Thương mại Việt Nam - Israel được dự báo đạt 4,4 tỷ USD trong năm 2026, tăng 21% so với năm trước. Hiệp định VIFTA mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường Trung Đông, song doanh nghiệp Việt cần đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu riêng của nhà nhập khẩu, đồng thời chủ động ứng phó với rủi ro địa chính trị.
VIFTA mở lợi thế cạnh tranh cho hàng Việt
Tại Hội thảo “Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường Israel trong bối cảnh mới” do Bộ Công Thương tổ chức chiều 5/11 tại Hà Nội, bà Nguyễn Minh Phương, đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), đánh giá Israel là thị trường quan trọng tại Trung Đông, có thu nhập bình quân đầu người cao và nhu cầu nhập khẩu đa dạng. Đây cũng là điểm đến tiềm năng đối với nhiều nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như nông sản, thực phẩm, thủy sản, dệt may, giày dép và hàng tiêu dùng.
Quan hệ thương mại song phương đang duy trì đà tăng trưởng tích cực, với động lực mới từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA). Theo ông Lê Thái Hòa, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Israel, kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt 3,63 tỷ USD. Năm 2026, con số này dự kiến lên 4,4 tỷ USD, tăng 21% so với năm trước.
Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Israel ước đạt 1,3 tỷ USD, tăng 50,3%; nhập khẩu từ thị trường này dự kiến đạt hơn 2,6 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm điện thoại di động, thủy sản, giày dép, hạt điều, dệt may, cà phê, thực phẩm chế biến, gia vị, nước giải khát, hàng điện tử và đồ gia dụng. Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu chủ yếu linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị, phụ tùng và phân bón.
Thủy sản là một trong những mặt hàng chủ lực của Việt Nam xuất sang thị trường Israel.
Một trong những lợi thế đáng chú ý của thị trường này là các ưu đãi thuế quan từ VIFTA. Theo bà Phạm Hoài Linh, đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, hiệp định được ký ngày 25/7/2023, sau quá trình đàm phán bắt đầu từ tháng 3/2016 và chính thức có hiệu lực ngày 17/11/2024. VIFTA bao quát các lĩnh vực thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư cùng những nội dung liên quan, tạo khuôn khổ thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa hai nước.
Phần lớn mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam được hưởng thuế suất 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực. Một số sản phẩm chế biến được giảm thuế theo lộ trình 3-5 năm. Ưu đãi này tạo điều kiện để hàng Việt cải thiện khả năng cạnh tranh về giá, mở rộng thị phần và tiếp cận người tiêu dùng Israel.
Tuy nhiên, ưu đãi thuế không đồng nghĩa mọi lô hàng đều tự động được áp dụng mức thuế thấp. Doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, trong đó có các tiêu chí liên quan đến chuyển đổi mã số hàng hóa, nguyên liệu và công đoạn sản xuất. Thông tư số 11/2024/TT-BCT của Bộ Công Thương là căn cứ triển khai; hồ sơ chứng minh xuất xứ cần được chuẩn bị đầy đủ và lưu trữ tối thiểu 5 năm. Trường hợp không đáp ứng hoặc không chứng minh được xuất xứ, hàng hóa có thể không được hưởng ưu đãi theo hiệp định.
Như vậy, để tận dụng hiệu quả VIFTA, doanh nghiệp cần rà soát mã HS, xác định quy tắc xuất xứ tương ứng và chuẩn bị hồ sơ ngay từ khâu sản xuất, thay vì chờ đến khi phát sinh thủ tục xuất khẩu mới hoàn thiện chứng từ.
Đáp ứng tiêu chuẩn, kiểm soát rủi ro để duy trì thị trường
Bên cạnh xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu kiểm dịch là những điều kiện quan trọng để hàng Việt tiếp cận Israel. Với nông sản, doanh nghiệp cần kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; thủy sản phải đáp ứng các yêu cầu về kháng sinh, vi sinh và bảo quản. Nhãn hàng hóa, quy chuẩn, kết quả kiểm nghiệm và chứng nhận liên quan cũng cần phù hợp với quy định của thị trường nhập khẩu.
Theo bà Phạm Hoài Linh, chất lượng sản phẩm cần được kiểm soát xuyên suốt từ vùng nguyên liệu đến khâu xuất khẩu, thay vì chỉ tập trung kiểm tra ở công đoạn cuối. Việc kiểm soát đồng bộ giúp hạn chế nguy cơ hàng hóa không đạt yêu cầu, phát sinh chi phí hoặc gặp trở ngại khi thông quan.
Đối với thực phẩm, doanh nghiệp cũng cần tìm hiểu yêu cầu chứng nhận Kosher khi sản phẩm, nhà nhập khẩu hoặc kênh phân phối đặt ra điều kiện này. Bà Nancy Nguyễn Bảo Trâm, đại diện chính thức của KOF-K Kosher tại Việt Nam, cho biết Kosher là hệ thống quy định về thực phẩm phù hợp với luật ăn uống Do Thái, trong đó việc đánh giá liên quan đến nguyên liệu, phụ gia và quy trình sản xuất.
Để đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp cần rà soát nguồn nguyên liệu, phụ gia, thiết bị và quy trình chế biến; đồng thời trao đổi trước với nhà nhập khẩu về loại chứng nhận, phạm vi sản phẩm và yêu cầu giám sát. Kosher không phải điều kiện bắt buộc đối với mọi thực phẩm nhập khẩu vào Israel mà phụ thuộc vào từng mặt hàng, quy định và kênh tiêu thụ. Vì vậy, xác minh yêu cầu từ sớm sẽ giúp doanh nghiệp tránh phát sinh chi phí không cần thiết.
Một thách thức khác là tình hình an ninh và địa chính trị tại khu vực có thể tác động đến hoạt động thương mại, logistics và đầu tư. Theo bà Nguyễn Minh Phương, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật diễn biến thị trường, nắm chắc quy định nhập khẩu và chủ động nhận diện rủi ro.
Trong quá trình đàm phán, các điều khoản về vận chuyển, thời gian giao hàng, thanh toán và bảo hiểm cần được tính toán kỹ. Doanh nghiệp nên thẩm định đối tác, làm rõ trách nhiệm của các bên khi phát sinh gián đoạn, đồng thời cân nhắc phương án dự phòng và đa dạng hóa tuyến vận chuyển để hạn chế ảnh hưởng đến tiến độ hợp đồng và chi phí kinh doanh.
Ngoài xuất khẩu hàng hóa, hợp tác công nghệ cũng là hướng đi có thể mở rộng giữa hai nước. Israel có thế mạnh trong công nghệ thông tin, bán dẫn, y tế, nông nghiệp công nghệ cao và quản lý nguồn nước. Doanh nghiệp Việt Nam có thể tìm kiếm đối tác trong các lĩnh vực tưới tiết kiệm, chế biến, bảo quản sau thu hoạch và xử lý nước.
Để hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thị trường, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan, Thương vụ Việt Nam tại Israel và hiệp hội ngành hàng cung cấp thông tin, kết nối đối tác và xúc tiến thương mại. Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động liên hệ Thương vụ Việt Nam tại Israel để cập nhật chính sách, tìm hiểu nhu cầu nhập khẩu và mở rộng cơ hội hợp tác.
Với dư địa tăng trưởng thương mại cùng lợi thế từ VIFTA, Israel có thể trở thành thị trường đáng chú ý đối với hàng Việt. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội sẽ phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của từng doanh nghiệp, từ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, bảo đảm xuất xứ đến quản trị rủi ro trong giao dịch và vận chuyển.
Nhật Hạ