Mỹ phẩm kém chất lượng, sản xuất không đúng với nội dung công bố sản phẩm mỹ phẩm theo quy định. Cùng với đó là tình trạng kinh doanh mỹ phẩm giả tràn lan khiến các nhà quản lý đau đầu, quản lý “vấn nạn” này đang đặt ra cấp bách.
Những cái tên như: Công ty TNHH sản xuất và thương mại Nguyễn Quách; Công ty Cổ phần dược mỹ phẩm quốc tế Lupacell; Công ty TNHH XNK Khang Thịnh; Công ty TNHH Tanida Pharma; Công ty cổ phần Oceanpharma; Công ty cổ phần Hòa Bình Pharma,… Thậm chí cái tên Công ty TNHH một thành viên SX - TM Nguyễn Hoàng Na trở thành doanh nghiệp bị "bêu" tên trong thời gian gần đây khi liên tiếp có nhiều sản phẩm mỹ phẩm bị cơ quan chức năng đình chỉ lưu hành, thu hồi và tiêu huỷ do không đảm bảo chất lượng…
Mỹ phẩm giả, hậu quả thật
Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng lương trung bình cao nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Khi người dân có nhiều thu nhập khả dụng hơn, nhu cầu về nhiều mặt hàng tiêu dùng khác nhau đã tăng lên trong nước, đặc biệt là mỹ phẩm và các mặt hàng chăm sóc cá nhân.
Với sự phục hồi kinh tế sau COVID-19 đang diễn ra, thương mại quốc tế đã lấy lại đà tăng trưởng. Cùng với sự gia tăng của thương mại điện tử , chi tiêu cho các sản phẩm mỹ phẩm đang tăng lên, với sự gia tăng doanh thu cho thị trường làm đẹp và chăm sóc cá nhân tại Việt Nam dự kiến trong những năm tới.
Đáng chú ý, sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử như Shopee và Lazada, kết hợp với việc sử dụng rộng rãi các phương tiện truyền thông xã hội như Facebook và TikTok để mua sắm, đã tạo ra một môi trường lý tưởng cho việc bán mỹ phẩm.
Báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho thấy có gần 75% người dùng Internet tại Việt Nam mua sắm trực tuyến, trong đó mỹ phẩm là một trong những mặt hàng được ưa chuộng nhất.
Trong nửa đầu năm 2024, tổng doanh số bán hàng trong ngành làm đẹp trên các sàn thương mại điện tử đạt 26 nghìn tỷ đồng (1,05 triệu đô la Mỹ), tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Lượng sản phẩm bán ra cũng rất đáng kinh ngạc, với 257 triệu sản phẩm mỹ phẩm được tiêu thụ trên toàn quốc. Trong đó, Shopee chiếm tới 80% tổng doanh số, trở thành nền tảng phổ biến nhất tại thị trường Việt Nam.
Những con số này cho thấy sự phát triển nhanh chóng của ngành mỹ phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử. Chỉ cần vài cú nhấp chuột, người tiêu dùng có thể đặt hàng và nhận sản phẩm tại nhà mà không cần phải ra ngoài.
Các sản phẩm được ưa chuộng nhất là các sản phẩm có giá từ 100.000-200.000 đồng, chiếm 26,7% tổng doanh số. Các phân khúc giá khác như sản phẩm dưới 100.000 đồng và trên 500.000 đồng cũng có doanh số ổn định khoảng 20-21%.
Cũng bởi sự dễ dàng mua và bán trên các nền tảng trực tuyến đã mang lại những rủi ro đáng kể cho người tiêu dùng. Nhiều người đã phải đối mặt với các vấn đề như hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc sản phẩm chưa được xác minh.
Mới đây, vào ngày 29/8 tại Sóc Trăng, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh này đã kiểm tra đột xuất đối với một cơ sở kinh doanh mặt hàng này. Kết quả tại thời điểm kiểm tra phát hiện cửa hàng đang kinh doanh 4.180 đơn vị sản phẩm mỹ phẩm các loại không có hóa đơn chứng từ, không có căn cứ để xác định nguồn gốc, nơi sản xuất, với tổng giá trị hàng hóa gần 80 triệu đồng; đồng thời phát hiện tại địa điểm kinh có hành vi vi phạm niêm yết giá hàng hóa không rõ ràng gây nhầm lẫn cho khách hàng.
