Chợ ‘ế’, siêu thị giảm giá để kích cầu, khó khăn còn đeo bám bán lẻ?

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá so sánh chỉ tăng 5,1% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2023 tăng 10,1%). Điều này phản ánh khó khăn của các hộ gia đình khi việc làm và thu nhập vẫn bị ảnh hưởng do sự phục hồi chậm và yếu của nền kinh tế...

Thông tin được Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh chia sẻ tại tọa đàm "Định hướng phát triển đối với mô hình chợ trên địa bàn quận 1" mới đây, cho thấy lượng người tiêu dùng mua hàng tạp hoá, quần áo, giày dép có tỷ lệ giảm mạnh nhất, mức giảm bình quân từ 50 - 70%, thậm chí với nhóm ngành thực phẩm vốn là hàng tiêu dùng thiết yếu, nhưng vẫn ghi nhận mức giảm đáng kể, bình quân từ 10  - 30%.

Trong bối cảnh sức mua giảm tại các chợ truyền thống, để nhằm kích cầu tiêu dùng, các hệ thống bán lẻ hiện đại như siêu thị, trung tâm thương mại đang nỗ lực để cải thiện tình hình.

Điệp khúc “ế lắm”

Không chỉ ở TP Hồ Chí Minh, sức mua tại nhiều chợ truyền thống của nhiều địa phương đang cho thấy sức mua giảm rõ rệt. Khảo sát của PV Thương Trường tại một số chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội như: chợ Cầu Giấy, Nam Trung Yên, Ngã Tư Sở, hay Kim Giang,… dù ở vào thời điểm thường có sức mua cao song theo ghi nhận thì dường như có rất ít người dân thực hiện giao dịch, dẫn đến khung cảnh chợ truyền thống thêm phần vắng vẻ.

Chợ Cầu Giấy từng là đầu mối giao thương sầm uất, nay cũng ở cảnh ế ẩm, vắng vẻ… Nhiều nhóm hàng hoá như thời trang, đồ gia dụng, đặc biệt là đồ cúng lễ phục vụ mùa lễ hội 2024 được tiểu thương nhập về khá nhiều từ trước Tết Nguyên đán, nhưng mức tiêu thụ khá chậm. Thậm chí có tiểu thương cả ngày không bán được hàng.

Khi được hỏi về tình trạng kinh doanh buôn bán ra sao, một tiểu thương kinh doanh quần áo, giày dép tại chợ Cầu Giấy, cho biết “chợ ế lắm”. Theo quan sát của PV, nhiều cửa hàng trong chợ không còn kinh doanh, đa phần đóng cửa, còn lác đái vài quán ăn. Trong khi một số cửa hàng đóng cửa, một vài tiêu thương cho rằng các cửa hàng này không còn kinh doanh nữa do không bán được hàng, một số hộ đã chuyển hướng kinh doanh khác.

Chị Đ.T.L, tiêu thương kinh doanh đồ gia dụng tại chợ tạm Nam Trung Yên, chia sẻ: Hàng hoá thì nhiều nhưng rất ít người tham qua mua sắm, khó có thể cầm cự lâu dài được. Chợ giờ không có người mua, buôn bán ế ẩm… dù giá cả rất bình dân”.

Cũng giống như các chợ khác, chợ Ngã Tư Sở cũng không mấy khá khẩm, các tiểu thương vẫn gặp chung tình trạng kinh doanh khó khăn, đặc biệt sức mua nhiều ngành hàng không thiết yếu như: quần áo, thời trang... giảm sút. Thậm chí nhiều tiểu thương đồng loạt với điệp khúc “ế ẩm”, và họ cũng cho hay, do tình hình khó khăn kéo dài, nhiều người đã kiệt quệ. Trong bối cảnh đó, phần lớn tiểu thương bày tỏ mong muốn các cấp chính quyền sẽ hỗ trợ giảm các loại thuế phí để hỗ trợ bà con vượt qua giai đoạn khó.

