Hải Phòng trước cơ hội trở thành cực tăng trưởng mới

Hải Phòng đang mở một không gian phát triển mới với Khu thương mại tự do và các khu kinh tế quy mô lớn, hướng tới thu hút FDI chất lượng cao, phát triển logistics, công nghệ và nâng tầm vị thế trung tâm kinh tế biển của vùng.

Ngày 30/7/2026, tại Hội nghị công bố các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Khu kinh tế và khởi động Khu thương mại tự do Hải Phòng, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng sự kiện này không đơn thuần là việc công bố một loạt quyết định hành chính.

Đây là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, thể hiện cam kết của Chính phủ và Hải Phòng đối với cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh kinh tế thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Cạnh tranh chiến lược, bất ổn địa chính trị, sự phát triển của AI và công nghệ số, cùng yêu cầu chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc cách các quốc gia tổ chức sản xuất và phân bổ dòng vốn.

Trong bối cảnh đó, Hải Phòng được xác định là một địa bàn quan trọng để cụ thể hóa những chuyển đổi chiến lược về mô hình phát triển: từ tổ chức bộ máy và năng lực vận hành, quản trị thống nhất không gian và nguồn lực, chuyển từ tăng trưởng dựa vào các yếu tố đầu vào sang năng suất, tri thức và công nghệ, đồng thời nâng cao khả năng phòng ngừa và chống chịu trước các cú sốc.

Những chuyển dịch này không diễn ra trên một nền tảng yếu. Hải Phòng đang sở hữu vị trí địa kinh tế đặc biệt với hệ thống cảng biển, công nghiệp, logistics và mạng lưới giao thông ngày càng hoàn thiện. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của thành phố tăng 11,33%, đứng thứ ba cả nước và dẫn đầu nhóm thành phố trực thuộc Trung ương. Vốn FDI đạt khoảng 3,1 tỷ USD, trong đó hơn 92% tập trung tại các khu công nghiệp, khu kinh tế. Sản lượng hàng hóa qua cảng đạt trên 96 triệu tấn.

Những con số này cho thấy Hải Phòng đã có một nền tảng đủ lớn để bước sang giai đoạn phát triển tiếp theo. Vấn đề hiện nay không còn đơn giản là tăng thêm quy mô, mà là tăng chất lượng của tăng trưởng.

Trong cấu trúc phát triển mới, Hải Phòng đang hình thành ba không gian động lực có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải tiếp tục giữ vai trò động lực của chuỗi cung ứng hiện hữu, dựa trên hệ thống cảng quốc tế Lạch Huyện, công nghiệp xuất khẩu và logistics. Khu kinh tế ven biển phía Nam, quy mô khoảng 20.000 ha, mở ra không gian phát triển mới gắn với cảng Nam Đồ Sơn, công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ và tăng trưởng xanh. Trong khi đó, Khu kinh tế chuyên biệt phía Tây, khoảng 5.300 ha, được định hướng kết nối với khu vực Hải Dương, tập trung vào công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chính xác và đổi mới sáng tạo.

Ở giữa cấu trúc đó, Khu thương mại tự do Hải Phòng với quy mô khoảng 6.300 ha được kỳ vọng trở thành một “đòn bẩy thể chế”, tạo ra hệ sinh thái thống nhất từ sản xuất đến thương mại quốc tế.

Nếu hạ tầng là phần cứng của nền kinh tế thì Khu thương mại tự do được kỳ vọng trở thành một phần “phần mềm” quan trọng. Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở diện tích hay ưu đãi, mà ở khả năng rút ngắn quy trình, giảm chi phí giao dịch, kết nối sản xuất với logistics và thương mại quốc tế, qua đó tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do Phó Thủ tướng yêu cầu Hải Phòng xây dựng Khu thương mại tự do theo hướng thí điểm quản trị chuẩn quốc tế, thực hiện thực chất cơ chế “một cửa tại chỗ”. Nếu thành công, mô hình này có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh không chỉ bằng đất đai hay chi phí lao động mà bằng tốc độ xử lý thủ tục và chất lượng môi trường kinh doanh.

Tuy nhiên, thể chế tốt sẽ không phát huy tác dụng nếu thiếu hạ tầng. Phó Thủ tướng yêu cầu thành phố tập trung nguồn lực vào các công trình có sức lan tỏa lớn, từ cảng biển, logistics, giao thông kết nối đến năng lượng và nhà ở công nhân.