Việc kinh doanh, buôn bán mỹ phẩm giả, không bảo đảm về chất lượng không chỉ vi phạm quy định của pháp luật, nó có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người sử dụng. Trường hợp của chị DBTL, 28 tuổi đến từ TP.HCM là một ví dụ. Theo chị DBTL thì chị đã mua một 'bộ sản phẩm trẻ hóa da' sau khi xem một buổi phát trực tiếp trên TikTok. Sản phẩm được quảng cáo với những hứa hẹn sẽ loại bỏ tàn nhang, tái tạo da và trẻ hóa tức thì.
Tuy nhiên, chỉ sau ba ngày sử dụng, mặt cô bị sưng, ngứa và bắt đầu rỉ dịch. Mặc dù đã liên hệ với cửa hàng để xin lời khuyên, tình trạng của cô vẫn trở nên tồi tệ hơn, cuối cùng phải nhập viện để điều trị viêm da dị ứng và nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn.
Trường hợp của L. chỉ là một trong nhiều trường hợp bệnh nhân gặp biến chứng sau khi sử dụng mỹ phẩm giả. Theo các bác sĩ tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, nhiều bệnh nhân đã mua phải các sản phẩm hoặc kem tẩy tế bào chết từ những người bán hàng không được xác minh trên mạng xã hội, dẫn đến các vấn đề như bong tróc da, phồng rộp, nhiễm trùng và thậm chí có nguy cơ để lại sẹo vĩnh viễn.
Nguy cơ sử dụng mỹ phẩm giả còn tăng cao hơn nữa do sự hiện diện của các hóa chất độc hại như thủy ngân, corticosteroid hoặc chất tẩy trắng mạnh trong nhiều sản phẩm này. Những chất này không chỉ gây tổn thương da ngay lập tức mà còn có tác động lâu dài, chẳng hạn như làm mỏng da và mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, dẫn đến nhiễm trùng mãn tính và viêm da. Sử dụng lâu dài các sản phẩm có nồng độ hóa chất cao có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng ngoài da, ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể.
Điều đặc biệt đáng báo động, theo các nhà chuyên môn, đó là người tiêu dùng thường không thể biết họ đang sử dụng một sản phẩm kém chất lượng cho đến khi các biến chứng phát sinh. Nhiều người chỉ nhận ra thiệt hại khi đã quá muộn, lúc đó việc điều trị có thể tốn kém hơn nhiều so với giá của sản phẩm chính hãng.
Một số cơ sở kinh doanh chưa quan tâm đến nguồn gốc, giấy phép lưu hành, hạn sử dụng của sản phẩm. Nhiều người kinh doanh mỹ phẩm không thực hiện đăng ký kinh doanh với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà sử dụng nhà ở làm địa điểm kinh doanh, mua hàng từ các thương nhân khác để bán lại, dùng mạng xã hội Facebook, Zalo, TikTok… để tiếp thị và quảng bá sản phẩm, gây rất nhiều khó khăn cho công tác thống kê, quản lý và giám sát hoạt động kinh doanh, cũng như trong khó khăn trong việc kiểm tra, xử phạt đối với các vi phạm trong lĩnh vực này.
Thu hồi, tiêu huỷ nhiều mỹ phẩm do các cơ sở trong nước sản xuất
Bên cạnh tình trạng kinh doanh buôn bán hàng giả, vẫn còn không ít sản phẩm mỹ phẩm trong nước không đáp ứng điều kiện sản xuất theo quy định của pháp luật gây ảnh hưởng lớn cho người tiêu dùng.
Từ đầu năm 2024, đến nay cơ quan chức năng đã phải phát đi nhiều thông báo về việc đình chỉ lưu hành, thu hồi và tiêu huỷ hàng loạt mỹ phẩm được cho là kém chất lượng, sản xuất không đúng với nội dung công bố sản phẩm theo quy định.
Cụ thể, mới đây, tại văn bản số 3137 ký ngày 18/9/2024, Cục Quản lý Dược thông báo đình chỉ lưu hành, thu hồi trên toàn quốc lô sản phẩm Kem bôi da Thuần Mộc - Hộp 1 tuýp 16g. Trên nhãn ghi số lô: 07/2024/NHB; NSX: 25/6/2024; HSD: 24/12/2026; SCB: 94/23/CBMP-HB; Tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường: Công ty cổ phần Hòa Bình Pharma (Địa chỉ: Xóm Đồng Sẽ, xã Nhuận Trạch, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình); Công ty cổ phần dược mỹ phẩm Tân Vạn Xuân (Địa chỉ: Xóm Đồng Sẽ, xã Nhuận Trạch, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình) sản xuất.