Đành rằng, hiện nay, kinh tế có phần u ám, sức mua giảm. Tuy nhiên, tình trạng này của các tiểu thương có lẽ không còn mang tính thời điểm nhất thời. Mà họ thực sự đang phải đối diện với thách thức lớn hơn đến từ các sàn thương mại điện tử, nhất là sau đại dịch, khi thói quen mua sắm đã thay đổi rất nhiều.

Chỉ tính riêng lĩnh vực quần áo, thời trang, nơi được các cấp chính quyền ghi nhận sụt giảm sức mua cũng là lĩnh vực thương mại điện tử, các nền tảng mạng xã hội lấn át thấy rõ. Có những phiên livestream kéo dài chưa đầy 2 tiếng, TikToker đã thu về tỉ tiền hàng. Đó mới chỉ là một phiên livestream.

Trong khi chưa kể các sàn thương mại điện tử như: Shopee, Tiki, Lazada… con số hàng hóa bán ra đảm bảo gấp nhiều lần con số trên. Từ thời trang, phụ kiện, mỹ phẩm, đồ điện tử… mọi thứ đều sẵn có, khách hàng chỉ vài cú nhấp chuột, hàng sẽ được giao tận nhà.

Tiểu thương có đang bị “bỏ lại phía sau”?

Có thể nhìn thấy rõ, sức cạnh tranh dường như không cân sức giữa các bên, và rõ ràng chợ truyền thống đang bị lép vế trước áp lực từ thương mại điện tử, thương mại xã hội.

Chẳng hạn, khi phần lớn lời lãi của các tiểu thương chủ yếu dựa vào “tiền chênh” giữa việc nhập và bán hàng, trong khi đó, ở các sàn thương mại điện tử, rất nhiều gian hàng ở nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc, bán giá gốc thẳng tới tay người tiêu dùng. Điều này đã khiến chức năng trung chuyển của tiêu thương tại chợ truyền thống gần như bị gạt bỏ khỏi chu trình bán hàng. Và việc đưa hàng từ nơi sản xuất tới tay người tiêu dùng này là điểm yếu chí mạng ảnh hưởng trực tiếp tới tiểu thương chợ truyền thống trong các lĩnh vực hàng nhập khẩu, đặc biệt là hàng thời trang, hóa mỹ phẩm.

Với mô hình bán hàng này, chúng ta dễ dàng nhận thiếu đi khâu trung gian, và điều này với người tiêu dùng rõ ràng rất có lợi. Thậm chí đơn vị sản xuất kiêm luôn bán hàng cũng được lợi khi hàng hóa tiêu thụ ổn định mà không cần khâu trung gian. Các đại lý giờ không còn quá cần thiết nếu làm thương mại điện tử đủ giỏi.

Giữa lúc ai cũng được lợi, thì tiểu thương dường như “đang bị bỏ lại phía sau?”

Thực ra không hẵn là vậy! Chúng ta như quên mất rằng, có một khâu trung gian rất quan trọng, đó chính là các sàn thương mại điện tử. Hiện tại, họ vẫn lấy tiền chiết khấu hoa hồng từ người bán trên từng đơn hàng với tỉ lệ phần trăm được coi là chấp nhận được. Nhưng trong kinh doanh, mọi thứ thật khó lường định trước, có thể khi khách hàng đủ lớn, các chợ truyền thống lùi vào dĩ vãng, sàn thương mại điện tử độc chiếm thị trường, thì câu chuyện có thể sẽ là rất khác. Sân chơi của họ, luật chơi của họ, và việc tăng dần chiết khấu hoa hồng trên mỗi đơn vị sản phẩm cũng không phải không có tiền lệ.

Và khoản tiền trung gian lấy từ tiểu thương kia sẽ đổ hết vào các sàn thương mại điện tử, những ông lớn với vai trò cầm trịch hệ thống bán lẻ. Điều này gây ra những hệ lụy vô cùng lớn từ vấn đề an sinh tới các tiểu thương, văn hóa chợ truyền thống hay nguy hiểm hơn là có thể có sự thao túng thị trường.

