VietABank ghi nhận lợi nhuận trước thuế 1.191 tỷ đồng trong 9 tháng năm 2026, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Trong đó, các nguồn thu ngoài lãi tăng và chi phí dự phòng giảm mạnh đã trở thành những yếu tố quan trọng giúp nâng đỡ kết quả kinh doanh.
Thu nhập lãi thuần gần như đi ngang
Báo cáo tài chính hợp nhất quý III/2026 của Ngân hàng TMCP Việt Á (VietABank, mã chứng khoán VAB) cho thấy, lũy kế 9 tháng đầu năm, ngân hàng đạt 1.191 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, tăng 13,4% so với mức 1.050 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 956 tỷ đồng, tăng 13,8%.
Nhìn vào cơ cấu thu nhập và chi phí cho thấy, trong 9 tháng, thu nhập lãi thuần – nguồn thu chủ lực của ngân hàng – đạt gần 1.787 tỷ đồng, giảm nhẹ so với mức gần 1.794 tỷ đồng cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy hoạt động tín dụng vẫn đóng vai trò chính trong tạo thu nhập, nhưng chưa tạo được mức tăng trưởng tương xứng với quy mô hoạt động. Theo báo cáo, thu nhập lãi và các khoản tương tự đạt gần 8.074 tỷ đồng, tăng khoảng 26,8%; trong khi chi phí lãi và các chi phí tương tự lên tới hơn 6.287 tỷ đồng, tăng khoảng 37,5%.
Trụ sở chính VietABank - Tòa nhà Samsora Premier, số 105 Chu Văn An, Hà Nội
Nói cách khác, nguồn thu từ lãi tăng nhưng chi phí vốn tăng nhanh hơn gần 11%, khiến phần thu nhập còn lại sau khi trừ chi phí bị thu hẹp. Đây là yếu tố quan trọng lý giải vì sao thu nhập lãi thuần của VietABank gần như đi ngang dù quy mô thu nhập lãi đã tăng đáng kể.
Diễn biến trong riêng quý III còn rõ nét hơn. Thu nhập lãi thuần đạt hơn 534 tỷ đồng, giảm 16,3% so với cùng kỳ năm trước. Thu nhập lãi tăng khoảng 30%, nhưng chi phí lãi tăng tới 48,6%. Áp lực chi phí vốn vì vậy đã tác động trực tiếp đến nguồn thu cốt lõi trong quý cuối của kỳ báo cáo.
Thu nhập ngoài lãi tăng hơn 25% và chi phí dự phòng giảm mạnh
Nếu nguồn thu từ lãi chưa tạo được động lực tăng trưởng, các hoạt động ngoài lãi lại ghi nhận diễn biến tích cực hơn. Theo báo cáo tài chính, tổng thu nhập ngoài lãi của VietABank trong 9 tháng đạt khoảng 268,7 tỷ đồng, tăng 25,6%, tương ứng tăng thêm gần 54,7 tỷ đồng so với cùng kỳ. Tỷ trọng nguồn thu này trong tổng thu nhập hoạt động đạt khoảng 13,1%.
Đáng chú ý nhất là hoạt động dịch vụ. Lãi thuần từ dịch vụ đạt 136,2 tỷ đồng, tăng 51,3% so với cùng kỳ năm trước. Đây là khoản đóng góp lớn nhất trong nhóm thu nhập ngoài lãi, chiếm hơn một nửa tổng nguồn thu ngoài lãi của ngân hàng.
Kết quả này cho thấy hoạt động dịch vụ đang trở thành một nguồn bổ trợ quan trọng cho tăng trưởng thu nhập. Theo giải trình của VietABank, doanh thu dịch vụ tăng nhờ cải tiến, đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu của các phân khúc khách hàng.
Bên cạnh dịch vụ, kinh doanh ngoại hối cũng ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Lãi thuần từ hoạt động này đạt 27,3 tỷ đồng, cao hơn gấp đôi mức 12,9 tỷ đồng cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng khoảng 113,3%.
Hoạt động mua bán chứng khoán đầu tư chuyển từ lỗ 14,7 tỷ đồng trong 9 tháng năm 2025 sang lãi khoảng 0,7 tỷ đồng trong kỳ báo cáo năm nay. Dù quy mô đóng góp còn nhỏ, sự chuyển biến này cũng góp phần cải thiện tổng thu nhập ngoài lãi.
Trong khi đó, lãi thuần từ hoạt động khác đạt 100,1 tỷ đồng, giảm so với mức 120,8 tỷ đồng cùng kỳ. Như vậy, không phải tất cả các mảng ngoài lãi đều tăng trưởng. Động lực chính đến từ dịch vụ và ngoại hối, trong khi hoạt động khác vẫn suy giảm.