Lý do thu hồi, theo Cục Quản lý Dược là do mẫu kiểm nghiệm không đạt tiêu chuẩn chất lượng về về chỉ tiêu giới hạn vi sinh vật trong mỹ phẩm theo quy định. Trước sự việc này, Cục Quản lý Dược đã đề nghị Sở Y tế tỉnh Hòa Bình kiểm tra Công ty cổ phần Hoà Bình Pharma và Công ty cổ phần dược phẩm Tân Vạn Xuân trong việc chấp hành các quy định của pháp luật về quản lý mỹ phẩm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm; Xử lý, xử phạt vi phạm theo quy định hiện hành.
Trước đó, Sở Y tế Hà Nội đã có thông báo đình chỉ và thu hồi lô sản phẩm kem dưỡng trắng da chống nắng Careleeser, hộp 1 lọ 8g có số lô là 23032401; ngày sản xuất 23/03/2024; hạn sử dụng 23/03/2027; số công bố 001366/22/CBMP-HCM do Công ty TNHH sản xuất và thương mại Nguyễn Quách (địa chỉ 25 đường 4C, khu phố 4, phường An Lạc A, quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường.
Sản phẩm được sản xuất tại Chi nhánh Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Nguyễn Quách (địa chỉ 111/10 Lê Đình Cẩn, khu phố 6, phường Tân Tạo, quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí MInh). Lý do thu hồi là mẫu kiểm nghiệm không đạt tiêu chuẩn chất lượng do chứa thành phần chất bảo quản Methyl paraen và Propyl paraben không có trong thành phần công thức sản phẩm đã được cấp số tiếp nhận Phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm.
Cũng tại Hà Nội, Thanh tra Sở Y tế đã xử phạt Công ty Cổ phần dược mỹ phẩm quốc tế Lupacell (địa chỉ tại A01-L65, khu A, khu đô thị Dương Nội, phường Dương Nội, quận Hà Đông) 45 triệu đồng do quảng cáo mỹ phẩm mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định. Cùng với đó, đơn vị phải tháo gỡ, tháo dỡ, xóa quảng cáo không đúng trên website của công ty.
Tại thành phố Hồ Chí Minh, Thanh tra Sở Y tế đã xử phạt Công ty TNHH Dermamed (tầng 7, tòa nhà Etown 1, 364 Cộng Hòa, phường 13, quận Tân Bình) 140 triệu đồng do có các hành vi vi phạm khi thông tin, quảng cáo, tiếp thị, tư vấn, ghi nhãn, hướng dẫn sử dụng thực phẩm, mỹ phẩm và sản phẩm khác không phải là thuốc có tác dụng để phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán, điều trị, giảm nhẹ bệnh, điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người khiến người tiêu dùng hiểu nhầm các sản phẩm đó là thuốc. Kinh doanh hàng hóa trên nhãn có hình ảnh, hình vẽ, chữ viết, dấu hiệu, biểu tượng, huy chương, giải thưởng và các thông tin khác không đúng bản chất, không đúng sự thật về hàng hóa đó.
Tương tự, Công ty Cổ phần Dược mỹ phẩm Hành Tinh Xanh (số 30, Tam Bình, khu phố 8, phường Hiệp Bình Chánh, thành phố Thủ Đức) bị xử phạt 100 triệu đồng do đã không bảo đảm một trong các điều kiện khi đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mỹ phẩm theo quy định của pháp luật. Công ty phải thu hồi và tiêu hủy toàn bộ sản phẩm mỹ phẩm Whitening Skin Body Cream (nhãn hàng FACEPLUS+, SOLO: 01) và Kem nám - tàn nhang - mờ sạm thâm - giúp ngừa lão hóa da (nhãn hàng PTBERT, SOLO: 01), nộp lại số tiếp nhận phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm do Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh cấp cho các sản phẩm trên.
Cũng với hành vi không bảo đảm một trong các điều kiện sau khi đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mỹ phẩm theo quy định của pháp luật, Công ty TNHH XNK Khang Thịnh (30/110 Đỗ Nhuận, phường Sơn Kỳ, quận Tân Phú) bị xử phạt 90 triệu đồng, buộc nộp lại số tiếp nhận phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm số 000277/23/CBMP-HCM ngày 9/2/2023 do Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh cấp; thu hồi và tiêu hủy toàn bộ sản phẩm mỹ phẩm Collagen Esence Mask (Nhãn hàng Beaumore, số lô C024).