Thói quen tiêu dùng rất khó để có thể lật ngược trở lại, tuy nhiên, lúc này, chợ truyền thống cần một giải pháp đồng bộ với những điểm mạnh, điểm yếu của loại hình này cùng các giải pháp công nghệ để đảm bảo đời sống cho tiểu thương. Đồng thời, nó cũng giúp đảm bảo thị trường phát triển bền vững, lành mạnh.

Bởi nếu không, khi những “tay to” công nghệ nước ngoài chiếm lĩnh hoàn toàn thị trường, những ẩn họa khôn lường đang ở phía trước.

Bối cảnh này đòi hỏi mô hình chợ truyền thống phải thay đổi để phù hợp hơn, theo các chuyên gia, cần thiết phải định hương phát triển mô hình chợ truyền thống đồng bộ cả với công nghệ hiện đại và bền vững trong quy hoạch đô thị. Bảo đảm hài hoà lợi ích cũng như sự thống nhất quản lý, điều phối mặt bằng giá chung sao cho phù hợp để lĩnh vực bán lẻ truyền thống này cùng phát triển.

Các ông lớn siêu thị đua nhau giảm giá để kích sức mua

Dù các chỉ số kinh tế vĩ mô Quý I/2024 tiếp tục cho thấy xu hướng tích cực hơn của nền kinh tế, nhưng thực tế thì khó khăn vẫn chực chờ và một trong những khó khăn lớn nhất là sức mua của thị trường (bao gồm cả thị trường trong nước và nước ngoài) vẫn còn yếu.

Cụ thể, trong quý I/2024, tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình và chính phủ tăng 4,93%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá so sánh chỉ tăng 5,1% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2023 tăng 10,1%). Điều này phản ánh khó khăn của các hộ gia đình khi việc làm và thu nhập vẫn bị ảnh hưởng do sự phục hồi chậm và yếu của nền kinh tế; tỷ lệ hộ gia đình gặp khó khăn về tài chính còn cao, phải thắt chặt chi tiêu.

Trước tình hình đó, các ông lớn bán lẻ, hệ thống siêu thị đã chủ động thực hiện nhiều hình thức khuyến mãi, giảm giá nhằm thu hút người dân mua sắm, kích thích tiêu dùng nội địa. Điển hình, các siêu thị thuộc hệ thống MM Mega Market đang thực hiện chương trình “bình ổn giá, chống lạm phát” cho các mặt hàng thiết yếu như hóa mỹ phẩm và thực phẩm khô, giá sỉ cho thực phẩm tươi sống. Nhóm sản phẩm thương hiệu riêng MM Mega như trà, trái cây sấy, gạo, dầu, mặt hàng tươi sống, quầy bánh tươi... áp dụng khuyến mãi lên đến 40 - 50%.

Đại diện Central Retail, thông tin, hệ thống siêu thị của hãng tăng thêm lợi ích cho khách hàng khi mua sắm tại chuỗi siêu thị GO! Big C với trên 2.000 sản phẩm rẻ hơn đến cuối năm nay. Đây cũng là chiến lược của Central Retail trong việc hiện thực hóa nỗ lực đồng hành cùng Chính phủ và các bộ, ban, ngành trong việc kiềm chế lạm phát. Chương trình đồng thời được kỳ vọng sẽ góp phần kích cầu tiêu dùng, gia tăng lượng khách hàng đến mua sắm tại chuỗi cửa hàng.

Tại Co.opmart bên cạnh chương trình kích cầu với "Tháng tiêu dùng xanh”, đơn vị này cũng đã có nhiều chương trình khuyến mãi hấp dẫn áp dụng trên toàn hệ thống bán lẻ gồm Co.opmart, Co.opXtra, Co.op Food, Co.op Smile... trên cả nước. Theo đó, các siêu thị đồng loạt khuyến mãi giảm giá các mặt hàng thiết yếu, hướng người tiêu dùng chọn mua sản phẩm của những doanh nghiệp thực hiện tốt công tác môi trường, kích cầu cho những sản phẩm thân thiện và tiết kiệm năng lượng. Ngoài giảm giá sâu cho hàng loạt sản phẩm thực phẩm tươi sống, tiêu dùng..., hệ thống còn áp dụng ưu đãi cho nhiều sản phẩm trong gia đình như túi rác, túi đựng, ly, đĩa, chén...

