỹ, Pháp hay Úc… nơi sản xuất ra các loại thuốc hay thực phẩm chức năng này, không thể dễ dàng mua với số lượng lớn và mức giá không thể rẻ như một số sản phẩm đang được bán tại Việt Nam. Và các nước cũng kiểm soát rất chặt chẽ đối với các sản phẩm này.

Trong khi đó, người tiêu dùng, với suy nghĩ để phòng bệnh, cơ thể cần bổ sung nhiều loại vitamin để nâng cao sức đề kháng, nhiều người đã lạm dụng các loại thực phẩm chức năng. Hơn thế, việc không tham vấn các chuyên gia y tế, dinh dưỡng, không nắm được cách thức bổ sung các chất cần thiết có trong thực phẩm chức năng như thế nào và nên dùng trong thời gian bao lâu nên nhiều khi việc “tẩm bổ” dẫn đến những hệ lụy không mong muốn.

Sử dụng thực phẩm chức năng tuỳ ý và lạm dụng

Cách hành xử tốt và an toàn nhất trong sử dụng thực phẩm chức năng, theo các nhà chuyên môn, đã không biết thì phải hỏi, phải nghe giới chuyên môn tư vấn chứ không nên nghe người này, người nọ hoặc theo lời quảng cáo của người bán rồi mua về sử dụng dẫn đến “gặp hoạ”.

Trên thực tế, nhiều người vì có những mong muốn làm đẹp, tăng cường sức khoẻ… đã chủ động một cách tuỳ ý trong việc bổ sung cho cơ thể các loại thực phẩm chức năng, trong đó phần lớn có thành phần chính là các vitamin thiết yếu như A, B, C, D, E...

Chia sẻ với Thương Trường, chị Võ Thị Nga (Mễ Trì Hạ, Nam Từ Liêm, Hà Nội), cho biết để tăng cường sức khoẻ, nâng cao sức đề kháng cũng như giảm vòng eo, mình đã tìm các loại thực phẩm chức năng có chứa vitamin C như cam, bưởi. Những tưởng như vậy là an tâm, theo chị Nga, gần đây chị thấy hay bị đau bụng. Nghĩ đơn giản là mình bị rối loạn tiêu hóa, chị mua men tiêu hóa về uống, thay đổi chế độ ăn, hạn chế dầu mỡ, song tình trạng bệnh không được cải thiện, mức độ đau ngày càng tăng; đến khi không chịu được, chị đi khám và nhận được kết luận là bị sỏi thận. Sau khi được bác sĩ tư vấn, chị Nga mới tả hoả. Hoá ra, thói quen lạm dụng thực phẩm chức năng có chứa vitamin C của mình là một trong những nguyên nhân tạo sỏi thận.

Cũng như chị Nga, với nhận thức, rằng “không bổ ngang cũng bổ dọc”, chị Cung Thị Bích Ngọc (Trung Hoà, Cầu Giấy, Hà Nội) cũng thường xuyên sử dụng 2 - 3 loại thực phẩm chức năng có chứa vitamin với suy nghĩ vitamin A tốt cho mắt, vitamin D bảo vệ xương khớp, vitamin E giúp làn da thêm đẹp... Nhưng theo chị Ngọc, tình hình vẫn cũng không có gì chuyển biến tốt hơn, thậm chí nhiều lúc cảm thấy người mệt mỏi.

Việc lạm dụng thực phẩm chức năng có thể dẫn đến tình trạng dư thừa chất. Có thể kể đến như thừa vitamin D dẫn đến bệnh sỏi thận; thừa vitamin C sẽ gây tiêu chảy, nổi mụn, đau đầu, buồn nôn và phá hủy chức năng của thận, gây sỏi thận; thừa acid folic có thể gây ung thư, đau bao tử, khó ngủ, tim đập nhanh, co giật… Thực tế, nhiều câu chuyện thương tâm đã xẩy ra trong đời sống do việc tuỳ ý sử dụng mà không có sự giám sát của các nhà chuyên môn.

Năm ngoái, Bệnh viện Nhi trung ương (Hà Nội) từng tiếp nhận 2 bé là anh em ruột bị ngộ độc vitamin D vì mẹ tự ý bổ sung để giúp con cao lớn. Hai bệnh nhi nhập viện trong tình trạng canxi máu tăng cao, nôn nói, thường xuyên đau bụng. Các bác sĩ cho làm xét nghiệm và chẩn đoán  2 anh em ngộ độc vitamin D - suy thận cấp.

Mới đây nhất, tại Nhật Bản, 5 người đã tử vong và hàng ngàn người gặp vấn đề về sức khoẻ do sử dụng thực phẩm chức năng thường xuyên từ Công ty Kobayashi Pharmaceutical ở Osaka.

Trong khi đó, với vô vàn các loại thực phẩm chức năng, người tiêu dùng không thể chắc chắn sản phẩm nào là tốt. Thậm chí, kể cả sản phẩm đã được cấp phép của cơ quan chức năng cũng không có cơ sở nào để khẳng định đó là sản phẩm có chất lượng thực sự, trong khi nhiều sản phẩm làm giả, kém chất lượng mà người tiêu dùng không thể phát hiện.

Các chuyên gia khuyến cáo, nếu cảm thấy mình có thể đang thiếu một số vitamin và khoáng chất nhất định, tốt hơn hết bạn nên xem xét việc thay đổi chế độ ăn uống và lối sống thay vì sử dụng thực phẩm chức năng. Nếu bạn cần giúp đỡ, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Ngoài ra, người tiêu dùng cũng cần xem xét cả ba tiêu chí chất lượng, hiệu quả và an toàn khi quyết định dùng thực phẩm chức năng. Đối với các sản phẩm đã được cấp phép lưu hành, độ tin cậy cũng chỉ dựa vào thông tin Cục An toàn vệ sinh thực phẩm chứng nhận tiêu chuẩn có ghi trên bao bì sản phẩm. Ít nhất cũng còn hơn hàng xách tay, hàng lậu vì nó cũng đã được một cơ quan y tế xét duyệt và cấp phép dựa trên hồ sơ mà nhà sản xuất, nhà phân phối đã đăng ký.

Trong chế độ ăn uống hằng ngày nếu đã có đầy đủ các dưỡng chất cần thiết để duy trì sức khỏe thì không cần thiết phải dùng các loại thực phẩm chức năng.

Minh Đức