Một đứa trẻ tìm đến nơi xa lạ để nói điều không dám nói ở nhà có thể không phải vì nó thiếu tình yêu, mà vì trong chính ngôi nhà của mình, nó đang thiếu một người chịu ngồi xuống và lắng nghe.
Những ngày qua, câu chuyện về cộng đồng trực tuyến mang tên “Con ghét bố mẹ” thu hút sự chú ý khi số thành viên tăng nhanh. Cái tên ấy đủ khiến nhiều phụ huynh giật mình, thậm chí tức giận. Nhưng nếu chỉ nhìn vào vài chữ “ghét bố mẹ” rồi kết luận những đứa trẻ trong đó là hư, hỗn hay vô ơn, có lẽ người lớn đang bỏ qua một câu hỏi đáng sợ hơn: Tại sao một đứa trẻ có thể nói với hàng nghìn người xa lạ những điều mà nó không thể nói với chính cha mẹ mình?
Đừng vội trách con, hãy nhìn lại cánh cửa trong nhà
Ảnh minh họa
“Con ghét bố mẹ” là một câu nói rất nặng. Nhưng đôi khi, đằng sau nó lại là một cảm xúc rất nhỏ bé: con buồn, con tủi thân, con áp lực, con thất vọng, con thấy mình không được hiểu.
Một đứa trẻ có thể nói “con ghét mẹ” sau một lần bị mắng. Nhưng cũng có đứa trẻ đã nói câu ấy sau hàng trăm lần cảm thấy tiếng nói của mình không có trọng lượng.
Người lớn thường nhớ rất rõ mình đã làm gì cho con. Cha mẹ nhớ những năm tháng nuôi con, tiền học, tiền ăn, những buổi đưa đón, những đêm thức khuya, những lần nhường nhịn. Những điều ấy đều có thật và đều đáng trân trọng.
Nhưng trẻ con không phải lúc nào cũng cảm nhận tình yêu bằng những gì cha mẹ đã bỏ ra.
Một đứa trẻ được học ở trường tốt vẫn có thể buồn nếu mỗi lần về nhà chỉ nghe hỏi: “Hôm nay được mấy điểm?”. Một đứa trẻ có đầy đủ vật chất vẫn có thể cô đơn nếu không có ai hỏi: “Hôm nay con có chuyện gì vui không?”. Một đứa trẻ được cha mẹ lo từng bữa ăn vẫn có thể cảm thấy mình không được tôn trọng nếu mọi quyết định trong cuộc sống đều được người lớn làm thay.
Đáng sợ nhất không phải là một lần con nổi giận.
Đáng sợ là con nổi giận nhưng không còn muốn giải thích tại sao.
Cha mẹ có thể nghĩ mình đang dạy con nên người khi nghiêm khắc, kiểm soát, thúc ép, so sánh. Nhưng nếu cách giáo dục ấy khiến đứa trẻ dần học được rằng nói thật sẽ bị mắng, phản biện sẽ bị quy là hỗn, khóc sẽ bị bảo yếu đuối, thất bại sẽ bị chê bai, thì một ngày nào đó con sẽ chọn im lặng.
Và khi một đứa trẻ đã quen với im lặng, cha mẹ rất dễ nhầm sự im lặng ấy với sự ngoan ngoãn.
Có những đứa trẻ không cãi lại không phải vì chúng đồng ý.
Chúng chỉ hiểu rằng cãi cũng chẳng thay đổi được gì.
Đó là lúc cha mẹ cần tự hỏi: Mình đang nuôi một đứa trẻ biết vâng lời hay đang nuôi một con người có khả năng suy nghĩ, bày tỏ cảm xúc và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình?
Điều con cần không phải là một ông bố, bà mẹ không bao giờ sai
Ảnh minh họa
Cha mẹ không thể lúc nào cũng đúng. Và trẻ cũng không thể lúc nào cũng đúng.
