Ngay cả khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Quyết định 2499 về việc “cấm dạy thêm, học thêm” trong và ngoài nhà trường, song các lớp học thêm tự phát vẫn tồn tại khắp nơi.
Trong báo cáo phân tích ngành giáo dục Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 của Viện khoa học giáo dục Việt Nam công bố hồi đầu năm 2023, cho thấy chi phí học thêm là khoản lớn nhất trong số tổng chi phí giáo dục của các gia đình học sinh phổ thông. Trong đó, bậc tiểu học là 32%, THCS là 42%, THPT là 43%, chiếm 1/3 cho đến một nửa tổng chi phí giáo dục của gia đình.
Số liệu báo cáo này càng khẳng định, tính chất và mức độ quan tâm của các gia đình đối với việc học tập của con em là rất đáng mừng. Đặc biệt, chúng ta đang sống trong bối cảnh hệ thống cơ sở tri thức đang gia tăng với tốc độ đáng kinh ngạc. Vì thế, nhiều người tin rằng việc những đứa trẻ tham gia vào các lớp học bổ sung hay còn gọi là học thêm có thể giúp nâng cao trình độ kiến thức của con em mình cũng là điều dễ hiểu.
Hình minh họa. Ảnh: Internet
‘Cầu’ lớn ắt sẽ có ‘cung’
Mặc dù vấn đề dạy thêm, học thêm đã bị cấm theo Quyết định 2499 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhưng các lớp học thêm, đặc biệt là các lớp học tự phát vẫn tồn tại khắp nơi. Liệu học thêm hay không học thêm mới là lựa chọn đúng đắn?
Có một thực tế mà theo quan sát của người viết, cho thấy mỗi gia đình, mỗi bậc cha mẹ đều có lý lẽ riêng khi nói về định hướng con đường học tập cho con. Có khi việc đưa vấn đề này ra lại vấp phải những ý kiến trái chiều khiến cho vấn đề khó lòng mà khép lại một cách hoàn chỉnh.
Ở góc độ của một nhà giáo, thầy Nguyễn Trọng Đức (Nghệ An), cho rằng: Hoạt động dạy thêm đang biến tướng dưới rất nhiều hình thức. Về bản chất là do xuất phát từ nhu cầu của phụ huynh học sinh, như chúng ta vẫn hay nói “có cầu ắt sẽ có cung”, tức là nhu cầu học thêm xuất phát từ các bậc cha mẹ học sinh vẫn là chính.
“Dù mùa hè bắt đầu diễn ra, nhưng đã có nhiều cha mẹ học sinh tìm đến thầy cô quen biết và dặn dò xin đăng ký cho con theo học các lớp học thêm mấy tháng hè’, thầy Trọng Đức nhấn mạnh.
Không chỉ vậy, lo con mình kém con nhà người ta, không ít cha mẹ đẩy những đứa trẻ đến các lớp học thêm đến tận tối muộn. Ngoài học trên lớp, cuối tuần trẻ lại học tại trung tâm hoặc ở nhà thầy cô, rồi có khi cha mẹ còn thuê gia sư dạy kèm.
Đơn cử, với gia đình chị Hoàng Thu Trang (Hà Nội), ngay từ khi học hết cấp tiểu học, chị Trang nghĩ rằng con mình chỉ cần học kiến thức chính khóa trên lớp là đủ. Nhưng, thực tế khi tổng kết cuối kỳ lớp 6, thấy con mình học ngày càng giảm sút, chị Trang cảm thấy lo lắng.
Cho rằng, “con đang hổng kiến thức” cùng với việc tổng kết cuối năm học, cô giáo chủ nhiệm chia sẻ nếu gia đình không kèm cặp thêm thì con sẽ mất gốc, càng lên lớp càng học yếu hơn các bạn trong lớp. Do đó, chị Trang quyết định đến nhà cô xin cho con học thêm vào các buổi tối trong tuần. Từ đó đến nay, con chị học thêm ở nhà cô chủ nhiệm 4 buổi/tuần.
Mặc dù tốn kém mỗi tháng mấy triệu đồng, nhưng "từ ngày cho con đi học thêm, điểm kiểm tra tốt hơn. Không biết do cô ưu ái hay con thực sự tiến bộ nhưng cứ điểm số cao là tôi yên tâm”, chị Trang chia sẻ.
Bản thân chị Trang vẫn ý thức được rằng, ngành giáo dục đã có quy định cấm giáo viên chủ nhiệm dạy thêm, học thêm chính học sinh của mình nhưng chị vẫn khẳng định rằng: "Đây là phụ huynh tự nguyện đăng ký cho con theo học, miễn sao con có kiến thức, đạt kết quả tốt là được”.
