Vấn nạn hàng giả, hàng nhái vẫn diễn biến phức tạp, để lại hệ lụy không nhỏ đến đời sống, sức khỏe người dân, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng... Để kiểm soát tốt vấn nạn này, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt từ các lực lượng chức năng, điều cần nhất vẫn là sự chung tay của toàn xã hội.
Lực lượng chức năng tỉnh Hưng Yên kiểm tra và phát hiện nhiều hàng hoá gồm các can nước giặt ghi nhãn hiệu D-nee, nước xả vải ghi nhãn hiệu Hygiene, nước rửa chén ghi nhãn hiệu Tauau là hàng giả. Ảnh: QLTT Hưng Yên
Hàng giả, hàng nhái vẫn diễn biến phức tạp, khó lường
Không phải mất thời gian đi đến các cửa hàng, không phải chờ đợi thanh toán… người tiêu dùng chỉ cần ở nhà, truy cập internet, với vài thao tác đơn giản là có thể đặt mua cho mình món đồ mong muốn. Sau đó, sản phẩm được giao đến tận nơi theo yêu cầu.
Tuy nhiên, mua hàng qua mạng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro cho người tiêu dùng, do có không ít những tổ chức, cá nhân, người bán hàng trực tuyến quảng cáo không đúng về chất lượng, kiểu dáng, công dụng của hàng hóa. Một số trường hợp bán hàng nhái, hàng kém chất lượng, lợi dụng sự cả tin, thiếu kinh nghiệm của người mua hòng bán được hàng để trục lợi cho bản thân.
Dù cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc, nhưng tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng kém chất lượng vẫn còn phổ biến trên thị trường. Trong đó, tình hình hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tuy không nổi cộm nhưng vẫn còn tiềm ẩn những yếu tố phức tạp, khó lường.
Đáng quan ngại hơn, nhiều đối tượng lợi dụng các trang thương mại điện tử, ứng dụng điện tử, mạng xã hội như facebook, zalo, shopee, tiktok... để livetreams, quảng cáo bán hàng. Thậm chí sử dụng các địa điểm kinh doanh là các nhà dân trong khu dân cư, các căn hộ trong các khu chung cư hoặc thông báo địa chỉ một nơi nhưng giao dịch một nơi khác... khiến các cơ quan chức năng rất khó xác định địa điểm kinh doanh.
Mới đây, Cục Nghiệp vụ Quản lý thị trường đột xuất kiểm tra điểm chứa trữ hàng hóa của Công ty CP Tập đoàn Zenpali ở số 286 đường Nguyễn Xiển, xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, TP. Hà Nội. Qua kiểm tra, đoàn kiểm tra ghi nhận địa điểm kinh doanh được bố trí khá bài bản với đầy đủ các khu vực: livestream, chốt đơn, máy tính phục vụ việc tăng lượt xem ảo cho các video, khu vực đóng gói và kho hàng. Các khu vực được bố trí riêng biệt, nằm tất cả trên mặt sàn rộng khoảng 1.000 m2.
Tại khu đóng gói, đoàn kiểm tra phát hiện hai bao tải lớn chứa hàng trăm đơn nước hoa đã được đóng gói sẵn, chuẩn bị chuyển đi các tỉnh như Quảng Ninh, Tây Ninh, TP HCM... qua J&T Express. Mỗi đơn có giá từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng. Ngoài ra, trong khu vực kho còn có hàng chục thùng carton, chứa hơn 10.000 chai nước hoa các nhãn hiệu như True Love, First Love, Mon Paris, Maiden, Karri...
Hồi cuối tháng 9 vừa qua, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Hưng Yên cũng đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả” đối với Công ty TNHH đầu tư thương mại và dịch vụ H.V. Thông tin từ Tổng cục Quản lý thị trường, cho biết: Ngày 17/5/2024, Đội QLTT số 5 thuộc Cục QLTT tỉnh Hưng Yên đã phối hợp với Đội 3, phòng PC03 Công an tỉnh Hưng Yên tiến hành khám nơi cất giấu tang vật vi phạm hành chính đối với 02 kho hàng hóa tại Thôn Đào Xá, xã Đào Dương, huyện Ân Thi và thôn Tử Dương, xã Lý Thường Kiệt, huyện Yên Mỹ tỉnh Hưng Yên.
Kết quả, tại thời điểm khám trong 02 hàng hóa cất giấu tang vật là các can nước giặt ghi nhãn hiệu D-nee, nước xả vải ghi nhãn hiệu Hygiene, nước rửa chén ghi nhãn hiệu Tauau và nhiều loại máy móc, trang thiết bị, nguyên liệu, tem nhãn, bao bì,… dùng để pha chế, sản xuất các loại nước giặt, nước xả, nước rửa chén nói trên. Sau quá trình xác minh, Đội QLTT số 5 xác định toàn bộ số hàng hoá gồm các can nước giặt ghi nhãn hiệu D-nee, nước xả vải ghi nhãn hiệu Hygiene, nước rửa chén ghi nhãn hiệu Tauau là hàng giả, do Công ty TNHH đầu tư thương mại và dịch vụ H.V sản xuất.
Nhận thấy vụ việc có dấu hiệu phạm tội, ngày 27/5/2024 Đội trưởng Đội QLTT số 5 đã Quyết định chuyển toàn bộ hồ sơ, tang vật vụ việc sang Cơ quan Cảnh sát điều tra (PC03), Công an tỉnh Hưng Yên để thụ lý, điều tra theo thẩm quyền.