Công ty TNHH Tanida Pharma (50/8 Trương Phước Phan, khu phố 1, phường Bình Trị Đông, quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh) bị phạt 90 triệu đồng do không bảo đảm một trong những điều kiện sau khi đã được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất mỹ phẩm theo quy định của pháp luật. Ngoài phạt tiền, Công ty TNHH Tanida Pharma còn bị buộc thu hồi và tiêu hủy toàn bộ sản phẩm mỹ phẩm Alvextra Skin Hydrating Cream Batch.No: SGAT0124, MFG Date: 14/05/2024, EXP.Date: 13/05/2027; buộc nộp lại số tiếp nhận phiếu công bố sản phẩm mỹ phẩm 002279/24/CBMP-HCM do Sở Y tế TP.HCM cấp cho sản phẩm Alvextra Skin Hydrating Cream.
Tại Đà Nẵng, Sở Y tế thành phố đã ban hành thông báo việc đình chỉ lưu hành, thu hồi trên địa bàn thành phố 206 sản phẩm do Công ty cổ phần sản xuất và thương mại Belux Việt Nam (địa chỉ: số 57 Lê Hữu Tự, xã Nguyên Khê, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội) sản xuất theo danh mục sản phẩm kèm theo công văn này (có tên, địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường đối với từng sản phẩm). Lý do đình chỉ lưu hành, thu hồi: Sản phẩm mỹ phẩm sản xuất tại cơ sở không đáp ứng các điều kiện sản xuất mỹ phẩm theo quy định.
Trước những tác hại của việc sử dụng mỹ phẩm kém chất lượng, mỹ phẩm giả, người tiêu dùng cần hết sức cẩn trọng và cân nhắc trong việc lựa chọn mỹ phẩm, chỉ nên mua và sử dụng mỹ phẩm có thương hiệu bán ở những cửa hàng uy tín. Song song đó là nâng cao hiểu biết của mình trong việc phân biệt hàng thật, giả, nhất là không nên dễ dãi, ham rẻ mà sử dụng mỹ phẩm gây tác hại đến sức khỏe bản thân.
Cấp bách tăng cường khuôn khổ pháp lý
Theo các chuyên gia trong ngành, việc tăng cường thanh tra hoạt động sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm và xây dựng khuôn khổ pháp lý để giám sát thị trường được coi là biện pháp quan trọng để quản lý ngành mỹ phẩm, điều này đang đặt ra cấp bách.
Trước thực trạng sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm “nhốn nháo” như hiện nay, Bộ Y tế và các cơ quan chức năng đã đưa ra những biện pháp nhằm hạn chế tình trạng này. Cụ thể, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) vừa có văn bản yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố trên cả nước phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra, thanh tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội.
Để giải quyết vấn đề này trên môi trường internet, cơ quan chức năng đã thúc giục các nền tảng thương mại điện tử tăng cường hợp tác với thanh tra viên và thực thi các yêu cầu về hồ sơ pháp lý chặt chẽ hơn đối với các sản phẩm trước khi cho phép bán.
Các nền tảng thương mại điện tử cũng được khuyến khích thực hiện các biện pháp như kiểm tra sản phẩm trước khi giao hàng để đảm bảo kiểm soát chất lượng.
Song song với việc tăng cường thanh tra, Bộ Thông tin và Truyền thông cũng đã đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động quảng cáo của người có sức ảnh hưởng và doanh nghiệp trên mạng xã hội. Người có sức ảnh hưởng hiện chỉ được quảng bá những sản phẩm mà họ đã đích thân sử dụng, đảm bảo tính xác thực và trách nhiệm giải trình với người tiêu dùng.
Đại diện Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM, cho biết đã thành lập cơ sở dữ liệu phân loại quảng cáo theo người có sức ảnh hưởng, công ty truyền thông và mạng lưới quản lý đa kênh, giúp cơ quan chức năng giám sát, xử lý hành vi quảng cáo sai sự thật, ngăn chặn người bán hoặc kênh vi phạm tái xuất trên mạng xã hội.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang nỗ lực đưa quy định này vào Luật Quảng cáo. Sự vào cuộc quyết liệt này được coi là bước tiến quan trọng hướng tới việc hạn chế tình trạng người có sức ảnh hưởng quảng bá các sản phẩm kém chất lượng, dù cố ý hay vô tình, và bảo vệ người tiêu dùng khỏi các sản phẩm có hại.
Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM bày tỏ sự ủng hộ đối với dự thảo quy định này, vì không chỉ tăng trách nhiệm giải trình của người có sức ảnh hưởng mà còn tăng tính minh bạch, đảm bảo chất lượng mỹ phẩm được quảng cáo. Việc siết chặt kiểm soát quảng cáo trên mạng xã hội sẽ giúp người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn trước những thông tin sai lệch.
Ngoài các biện pháp quản lý, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về mối nguy hiểm của mỹ phẩm giả đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này.
Minh Đức