Cơ cấu này cho thấy VietABank đang có thêm nguồn thu ngoài tín dụng, nhưng mức độ đóng góp của các hoạt động này vẫn còn khiêm tốn so với thu nhập lãi thuần. Để giảm phụ thuộc vào hoạt động cho vay, ngân hàng cần duy trì tăng trưởng dịch vụ và các nguồn thu phi tín dụng trong những kỳ tiếp theo.
Một yếu tố quan trọng khác đứng sau mức tăng lợi nhuận của VietABank là sự sụt giảm của chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Trong 9 tháng năm 2026, ngân hàng ghi nhận chi phí dự phòng rủi ro tín dụng khoảng 92 tỷ đồng, giảm gần 64% so với mức 254,1 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Khoản chi phí giảm hơn 162 tỷ đồng này đã góp phần đáng kể cải thiện lợi nhuận trước thuế.
Trong khi đó, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng rủi ro tín dụng đạt 1.283 tỷ đồng, giảm khoảng 1,6% so với mức 1.304 tỷ đồng cùng kỳ. Đây là chỉ tiêu đáng chú ý bởi nó phản ánh kết quả kinh doanh trước khi tính đến chi phí dự phòng.
Có thể thấy, lợi nhuận trước dự phòng của VietABank không tăng mà còn giảm nhẹ. Tuy nhiên, nhờ chi phí dự phòng giảm mạnh, lợi nhuận trước thuế vẫn tăng thêm khoảng 141 tỷ đồng, lên 1.191 tỷ đồng.
Diễn biến trong quý III thể hiện rõ hơn vai trò của yếu tố này. Trong khi cùng kỳ năm trước VietABank phải ghi nhận chi phí dự phòng khoảng gần 162 tỷ đồng, quý III/2026 ngân hàng ghi nhận khoản hoàn nhập dự phòng khoảng gần 17 tỷ đồng. Chênh lệch giữa hai kỳ lên tới gần 179 tỷ đồng.
Theo giải trình của VietABank, chất lượng tín dụng được cải thiện, nợ quá hạn giảm, một số khoản nợ quá hạn và nợ xấu được thu hồi nên ngân hàng hoàn nhập dự phòng rủi ro tín dụng. Đây là yếu tố hỗ trợ trực tiếp cho kết quả kinh doanh quý III.
Việc giảm trích lập hoặc hoàn nhập dự phòng có thể phản ánh sự cải thiện trong khả năng thu hồi nợ, nhưng cũng cần được kiểm chứng qua diễn biến nợ xấu, nợ nhóm 2, số dư dự phòng và chất lượng các khoản vay trong những kỳ tiếp theo.
Áp lực chi phí vẫn hiện hữu
Ở chiều ngược lại, chi phí hoạt động của VietABank trong 9 tháng đạt khoảng 772,4 tỷ đồng, tăng 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Tốc độ tăng chi phí cao hơn mức tăng 2,4% của tổng thu nhập hoạt động.
Điều này khiến hiệu quả chuyển hóa thu nhập thành lợi nhuận trước dự phòng chịu áp lực. Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR), theo số liệu tổng hợp, tăng lên khoảng 37,6%, so với khoảng 35% cùng kỳ năm trước.
Như vậy, dù ngân hàng đã cải thiện được một số nguồn thu ngoài lãi, áp lực chi phí vận hành vẫn là yếu tố cần kiểm soát. Nếu thu nhập cốt lõi tiếp tục tăng chậm trong khi chi phí hoạt động duy trì tốc độ tăng cao, khả năng cải thiện lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh trước dự phòng sẽ gặp nhiều thách thức.
Nhìn tổng thể, lợi nhuận 9 tháng của VietABank được hình thành từ ba yếu tố chính: thu nhập lãi thuần duy trì ở mức gần tương đương cùng kỳ; thu nhập ngoài lãi tăng trưởng, đặc biệt ở mảng dịch vụ và ngoại hối; và chi phí dự phòng giảm mạnh, tạo lực đẩy đáng kể cho lợi nhuận cuối kỳ.
Trong đó, yếu tố dự phòng có vai trò nổi bật khi lợi nhuận trước dự phòng thực tế giảm nhẹ, còn lợi nhuận trước thuế vẫn tăng 13,4%. Vì vậy, câu hỏi quan trọng đối với VietABank trong những quý tiếp theo không chỉ là khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận, mà còn là mức độ cải thiện thực chất của hoạt động kinh doanh cốt lõi và chất lượng tài sản.
Nếu thu nhập lãi thuần phục hồi, nguồn thu dịch vụ tiếp tục mở rộng và chi phí tín dụng được kiểm soát trên nền tảng chất lượng khoản vay cải thiện, tăng trưởng lợi nhuận sẽ có cơ sở bền vững hơn. Ngược lại, nếu kết quả tiếp tục phụ thuộc lớn vào việc giảm hoặc hoàn nhập dự phòng, dư địa tăng trưởng lợi nhuận có thể chịu sức ép khi nhu cầu trích lập trở lại.
Phượng Hòa