Một gia đình khỏe mạnh không phải là nơi cha mẹ luôn thắng trong mọi cuộc tranh luận. Đó phải là nơi mỗi người có quyền nói mình đang buồn, đang giận, đang tổn thương hoặc không đồng ý mà không lập tức bị phủ nhận.
Nhiều phụ huynh có một phản xạ rất nhanh: Khi con nói “Con ghét bố mẹ”, lập tức đáp lại: “Mày nói cái gì?”, “Bố mẹ nuôi mày thế mà mày còn nói vậy?”, “Sau này tự mà sống!”.
Những câu ấy có thể làm cuộc cãi vã kết thúc ngay lập tức.
Nhưng kết thúc cuộc cãi vã không có nghĩa là giải quyết được nguyên nhân của nó.
Đứa trẻ có thể im tiếng vì sợ, chứ không phải vì đã hiểu.
Cha mẹ có thể thắng một cuộc tranh luận, nhưng đồng thời đánh mất một cơ hội để biết con mình đang nghĩ gì.
Điều một đứa trẻ cần đôi khi không phải một bài giảng dài. Nó chỉ cần một người lớn đủ bình tĩnh để hỏi: “Con đang giận chuyện gì?”, rồi thật sự nghe câu trả lời.
Nghe ở đây không có nghĩa là đồng ý với mọi điều con nói. Càng không có nghĩa là dung túng hành vi sai.
Cha mẹ hoàn toàn có thể nói: “Bố mẹ hiểu con đang rất tức giận, nhưng cách con nói như vậy là không đúng. Chúng ta sẽ nói tiếp khi cả hai bình tĩnh.”
Đó là cách đặt ranh giới mà không phủ nhận cảm xúc.
Một điều khác mà nhiều cha mẹ rất khó làm là xin lỗi con.
Có người nghĩ cha mẹ mà xin lỗi con thì mất uy. Nhưng một lời xin lỗi đúng lúc không làm cha mẹ nhỏ đi. Nó dạy con rằng tình yêu không đồng nghĩa với quyền được làm tổn thương người khác.
Cha mẹ có thể nói: “Lúc nãy bố/mẹ nóng quá và đã nói điều khiến con tổn thương. Bố/mẹ xin lỗi.”
Một câu rất ngắn.
Nhưng với một đứa trẻ, nó có thể là bài học lớn về trách nhiệm, sự tôn trọng và cách sửa chữa một mối quan hệ.
Bởi sau này khi con trưởng thành, điều con nhớ có thể không phải cha mẹ đã mua cho mình bao nhiêu thứ, mà là mỗi khi mình gặp khó khăn, mình có dám quay về kể hay không.
Đừng để đến khi con tìm người lạ trên mạng mới nhận ra mình đã xa con
Internet không phải nơi an toàn tuyệt đối. Một cộng đồng có tên gây sốc có thể chứa cả những câu chuyện thật, những cảm xúc bột phát, những lời khuyên thiếu kiểm chứng, thậm chí nội dung độc hại. Trẻ em cần được bảo vệ trước những nguy cơ ấy.
Nhưng nếu cha mẹ chỉ nhìn thấy chiếc điện thoại mà không nhìn thấy đứa trẻ phía sau màn hình, thì rất dễ xử lý phần ngọn mà bỏ quên phần gốc.
Thu điện thoại có thể làm con không vào được một nhóm.
Cấm đoán có thể khiến con không sử dụng một tài khoản.
Nhưng không biện pháp kiểm soát nào có thể thay thế được một mối quan hệ đủ tin cậy giữa cha mẹ và con cái.
Nếu con không nói với bố mẹ, con sẽ tìm một người khác để nói.
Có thể là bạn bè.
Có thể là một người trên mạng.
Có thể là một cộng đồng mà cha mẹ chưa từng nghe tên.
Và khi ấy, người có ảnh hưởng đến suy nghĩ của con có thể không còn là cha mẹ nữa.