Đáng chú ý, hệ thống các siêu thị điện máy cũng thực hiện các chương trình giảm giá sản phẩm với mức giảm khá sâu. Tại siêu thị điện máy Media Mart triển khai chương trình giảm giá đến 50% cho các mặt hàng điện máy, công nghệ, gia dụng… Cụ thể, các mẫu TV đến từ các thương hiệu ư Samsung, Coex, Sony, LG,… sale sốc đến 50%, ngoài ra, khi mua hàng quý khách còn được tặng bộ quà trị giá 3,69 triệu đồng, phiếu mua hàng trị giá 10 triệu đồng. Với sản phẩm tủ lạnh, máy giặt, máy sấy…được giảm giá từ 12 - 44%, các mẫu máy tính xách tay giảm giá từ 24 - 39%...

Tại các đầu cầu Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, từ đầu năm 2024 đến nay, các địa phương cũng đã đồng loạt triển khai nhiều chương trình khuyến mãi, kích cầu để tăng sức mua. Trong đó, nhiều mặt hàng tiêu dùng như thực phẩm tươi sống, hàng thiết yếu được các nhà bán lẻ như Saigon Co.op, Satra, MM Mega Market, BigC, GO!… giảm giá đậm, có nhiều mặt hàng giảm tới 60% - 80%.

Chính sự đồng hành, san sẻ lợi nhuận với người tiêu dùng đã góp phần tăng tổng cầu nói chung, tạo doanh thu bán lẻ ấn tượng. Theo ước tính của Sở Công thương TPHCM, tổng mức bán lẻ hàng hóa 3 tháng đầu năm nay đạt gần 179.000 tỷ đồng, tăng 9,38% so với cùng kỳ 2023.

Số liệu của Tổng cục Thống kê mới công bố, cho thấy tính chung quý I/2024, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 8,2% so với cùng kỳ, trong đó doanh thu bán lẻ hàng hóa tăng 7,0% so với cùng kỳ năm 2023.

Bình luận về kết quả trên, bà Nguyễn Thị Hương - Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho rằng tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 3 tháng đầu năm 2024 là nhờ sự đóng góp lớn của các ngành dịch vụ lưu trú, ăn uống và dịch vụ du lịch lữ hành vào mức tăng trưởng chung.

Về nguyên nhân khiến tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng trong quý I/2024, bên cạnh sự phục hồi và tăng trưởng tốt của ngành du lịch, Tổng cục Thống kê cho biết việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chương trình “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, thúc đẩy phát triển mạnh mẽ thị trường trong nước, bảo đảm cân đối cung cầu hàng hóa thiết yếu, góp phần ổn định giá cả hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Ngoài ra, việc tăng lương cơ sở cho công chức, viên chức được áp dụng từ tháng 7/2023 và trong năm 2024, tác động tích cực đến kích cầu chi tiêu của người dân và góp phần thay đổi thói quen chi tiêu trong thời kỳ dịch Covid-19. Do vậy, đây cũng là dư địa để triển khai hiệu quả các chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa, nhằm tận dụng và thu hút nguồn thu nhập tăng lên của người dân.

Theo các chuyên gia, đây là mức tăng tích cực trong bối cảnh hiện tại nhưng vẫn chưa như kỳ vọng. Mặc dù mức tăng này còn thấp hơn thời điểm quý I/2023 với mức tăng 13,9% so với quý I/2022. Nếu loại trừ yếu tố giá, quý I/2024 chỉ tăng 5,1%, trong khi quý I/2023 tăng 10,1%.

Nhìn về bức tranh tổng thể của bán lẻ quý I cũng như những khó khăn vẫn tiếp tục đeo bám chợ truyền thống, chúng ta cũng có thể hình dung phần nào về tình hình sức mua. Dù sao với những tín hiệu tích cực từ các nỗ lực chung để thúc đẩy tiêu dùng trong nước, vẫn tin rằng thời gian còn lại của năm 2024 sẽ có nhiều tín hiệu khả quan hơn.  

Minh Đức