Theo các chuyên gia, năm 2015, Bộ Tài chính từng đề xuất ngưỡng nợ thuế áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với tổ chức sản xuất kinh doanh từ 1 tỉ đồng trở lên. Tuy nhiên, đến nay quy định này chưa được áp dụng. Trong bối cảnh Chính phủ đang triển khai nhiều giải pháp để thúc đẩy phục hồi kinh tế, cần thiết xem xét thực hiện đề xuất này, nhưng giảm mức nợ thuế.
Tạm hoãn xuất cảnh - biện pháp cứng rắn giúp thu hồi nợ thuế
Trước thực trạng nhiều doanh nghiệp nợ thuế chây ỳ mặc dù cơ quan Hải quan đã áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế, cơ quan thuế đã tạm hoãn xuất cảnh với người đại diện pháp luật. Khi đó, doanh nghiệp mới chịu nộp thuế, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình. Tuy nhiên, một vài trường hợp gần đây, nhiều lãnh dạo doanh nghiệp đã bị tạm hoãn xuất cảnh với mức nợ thuế rất nhỏ, không đáng kể khiến nhiều ý kiến cho rằng, nên quy định ngưỡng nợ thuế bị tạm hoãn xuất cảnh.
Theo các cơ quan báo chí thông tin, mới đây, Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam đã nộp trên 31 tỷ đồng tiền nợ thuế và phạt chậm nộp cho ngân sách nhà nước. Như vậy, sau gần 1 tháng Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty này bị cơ quan Hải quan áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, công ty đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho ngân sách nhà nước.
Theo Chi cục Hải quan Ninh Thuận (Cục Hải quan Khánh Hòa), Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam phát sinh nợ thuế từ năm 2023 qua công tác kiểm tra sau thông quan của cơ quan Hải quan, nhưng công ty không thực hiện nghĩa vụ mặc dù cơ quan Hải quan đã áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế nợ thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế. Chính vì thế, để thu hồi tiền thuế cho ngân sách nhà nước, Cục Hải quan Khánh Hòa phải áp dụng biện pháp ra Thông báo tạm hoãn xuất cảnh đối với Chủ tịch Hội đồng quản trị của Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Trung Nam.
Không riêng trường hợp trên, trong thời gian qua, nhiều doanh nghiệp nợ thuế chây ỳ nhiều năm, thậm chí cả chục năm nhưng không thực hiện nghĩa vụ nộp thuế mặc dù cơ quan Hải quan đã áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế. Chỉ đến khi người đại diện pháp luật bị tạm hoãn xuất cảnh, doanh nghiệp mới chịu nộp thuế.
Theo các cán bộ làm công tác thu hồi nợ thuế, khi áp dụng biệp pháp cưỡng chế tạm hoãn xuất cảnh, người đại diện doanh nghiệp mới xuất hiện sau khi "lặn" mất tăm cả chục năm trời. Điển hình, một phụ nữ người Việt lấy chồng Đài Loan, đứng tên là người đại diện pháp luật thành lập doanh nghiệp cho chồng, sau khi doanh nghiệp phát sinh nợ thuế, cả hai xuất cảnh đi Đài Loan gần 10 năm. Sau khi về nước, cơ quan Hải quan ban hành Thông báo tạm hoãn xuất cảnh, lúc này, người phụ nữ trên-người đại diện pháp luật của doanh nghiệp mới liên hệ làm việc và nộp hơn 600 triệu đồng tiền nợ thuế và hơn 1 tỷ đồng tiền chậm nộp thuế.
Nhiều doanh nghiệp nợ thuế chây ỳ mặc dù cơ quan Hải quan đã áp dụng nhiều biện pháp cưỡng chế. Chỉ đến khi người đại diện pháp luật bị tạm hoãn xuất cảnh, doanh nghiệp mới chịu nộp thuế.
Hay trường hợp nợ thuế của Công ty TNHH Sản xuất Thương mại XNK Trang trí Nhà Hán, nợ thuế từ năm 2010. Nữ Giám đốc doanh nghiệp này đã xuất cảnh từ năm 2012. Đầu tháng 7/2022, sau khi ban hành quyết định cưỡng chế đối với doanh nghiệp, khai thác qua nhiều nguồn tin, Đội Quản lý thuế nắm được thông tin doanh nghiệp này là công ty gia đình do giám đốc doanh nghiệp này cùng một người em trai thành lập. Sau khi ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh, cơ quan Hải quan đã nhờ người em vận động người chị nộp thuế cho ngân sách nhà nước. Kết quả, Chi cục Hải quan quản lý hàng gia công đã thu hồi được trên 100 triệu đồng tiền nợ thuế và tiền phạt chậm nộp.
Để thu hồi tiền thuế cho ngân sách nhà nước, ngoài các biện pháp cưỡng chế theo quy định tại Khoản 1 Điều 125 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, thời gian qua, cơ quan Hải quan còn áp dụng biệp pháp tạm dừng xuất cảnh đối với người đại diện pháp luật của doanh nghiệp nợ thuế (theo Điều 66 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và Điều 21 Nghị định 126/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 của Chính phủ Quy định chi tiết một số Điều của Luật Quản lý thuế). Với biện pháp cứng rắn này đã thu hồi cho ngân sách nhà nước hàng chục tỷ đồng.
Chỉ tính riêng tại Chi cục Hải quan cửa khẩu cảng Sài Gòn khu vực 1, trong năm 2023, đơn vị này đã ban hành trên 220 thông báo tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện pháp luật của các doanh nghiệp nợ thuế. Trong đó, có gần 40 trường hợp doanh nghiệp nộp thuế sau khi giám đốc bị hoãn xuất cảnh, với tổng tiền thuế đã thu hồi gần 12 tỷ đồng.
Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu tư- Cục Hải quan TPHCM, thực hiện theo Luật Quản lý thuế, đơn vị đã sàng lọc các doanh nghiệp nợ thuế để áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định. Qua thực hiện các biện pháp cưỡng chế, một số trường hợp đã liên hệ thực hiện nghĩa vụ thuế cho cơ quan Nhà nước. Ví dụ, trường hợp chủ một doanh nghiệp người nước ngoài, sau khi thông tin bị tạm hoãn xuất cảnh được công khai trên trang thông tin của ngành Hải quan và trên phương tiện thông tin đại chúng, doanh nghiệp này đã liên hệ với cơ quan Hải quan để nộp thuế cho ngân sách nhà nước, mặc dù trước đó cơ quan Hải quan đã nhiều lần đôn đốc, nhưng doanh nghiệp vẫn không thực hiện.
Nên quy định ngưỡng nợ thuế bị tạm hoãn xuất cảnh?
Chia sẻ về vấn đề này, một thanh tra viên Cục Thuế TP HCM cho biết để dẫn đến việc người đại diện pháp luật của doanh nghiệp bị tạm hoãn xuất cảnh do doanh nghiệp nợ thuế là một quá trình kéo dài trong nhiều tháng. Bởi lẽ, ngoài các đơn vị cố tình chây ì, có rất nhiều doanh nghiệp kinh doanh gặp khó khăn mới rơi vào tình trạng nợ thuế. Lúc đó, cơ quan thuế luôn thông báo và làm việc với doanh nghiệp, lắng nghe họ đề xuất phương án, cam kết trong một thời gian nhất định sẽ nộp thuế. Sau đó, nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết thì cơ quan thuế mới tiến hành cưỡng chế thuế.
Các biện pháp cưỡng chế đầu tiên là phong tỏa tài khoản ngân hàng, thông báo hóa đơn không còn giá trị sử dụng… Khi đó, nếu doanh nghiệp vẫn không nộp thuế thì buộc cơ quan thuế phải áp dụng nhiều biện pháp khác, trong đó có việc đề nghị cấm xuất cảnh đối với người đại diện pháp luật. Cơ quan thuế là đơn vị chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc chủ doanh nghiệp bị cấm xuất cảnh.
Đề cập việc doanh nghiệp chỉ nợ thuế vài triệu đồng cũng bị cấm xuất cảnh, thanh tra viên nói trên cho hay một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành thuế là tập trung thu hồi nợ thuế, bảo đảm nguồn thu nhà nước. Do đó cơ quan thuế phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế để doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn thành nghĩa vụ nộp ngân sách. Nếu không cấp trên sẽ đặt câu hỏi pháp luật đã quy định, tại sao cơ quan thuế không thực hiện?
"Còn việc linh hoạt cấm xuất cảnh đối với doanh nghiệp nợ thuế, tôi nghĩ phải có chính sách của Nhà nước và sự điều chỉnh pháp luật về thuế" - thanh tra viên Cục Thuế TP HCM nói.
Chuyên gia kinh tế - PGS-TS Đinh Trọng Thịnh.
Trong khi đó, Chuyên gia kinh tế - PGS-TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho biết, pháp luật hiện hành không quy định cụ thể số tiền nợ thuế bị cấm xuất cảnh. Như vậy, để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, dù có nợ số tiền lớn hay nhỏ, đều bị tạm hoãn xuất cảnh.
"Ở đây tôi muốn nhấn mạnh đến tính nghiêm minh của pháp luật và tính tuân thủ, chấp hành pháp luật của người nộp thuế, nên không thể đưa ra lý do "nợ thuế số tiền nhỏ" được. Đã là quy định pháp luật thì dù nợ thuế vài ngăm tràn đồng hay hàng tỉ, đều phải áp dụng các quy định như nhau.
Hiện nay, việc quản lý thuế ngày càng hiện đại, việc tra cứu thông tin, dữ liệu nộp thuế rất đơn giản, thuận tiện cho người nộp thuế, nên để nắm được thông tin còn nợ thuế hay không là điều không khó. Do đó, việc nhiều người đưa ra lý do "nợ số thuế rất ít" do không nắm được thông tin là chưa hợp lý." ông Thịnh nói.
Còn Luật sư Nguyễn Đức, Giám đốc Công ty Luật Kinh Luân cho rằng, nên quy định ngưỡng nợ thuế bị tạm hoãn xuất cảnh. Cụ thể, theo vị luật sư này năm 2015, Bộ Tài chính từng đề xuất ngưỡng nợ thuế áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với tổ chức sản xuất kinh doanh từ 1 tỉ đồng trở lên và cá nhân từ 50 triệu đồng trở lên. Tuy nhiên, đến nay quy định này chưa được áp dụng.
Trong bối cảnh Chính phủ đang triển khai nhiều giải pháp để thúc đẩy phục hồi kinh tế, cần thiết xem xét thực hiện đề xuất này. Nếu ngưỡng 1 tỉ đồng trở lên là quá lớn, có thể cân nhắc mức nợ thuế nào sẽ bị tạm hoãn xuất cảnh. Với những khoản nợ thuế giá trị thấp, có thể xem xét yếu tố cố tình hay vô tình của doanh nghiệp để ra quyết định chế tài phù hợp. Chẳng hạn, doanh nghiệp nợ thuế ít nhưng thường xuyên nợ thuế, cũng xem như cố tình vi phạm, hành vi lặp lại nhiều lần thì xứng đáng bị chế tài nặng.
Hồng Quang