Đây mới là cảnh báo đáng để người lớn suy nghĩ.
Đừng chỉ hỏi con: “Con vào nhóm gì đấy?”.
Hãy hỏi: “Dạo này con có chuyện gì khiến con buồn không?”
Đừng chỉ kiểm tra điện thoại.
Hãy kiểm tra xem mối quan hệ giữa mình và con còn đủ gần để con tự nguyện đưa điện thoại cho mình hay không.
Đừng chỉ sợ con tiếp xúc với những điều xấu trên mạng.
Hãy giúp con có đủ khả năng nhận ra điều xấu, đủ kỹ năng tự bảo vệ và quan trọng hơn, đủ niềm tin để khi gặp một chuyện nguy hiểm, người đầu tiên con nghĩ đến vẫn là bố mẹ.
Cha mẹ cũng cần hiểu một điều: Không phải cứ một đứa trẻ tham gia một cộng đồng có tên “Con ghét bố mẹ” là nó thực sự ghét cha mẹ. Cũng không thể từ một bài đăng, một câu than thở hay một lần nổi nóng mà kết luận về tâm lý hay hoàn cảnh của một đứa trẻ.
Có những đứa trẻ chỉ đang tìm một nơi để xả cơn tức.
Nhưng cũng có những đứa trẻ thực sự đang chịu áp lực, cô đơn, bị bạo lực, bị kiểm soát quá mức hoặc gặp những vấn đề mà gia đình chưa nhận ra.
Vì thế, thay vì lập tức kết tội, người lớn cần quan sát những dấu hiệu kéo dài: con thu mình bất thường, mất ngủ, bỏ học, sợ hãi, liên tục tuyệt vọng, bỏ nhà đi, bị đe dọa hoặc có hành vi tự làm tổn thương bản thân. Khi xuất hiện những dấu hiệu đáng lo, việc tìm đến chuyên gia tâm lý, nhà trường hoặc dịch vụ hỗ trợ phù hợp quan trọng hơn một cuộc tra hỏi trong gia đình.
Một đứa trẻ không cần một gia đình hoàn hảo.
Nó cần một gia đình mà ở đó, sai thì được sửa, buồn thì được nói, thất bại thì được đứng dậy và giận cha mẹ vẫn không đồng nghĩa với mất đi tình yêu.
Có lẽ cha mẹ nên nhớ một điều rất đơn giản: Con không sinh ra để thực hiện tất cả những điều chúng ta từng bỏ lỡ. Con cũng không phải bảng thành tích để chứng minh sự thành công của cha mẹ.
Con là một con người riêng biệt.
Con có tính cách riêng, giấc mơ riêng, nỗi sợ riêng và cả những điều mà cha mẹ có thể không hiểu ngay được.
Nhiệm vụ của cha mẹ không phải là kiểm soát toàn bộ cuộc đời con.
Là đồng hành đủ lâu để khi con bước ra khỏi vòng tay mình, con vẫn biết nơi nào có thể quay về.
Và nếu một ngày con bật ra câu: “Con ghét bố mẹ!”, có lẽ người lớn đừng vội đáp lại bằng một câu làm cánh cửa đóng sập.
Hãy bình tĩnh hỏi:
“Điều gì ở bố mẹ khiến con đau đến mức phải nói câu ấy?”
Biết đâu, sau câu nói tưởng như đầy giận dữ ấy, thứ con đang chờ đợi chỉ là một cái nhìn không phán xét, một cái ôm và một người chịu nghe đến hết câu chuyện.
Bởi điều đáng sợ nhất không phải là ngày con nói “con ghét bố mẹ”.
Đáng sợ là một ngày con chẳng còn muốn nói gì với bố mẹ nữa.
Khi ấy, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái có thể không bắt đầu từ một nhóm trên mạng.
Nó bắt đầu từ rất nhiều lần con muốn được lắng nghe nhưng người lớn đã không nghe.
Đình Sáng