Một vài ví dụ nêu trên cũng chỉ là phần nổi trong số rất nhiều vụ việc đã được các cơ quan chức năng phát hiện xử lý. Tuy nhiên trên thị trường, đặc biệt là trên không gian mạng, tình trạng buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn tràn lan, khiến cho công tác quản lý gặp nhiều khó khăn. Vấn đề này cũng ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng.
Khó kiểm soát, vì đâu?
Vấn nạn hàng giả, hàng nhái, hàng lậu, hàng kém chất lượng không chỉ gây thất thu cho ngân sách nhà nước, mà còn làm xấu đi môi trường đầu tư kinh doanh, triệt đường phát triển của các doanh nghiệp làm ăn chân chính và gián tiếp đánh mất “lợi thế” thị trường , ảnh hưởng đến uy tín của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Dù vậy, kiểm soát vấn nạn này vẫn là câu chuyện dài và cần sự vào cuộc đồng bộ, thực chất hơn.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân dẫn đến tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng lâu tràn lan là do luật pháp còn khá nhiều kẽ hở, cộng với sự bất cập trong cơ chế quản lý đã tạo điều kiện cho hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng có đất sống. Trong khi đó, chế tài xử phạt lại chưa đủ mạnh nên nhiều đối tượng sẵn sàng vi phạm để đạt lợi nhuận lớn.
Công tác quản lý, kiểm tra và xử lý chưa đạt hiệu quả cao do hoạt động thiếu đồng bộ cũng như có sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan. Phương tiện kỹ thuật phục vụ cho công tác đấu tranh chống hàng giả còn thiếu và yếu, phương tiện giám định, phân biệt hàng thật, hàng giả, nhất là đối với các thương hiệu hàng hóa ngoại nhập, không có nhà sản xuất tại Việt Nam để xác định.
Ngoài ra, việc phân biệt hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng cũng không hề dễ dàng đối với người tiêu dùng khi mà các sản phẩm được làm giả ngày một tinh vi, giống hàng thật từ nhãn hiệu, kiểu dáng đến những chi tiết nhỏ nhất.
Trong khi đó, người tiêu dùng chưa trang bị đủ kiến thức, thông tin về phân biệt hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng và có tâm lý e ngại động chạm đến việc kiện cáo khi mua phải sản phẩm giả, kém chất lượng vì chưa nắm vững luật pháp.
Mặc dù công tác đấu tranh phòng, chống hàng giả, hàng kém chất lượng được thực hiện quyết liệt nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Trong đó, nguyên nhân nổi cộm là do vấn đề nguồn lực, cơ chế thực thi cũng như phối hợp giữa các cơ quan liên quan.
Đáng buồn hơn, còn có một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng chấp nhận hàng giả do chuộng giá rẻ, hoặc do không biết và nhất là thường bỏ qua khi phát hiện hàng giả.
Do vậy, cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng khá khó khăn, phức tạp, khó có thể thực hiện trong “một sớm, một chiều”, đòi hỏi sự nỗ lực của các ngành, các cấp, các lực lượng chức năng, người tiêu dùng và toàn xã hội.
Cần sự chung tay của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2024 (thay thế cho Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ban hành năm 2010), quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng. Luật mới này được kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi tích cực, hiệu quả hơn trong việc kiểm soát vấn nạn hàng giả, hàng nhái, bảo vệ người tiêu dùng. Luật quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh, của cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 bổ sung quy định quyền của người tiêu dùng trong việc yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh thương lượng; quyền yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hỗ trợ thương lượng khi quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm; và hoàn thiện quy định về thủ tục rút gọn áp dụng để giải quyết vụ án dân sự về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Luật cũng đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung các hình thức giao dịch mới như: livestream, thương mại điện tử xuyên biên giới... Trách nhiệm của các bên liên quan trong chuỗi cung ứng, bao gồm nhà sản xuất, nhà phân phối, sàn thương mại điện tử, người bán hàng... được xác định cụ thể, giúp xác định và xử lý vi phạm dễ dàng hơn.
Hành lanh pháp lý đã được hoàn thiện và chặt chẽ hơn, tuy nhiên để công tác chống hàng giả, hàng nhái đạt hiệu quả cao có lẽ quan trọng nhất là cần có sự tham gia, phối hợp của doanh nghiệp và sự chung tay của toàn xã hội.
Bên cạnh công tác kiểm tra, giám sát và đẩy mạnh tuyên truyền giúp người tiêu dùng trang bị kiến thức “tiêu dùng thông minh” của cơ quan chức năng, bản thân các doanh nghiệp cần chủ động, tích cực tham gia cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái thông qua hoạt động quảng bá sản phẩm song song với việc hướng dẫn, chỉ rõ cho người tiêu dùng các thủ đoạn làm hàng giả cũng như có kênh phân phối sản phẩm chất lượng tốt tới tận tay người tiêu dùng, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, các khu công nghiệp, khu chế xuất…
Người tiêu dùng cũng cần nhận thức rõ nhiệm vụ của mình trong việc chống hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng vì quyền lợi của bản thân và xã hội, nhất là tránh trở thành nạn nhân của hàng giả, hàng nhái.
Làm được như vậy, cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng mới đạt hiệu quả cao hơn, thúc đẩy sản xuất phát triển, thu hút đầu tư, bảo vệ người tiêu dùng và nhà sản xuất kinh doanh chân chính… Qua đó gòp phần tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh và bình đẳng hơn.
Minh Đức