Nguy cơ lợi dụng dịch vụ chuyển phát nhanh để tuồn hàng cấm, hàng giả ngày càng gia tăng, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp bưu chính và lực lượng chức năng nhằm ngăn chặn từ gốc rễ.
Nhiều thủ đoạn tinh vi, khó kiểm soát
Cùng với sự bùng nổ của thương mại điện tử, thị trường bưu chính phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi của dịch vụ bưu chính – đặc biệt là chuyển phát nhanh – đang bị một số đối tượng lợi dụng để vận chuyển hàng cấm, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc.
Thông tin từ Chi cục Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội cho thấy, lực lượng chức năng vừa kiểm tra Cơ sở dịch vụ bưu chính Thuận Phong (thuộc Công ty TNHH MTV Chuyển phát nhanh Thuận Phong – Chi nhánh Hà Nội) và phát hiện hơn 100.000 sản phẩm nhãn hiệu Zara Home, Adidas cùng nhiều mặt hàng điện – điện tử sản xuất tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… nhưng không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.
Theo Đội trưởng Đội QLTT số 1 Hoàng Đại Nghĩa, các doanh nghiệp dịch vụ bưu chính thường hướng tới đơn giản hóa thủ tục, chi phí rẻ, giao hàng nhanh. Đây là kẽ hở để các đối tượng lợi dụng. Họ thường khai báo địa chỉ người gửi và người nhận giả, thậm chí không có người nhận hàng.
Lực lượng QLTT kiểm tra cửa hàng kinh doanh.
Dịch vụ chuyển phát COD (giao hàng thu tiền hộ) được các doanh nghiệp thương mại điện tử sử dụng phổ biến cũng gây khó khăn cho kiểm soát. Nhân viên giao hàng – người trực tiếp vận chuyển – thường chỉ thực hiện theo hợp đồng nên cơ quan chức năng khó xác định trách nhiệm khi phát hiện vi phạm. Thực tế đã có trường hợp doanh nghiệp bưu chính vận chuyển vật phẩm nghi ma túy, pháo nổ nhưng vẫn chấp nhận chuyển qua mạng bưu chính.
Không chỉ vậy, nhiều doanh nghiệp vận tải hàng hóa hoặc vận chuyển hành khách không có giấy phép bưu chính vẫn nhận chở hàng, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, mất an toàn an ninh bưu kiện.
Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực 1 Dương Phú Đông cũng cho biết, với một số mặt hàng như điện thoại di động, việc xác định thật – giả khi đang vận chuyển là cực kỳ khó. Muốn giám định phải có chi phí rất cao.
Đại diện Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bầu Trời Việt, ông Nguyễn Quang Tiệp, chia sẻ: các đối tượng buôn lậu ngày càng tinh vi, chia nhỏ hàng hóa thành nhiều kiện, kê khai vận đơn không đúng để qua mặt cơ quan chức năng. Đặc biệt, thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhưng quy định hiện hành lại không cho phép người nhận kiểm tra hàng trước, gây khó khăn trong phát hiện hàng cấm.
Ngoài ra, việc kiểm tra, thu giữ, giám định tình trạng pháp lý bưu gửi có chứa vật nghi ma túy của cơ quan nhà nước có thẩm quyền như hải quan, công an… mất nhiều thời gian. Điều này khiến doanh nghiệp bưu chính e ngại phối hợp hoặc báo cáo khi nghi ngờ bưu kiện chứa hàng cấm, hàng lậu.
Cần khung pháp lý linh hoạt và hợp tác chặt chẽ
Trước thực trạng này, các chuyên gia kinh tế cho rằng, để ngăn chặn hàng lậu qua đường bưu điện, cơ quan chức năng cần sửa đổi, bổ sung quy định về kiểm tra, kiểm soát hàng hóa vận chuyển. Đồng thời, cần khuyến khích và tạo điều kiện cho sự hợp tác giữa doanh nghiệp bưu chính và lực lượng chức năng trong kiểm tra, phát hiện vi phạm.
QLTT Hà Nội kiểm tra cơ sở kinh doanh hàng giả mạo nhãn hiệu tại ngõ 11 Trần Vĩ, phường Nghĩa Đô.
Giám đốc Bưu điện Hà Nội Bùi Văn Hoàng nhận định, thời gian qua đã có hiện tượng doanh nghiệp bưu chính tiếp tay cho việc vận chuyển hàng lậu, hàng giả. Tuy nhiên, việc kiểm tra bên trong bưu kiện gặp nhiều khó khăn do phải tuân thủ Điều 14 Luật Bưu chính và các quy định liên quan. Doanh nghiệp muốn mở gói kiểm tra phải có yêu cầu bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, lập biên bản và có chữ ký các bên liên quan. “Quy định này gây khó khăn không nhỏ cho doanh nghiệp khi muốn kiểm tra hàng hóa. Cần điều chỉnh, bổ sung để doanh nghiệp bưu chính có thể mở gói bưu kiện kiểm tra, xử lý kịp thời, bảo đảm an ninh bưu chính” – ông Hoàng kiến nghị.
Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia Đỗ Hồng Trung cho rằng, việc sửa quy định pháp luật về kiểm soát hàng hóa qua đường bưu chính là cần thiết. Nhưng trong khi chờ đợi, việc phối hợp giữa bưu chính và lực lượng chức năng là yếu tố then chốt.
Nhận diện được thực trạng, Chi cục QLTT Hà Nội đã ký kết thỏa thuận hợp tác với Chi nhánh Bưu chính Viettel Hà Nội (Viettel Post Hà Nội) trong kiểm tra, xử lý hàng hóa vi phạm vận chuyển qua đường bưu chính.
Giám đốc Chi nhánh Bưu chính Viettel Hà Nội Vũ Ngọc Quảng đánh giá, thỏa thuận hợp tác giúp Viettel Post Hà Nội và QLTT Hà Nội phối hợp hiệu quả hơn, góp phần phát triển thương mại điện tử lành mạnh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Dưới góc độ lực lượng chức năng, Chi cục trưởng Chi cục QLTT Hà Nội Trịnh Quang Đức cho rằng, hợp tác với doanh nghiệp bưu chính sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm kênh trao đổi, cung cấp thông tin để phát hiện, xử lý hành vi vi phạm về hàng nhập lậu, hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, an toàn thực phẩm và các gian lận thương mại khác trong hoạt động bưu chính.
Để tăng hiệu quả phòng chống hàng lậu qua đường bưu chính, Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học & Công nghệ) đã yêu cầu doanh nghiệp bưu chính đẩy mạnh cung cấp thông tin, phối hợp với lực lượng chức năng có thẩm quyền nhằm đấu tranh ngăn chặn hàng hóa có dấu hiệu hàng giả, hàng lậu, không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
PV