Liên minh châu Âu (EU) sẽ áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời đối với một số sản phẩm thép điện định hướng dạng hạt (GOES), lá thép và lõi thép dùng cho máy biến áp, cuộn cảm từ ngày 25/9/2026. Hàng hóa có xuất xứ Việt Nam được loại trừ khỏi biện pháp này do lượng nhập khẩu không đáng kể, nhưng doanh nghiệp vẫn cần đáp ứng quy định về xuất xứ không ưu đãi của EU.
EU áp dụng biện pháp tự vệ trong 155 ngày
Theo Phái đoàn Việt Nam tại Bỉ và EU, ngày 18/9/2026, Ủy ban châu Âu (EC) ban hành Quy định thực thi (EU) 2026/2133 về việc áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời đối với một số sản phẩm thép điện định hướng dạng hạt (GOES). Quy định có hiệu lực từ ngày 25/9/2026 và biện pháp được áp dụng trong 155 ngày, đến ngày 26/2/2027. Trước đó, ngày 27/3/2026, EC đã khởi xướng điều tra tự vệ đối với các sản phẩm này.
Phạm vi điều tra và biện pháp tạm thời bao gồm một số loại thép điện silic cán phẳng có định hướng thuộc mã CN 7225 11 00 và 7226 11 00; lá thép và lõi thép dùng cho máy biến áp, cuộn cảm thuộc mã CN 8504 90 13. Biện pháp cũng áp dụng đối với lõi thép đã được tích hợp trong máy biến áp thuộc các mã hàng liên quan.
Ảnh minh họa
Đối với GOES, EU mở hạn ngạch thuế quan theo từng nhóm sản phẩm và nguồn cung. Khi hàng hóa thuộc diện áp dụng nằm ngoài hạn ngạch, hoặc giá nhập khẩu thuần tại biên giới EU thấp hơn mức giá ngưỡng quy định, khoản thuế tự vệ được tính bằng phần chênh lệch giữa giá ngưỡng và giá nhập khẩu thực tế.
Mức giá ngưỡng đối với GOES trong hạn ngạch dao động từ 2.800-3.400 euro/tấn tùy loại sản phẩm, trong khi mức ngoài hạn ngạch là 3.500 euro/tấn. Đối với lá thép, các mức tương ứng là 4.000 và 4.550 euro/tấn; đối với lõi thép là 5.000 và 5.600 euro/tấn. Riêng lõi thép đã được lắp trong máy biến áp chịu mức thuế tự vệ 1.140 euro/tấn lõi thép và không áp dụng hạn ngạch.
Nhập khẩu vào EU tăng 120% trong 5 năm
Theo kết luận sơ bộ của EC, lượng nhập khẩu các sản phẩm GOES, lá thép và lõi thép thuộc phạm vi biện pháp đã tăng mạnh trong giai đoạn 2021-2025.
Tổng lượng nhập khẩu tăng từ 135.140 tấn năm 2021 lên 297.079 tấn năm 2025, tương đương tăng 120%. Riêng GOES tăng từ 101.617 tấn lên 227.396 tấn, trong khi nhập khẩu lá thép và lõi thép tăng từ 33.523 tấn lên 69.683 tấn.
Trong cùng giai đoạn, tiêu thụ tại thị trường EU tăng 32%, nhưng sản lượng của các nhà sản xuất trong EU giảm 9%. Thị phần của ngành sản xuất GOES và các sản phẩm liên quan giảm từ 66% năm 2021 xuống 43% năm 2025. Tỷ lệ sử dụng công suất của các nhà sản xuất GOES cũng giảm từ 85% xuống 71%, trong khi lợi nhuận từ doanh số bán hàng tại thị trường nội địa giảm từ 8,4% xuống 3,6%.
EC cho rằng lượng nhập khẩu tăng nhanh đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong EU. Cơ quan này đồng thời xác định mối quan hệ nhân quả giữa lượng nhập khẩu gia tăng và thiệt hại đối với các nhà sản xuất trong khối.
Theo EC, một trong những nguyên nhân thúc đẩy dòng hàng vào thị trường EU là tình trạng dư thừa công suất trên phạm vi toàn cầu. Năm 2024, riêng Trung Quốc được xác định có công suất GOES dư thừa khoảng 600.000 tấn, trong khi Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản có thêm khoảng 242.000 tấn công suất dư thừa. EC cũng cho rằng các biện pháp phòng vệ thương mại tại nhiều thị trường và việc Mỹ áp thuế 50% đối với thép từ năm 2025 đã góp phần làm gia tăng chuyển hướng thương mại vào EU.
Năm 2025, Trung Quốc chiếm 53% tổng lượng nhập khẩu các sản phẩm thuộc phạm vi điều tra vào EU, tiếp theo là Nhật Bản 20%, Thổ Nhĩ Kỳ 13%, Hàn Quốc và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cùng khoảng 4%.
Việt Nam được loại trừ nhưng phải đáp ứng quy tắc xuất xứ
Theo thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, Việt Nam nằm trong danh sách các nước đang phát triển tại Phụ lục III.1 của Quy định (EU) 2026/2133 nhưng không thuộc danh sách các nước và nhóm sản phẩm phải chịu biện pháp tại Phụ lục III.2. Theo đó, hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh có xuất xứ Việt Nam được loại trừ khỏi biện pháp tự vệ tạm thời.
Trong nhóm các nước đang phát triển, GOES có xuất xứ Trung Quốc và Brazil thuộc diện áp dụng biện pháp. Đối với lá thép và lõi thép, các xuất xứ chịu biện pháp gồm Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và UAE.
Tuy nhiên, việc hàng hóa được xuất khẩu từ Việt Nam không đồng nghĩa mặc nhiên được xác định là có xuất xứ Việt Nam để hưởng diện loại trừ. Quy định của EC nêu rõ xuất xứ hàng hóa được xác định theo các quy tắc xuất xứ không ưu đãi đang được áp dụng tại EU.
Do đó, đối với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất thép điện, lá thép, lõi thép hoặc máy biến áp xuất khẩu sang EU, việc rà soát quy trình sản xuất và hồ sơ chứng minh xuất xứ có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định khả năng được loại trừ khỏi biện pháp.
Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị các doanh nghiệp tiếp tục theo dõi diễn biến vụ việc, phối hợp và cập nhật thông tin cho Cục để được hỗ trợ khi cần thiết. Do đây mới là biện pháp tự vệ tạm thời, doanh nghiệp cũng cần theo dõi kết quả các bước điều tra tiếp theo của EC và những thay đổi liên quan đến phạm vi áp dụng biện pháp.
Trung Anh