Thế nhưng, từ câu chuyện của chị Trang, giới chuyên gia giáo dục cho rằng không có chuyện các em học sinh không đáp ứng được chương trình giáo dục phổ thông ở trên lớp. Vì vậy, nếu các em đi học thêm chỉ để học lại hoặc vì điểm số như vậy thì thực sự là một vấn đề cần đặt ra đối với ngành giáo dục.
Có một thực tế đáng buồn là nhiều phụ huynh có tâm lý con tự học thì không thể bằng bạn bằng bè, hoặc khó thành công sau này. Ngay cả bộ phận gia đình khá giả có con học trường quốc tế vẫn đầu tư hàng trăm triệu mỗi năm cho con học thêm…
Đó là vấn đề mà theo GS.TS Phạm Tất Dong, càng “làm cho quan hệ trong sáng, tình cảm thầy trò bị xói mòn, thầy cô khi đó trở thành người 'bán chữ'".
Theo các chuyên gia giáo dục, lý do để tồn tại của dạy thêm, học thêm là nền giáo dục nặng về lý thuyết, áp lực kiểm tra, thi cử và tâm lý bằng cấp, hơn thua của phụ huynh. Giáo dục chưa dựa trên nền tảng học thật, thi thật và chất lượng thật mà chạy theo thành tích ảo, xếp loại học sinh giỏi ngày càng tăng, đỗ tốt nghiệp 100%, đỗ đại học 100%, bất chấp tình trạng thừa thầy, thiếu thợ trong xã hội.
Hãy vì sức khỏe và sự phát triển não bộ của trẻ
Một số người tin rằng việc những đứa trẻ tham gia vào các lớp học bổ sung hay còn gọi là học thêm có thể giúp nâng cao trình độ kiến thức.
Điều đó không có gì sai, tuy nhiên, bản thân người viết cũng không hoàn toàn đồng ý với niềm tin này, vì học sinh sẽ bị quá tải bởi các bài học thêm, trong khi sự phát triển bộ não của các em được hưởng lợi lại chính là từ các hoạt động khác ngoài giờ học chính quy.
Trong một khảo sát ý kiến của một số các nhà giáo, phụ huynh học sinh và chuyên gia giáo dục của phóng viên Thương Trường mới đây, nhiều giáo viên cho rằng, lý do khiến mọi người khuyến khích con trẻ học thêm là bởi họ mong muốn nâng cao kiến thức cho con mình. Cha mẹ thường muốn con mình nổi bật trong lớp và thể hiện tốt hơn các học sinh khác, đồng thời mong muốn con mình lớn lên sẽ có một sự nghiệp danh giá, tươi sáng. Và học thêm chính là “con đường” để đạt được mục tiêu này.
Trong khi theo phân tích của các nhà tâm lý học, trái ngược với mong muốn quá lớn đó của cha mẹ là những ảnh hưởng đối với hoạt động trí não của các em. GS.TS Phạm Tất Dong, cho rằng: “Dạy thêm, học thêm khiến học sinh quá tải, không đủ thời gian cho tự học, suy kiệt, trầm cảm, và nhiều khi gây khó khăn cho giáo viên giảng dạy trên lớp do trình độ học sinh không đồng đều”.
Vì vậy các bậc phụ huynh cần hiểu, trước hết, việc học tập ở cường độ cao trong giai đoạn đầu đời của con người có thể kích thích mức độ gia tăng căng thẳng, hệ lụy lâu dài là có nhiều em dẫn đến trầm cảm. Một số cha mẹ có xu hướng dành phần lớn thời gian của con mình cho việc học, kết quả là, họ thường nhận lại kết cục lo lắng nhiều hơn.
Thứ hai, để giúp con em phát triển bộ não tự nhiên và hưởng lợi từ các hoạt động khác ngoài giáo dục như trò chơi hoặc thể thao. Cụ thể, các hoạt động như bóng đá, bóng rổ được chứng minh là giúp phát triển các kỹ năng xã hội của những đứa trẻ, tạo dựng sự tự tin cho con em. Các hoạt động ngoài giáo dục này đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống của các em, giúp các em duy trì thể trạng sức khỏe tích cực và phát triển trí tuệ tốt hơn.
Song song với việc học, những đứa trẻ cần tham gia các hoạt động khác để đạt được các kỹ năng xã hội cần thiết cũng như gia tăng sự tự tin của các em trong cuộc sống.
“Trẻ em cần học thêm nhiều thứ thuộc về kỹ năng, đam mê, sở thích, các hoạt động thể chất, văn nghệ... những gì mà trường học không dạy để đạt được các mục tiêu trong học tập và trong cuộc sống”, chuyên gia giáo dục độc lập Bùi Khánh Nguyên nhấn mạnh.
Thái Đạt