Đây là điểm có ý nghĩa quyết định. Một khu thương mại tự do muốn cạnh tranh quốc tế không thể hoạt động như một “ốc đảo”. Hàng hóa phải đi nhanh, năng lượng phải ổn định, người lao động phải có nơi ở, doanh nghiệp phải kết nối được với cảng biển và các trung tâm sản xuất. Chính vì vậy, bài toán hạ tầng của Hải Phòng trong giai đoạn tới không chỉ là xây thêm đường hay cảng, mà là kết nối các mắt xích thành một hệ sinh thái thống nhất.

Cùng với hạ tầng, chất lượng dòng vốn FDI sẽ là thước đo quan trọng khác.

Hải Phòng không đặt mục tiêu đơn thuần tăng số lượng dự án. Định hướng được nhấn mạnh là chuyển từ thu hút đầu tư theo số lượng sang chất lượng, ưu tiên các lĩnh vực như bán dẫn, điện tử, năng lượng sạch và hình thành các cụm liên kết ngành.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa. Một dự án FDI chỉ tạo ra một nhà máy có thể mang lại vốn, việc làm và kim ngạch xuất khẩu. Nhưng một hệ sinh thái FDI có trung tâm R&D, nhà máy công nghệ cao, doanh nghiệp cung ứng trong nước và mạng lưới logistics có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn hơn nhiều.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng đối với Hải Phòng trong giai đoạn mới không phải “thu hút được bao nhiêu tỷ USD”, mà là mỗi đồng vốn đầu tư tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng và kéo theo bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Từ góc độ đó, yêu cầu tăng cường liên kết vùng cũng trở nên đặc biệt quan trọng. Hải Phòng không thể xây dựng một hệ sinh thái cạnh tranh quốc tế nếu chỉ dựa vào nguồn lực trong phạm vi địa giới thành phố. Sự kết nối với Hà Nội, Quảng Ninh, Hưng Yên và các địa phương khác về giao thông, logistics, nhân lực, công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng sẽ quyết định quy mô thực sự của thị trường mà Hải Phòng có thể phục vụ.

Một vấn đề khác được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là tăng trưởng xanh. Việc mở rộng không gian công nghiệp, cảng biển và đô thị không thể đánh đổi bằng môi trường. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành một phần của thương mại quốc tế, đây không chỉ là yêu cầu về trách nhiệm mà còn là điều kiện để Hải Phòng duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài.

Nhìn rộng hơn, những quyết định được công bố ngày 30/7 có thể xem là bước chuyển từ tư duy “mở rộng không gian” sang “tổ chức lại không gian tăng trưởng”.

Đình Vũ - Cát Hải tiếp tục phát huy nền tảng cảng biển và công nghiệp hiện hữu. Phía Nam mở ra không gian kinh tế biển mới. Phía Tây hướng tới công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Khu thương mại tự do đóng vai trò kết nối sản xuất với thương mại quốc tế.

Nếu các mảnh ghép này được vận hành đồng bộ, Hải Phòng sẽ không chỉ là nơi hàng hóa được sản xuất rồi đưa ra cảng. Thành phố có thể tiến tới mô hình trong đó công nghệ tạo ra sản phẩm, công nghiệp tạo ra giá trị, logistics kết nối thị trường và thể chế tạo ra tốc độ.

Đó cũng là lý do niềm tin của nhà đầu tư trở thành một yếu tố được Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh. Trong một môi trường đầu tư cạnh tranh, ưu đãi có thể thu hút nhà đầu tư đến lần đầu, nhưng sự ổn định, minh bạch và khả năng thực thi mới quyết định việc họ ở lại và mở rộng đầu tư.

Cơ hội của Hải Phòng vì thế rất lớn, nhưng đi cùng là một phép thử không nhỏ. Thành phố sẽ phải chứng minh rằng những khu kinh tế mới không trở thành những “ốc đảo” phát triển riêng lẻ; Khu thương mại tự do không chỉ là một khu vực có ưu đãi; cảng biển không chỉ tăng sản lượng hàng hóa; còn FDI không chỉ tạo ra những nhà máy hướng tới xuất khẩu.

Thước đo cuối cùng phải là năng suất, công nghệ, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam và sức cạnh tranh của toàn bộ hệ sinh thái.

Nếu làm được điều đó, Hải Phòng có thể biến lợi thế cảng biển và vị trí địa lý thành lợi thế về thể chế, công nghệ và chuỗi giá trị.

Và khi ấy, “không gian tăng trưởng mới” không chỉ là một khái niệm trong quy hoạch. Nó có thể trở thành một mô hình phát triển mới của Hải Phòng, đồng thời là một phép thử quan trọng cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đình Sáng