Thị trường chè nội địa đang ngày càng trở nên hấp dẫn đối với các doanh nghiệp Việt Nam, khi giá bán bình quân đạt 7,5 USD/kg, cao hơn gấp 4,3 lần so với giá xuất khẩu. Sự dịch chuyển này đang tạo ra một hướng đi mới, bền vững hơn cho ngành chè trong nước.
Thị trường nội địa: "Mỏ vàng" mới cho chè Việt
Sáng nay ngày 6/8, tại diễn đàn “Kết nối sản xuất và tiêu thụ nông sản các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các đơn vị tổ chức, PGS. TS Nguyễn Văn Toàn - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc đã dẫn số liệu từ Hiệp hội Chè Việt Nam. Cụ thể, trong năm 2024, tổng giá trị chè xuất khẩu đạt hơn 250 triệu USD với gần 150.000 tấn chè, tương đương mức giá bình quân 1,75 USD/kg. Trong khi đó, dù sản lượng tiêu thụ nội địa chỉ khoảng 55.000 tấn nhưng lại mang về tổng giá trị ước tính 410 triệu USD, với giá bán trung bình lên tới 7,5 USD/kg.
Giá chè nội địa đắt gấp 4 lần xuất khẩu.
Sự chênh lệch giá trị rõ rệt này đã khiến nhiều vùng chè lớn, điển hình như Thái Nguyên, ngày càng ít mặn mà với xuất khẩu. Giá chè bán tại thị trường trong nước có thể đạt 7-8 USD/kg, vượt trội so với mức giá xuất khẩu sang các thị trường cao cấp như London (chỉ khoảng 6-7 USD/kg).
Đáng chú ý, cơ cấu xuất khẩu cũng có sự thay đổi lớn. Ông Nguyễn Văn Toàn nói và cho biết, thị trường nội địa đang tiêu thụ chủ yếu chè xanh: “Trước đây, chè đen từng chiếm tới 60-70%, nhưng hiện đã nhường chỗ cho sự tăng trưởng của chè xanh”. Chè xanh (bao gồm chè ướp hương, chè nhài, chè Ô long) đã vươn lên chiếm gần 60% sản lượng và 70% giá trị xuất khẩu, thay thế vị trí từng do chè đen nắm giữ. Điều này phản ánh sự chuyển dịch sang các sản phẩm có giá trị cao hơn. Đặc biệt, giá trị của chè xanh xuất khẩu cao hơn 1,53 lần so với chè đen, càng củng cố thêm xu hướng này.
Đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu nông sản
Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu 69,9 nghìn tấn chè, mang lại 117 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2024, kim ngạch xuất khẩu giảm 10,9% về khối lượng và 12,2% về giá trị. Giá chè xuất khẩu trung bình đạt 1.674 USD/tấn, giảm 1,4%.
Diễn đàn “Kết nối sản xuất và tiêu thụ nông sản các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các đơn vị tổ chức.
Ba thị trường tiêu thụ chè lớn nhất của Việt Nam là Pakistan, Đài Loan (Trung Quốc) và Trung Quốc, chiếm lần lượt 35,7%, 11,4% và 9,7% tổng thị phần: Pakistan: Giá trị xuất khẩu tăng 2,4% so với 6 tháng đầu năm 2024; Đài Loan (Trung Quốc): Giá trị xuất khẩu giảm 3,7%; Trung Quốc: Giá trị xuất khẩu tăng 0,7%. Trong số 15 thị trường lớn nhất, Iraq có mức tăng trưởng mạnh nhất với 92,9%, trong khi Tiểu vương quốc Ả rập Thống Nhất giảm mạnh nhất với 56,3%.
Trước tiềm năng của thị trường nội địa, các chuyên gia và cơ quan quản lý đã đưa ra nhiều định hướng quan trọng. Ông Nguyễn Quý Dương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành Quyết định số 431/QĐ-BNN-TT ngày 26/1/2024 về việc phê duyệt Đề án Phát triển cây công nghiệp chủ lực đến năm 2030.
Theo Đề án ngành chè đặt ra các mục tiêu cụ thể bao gồm: Diện tích đạt 130 - 135 nghìn ha; sản lượng đạt 1,4 - 1,5 triệu tấn chè búp tươi; giá trị xuất khẩu đạt 280 - 300 triệu USD; tỷ lệ sản phẩm chè chế biến sâu (làm nguyên liệu cho thực phẩm, mỹ phẩm, y tế) đạt 20 - 25%; tỷ lệ các sản phẩm chè đa dạng như Ô long, túi lọc, Matcha, Sencha chiếm trên 40% trong cơ cấu chế biến; tỷ lệ diện tích chè được cấp mã số vùng trồng đạt 30 - 40%.
Để đạt được các mục tiêu này, ngành chè sẽ tập trung vào việc cải tạo giống, trồng mới những nương chè già cỗi, và thu hút đầu tư vào các vùng nguyên liệu chất lượng cao. Việc này nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững cho ngành chè Việt Nam.
Để đạt được mục tiêu này, việc chuyển đổi cơ cấu giống chè, trồng các giống chất lượng cao, đồng thời xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung là hết sức cần thiết. PGS. TS Nguyễn Văn Toàn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc, khuyến nghị các địa phương cần tập trung phát triển chè xanh cao cấp, đặc biệt là chè xanh ướp hương như chè nhài, để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của cả thị trường trong nước và quốc tế.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, tỉnh cũng đã lên kế hoạch quy hoạch vùng sản xuất, thực hiện tích tụ đất, và đẩy mạnh thu hút đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu. Việc coi nông sản là sản phẩm hàng hóa cần có định danh và định chuẩn rõ ràng sẽ là chìa khóa để nâng tầm giá trị nông sản Việt, không chỉ chè mà còn nhiều loại nông sản khác.
Sự bứt phá của thị trường chè nội địa đang cho thấy một tín hiệu tích cực: người tiêu dùng Việt Nam ngày càng ưa chuộng các sản phẩm chè chất lượng cao, có nguồn gốc rõ ràng. Đây là cơ hội vàng để các doanh nghiệp chè Việt tập trung phát triển, đầu tư vào chất lượng và xây dựng thương hiệu, từ đó tạo ra chuỗi giá trị bền vững và mang lại lợi ích kinh tế cao hơn.
ML