UBND tỉnh Phú Yên vừa ban hành kết luận thanh tra về trách nhiệm tham mưu quản lý nhà nước đối với các mỏ vật liệu xây dựng thông thường; việc lập, đăng ký giá, thẩm định và công bố giá vật liệu xây dựng.
Kết quả thanh tra xác định, từ thời điểm năm 2022 đến thời điểm thanh tra (tháng 3/2023), giá các loại vật liệu tăng bất thường. Đơn cử, giá đá tại mỏ là 300.000 đồng/m3 không có hóa đơn; cát không rõ nguồn gốc giá khoảng 200.000 đồng/m3.
Một số doanh nghiệp đang hoạt động khai thác, nhưng không đăng ký công bố giá nên khi bán không xuất hóa đơn. Giá bán không có hóa đơn là 280.000 đồng/m3 đá (chưa bao gồm thuế VAT)…
Một số mỏ vật liệu bán theo giá niêm yết, nhưng do công trình xây dựng ở cách xa các điểm mỏ nên đơn vị thi công phải mua các nguồn vật liệu khác không có hóa đơn gần công trình để thi công. Có doanh nghiệp mua cát tại địa phương khác với giá thực mua là 200.000 đồng/m3, nhưng không có hóa đơn, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.
Do khan hiếm vật liệu xây dựng thông thường nên trong quá trình thi công nhà thầu thi công mua tại mỏ khác so với hồ sơ dự toán được duyệt. Qua kiểm tra hồ sơ có một số tình trạng như :giá mua thấp hơn thông báo giá hàng tháng của Sở Xây dựng tỉnh Phú Yên công bố; vật liệu không có giá trong thông báo hàng tháng của Sở Xây dựng công bố nên không có cơ sở để xác định các mỏ vật liệu có bán theo đúng giá niêm yết; vật liệu được mua từ các doanh nghiệp kinh doanh, buôn bán (không phải là các chủ mở vật liệu) và cũng không có cơ sở để xác định giá bán có theo đúng giá niêm yết.
Nguồn cung từ mỏ khai thác thiếu hụt
Tại thời điểm thanh tra, công tác quy hoạch thăm dò, khai thác khoảng sản vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn tỉnh Phú Yên có tổng cộng 284 điểm mỏ. Trong đó, 132 mỏ đất đắp với tổng diện tích 2.240 ha; 67 mỏ cát xây dựng với tổng diện tích 1.533 ha; 85 mỏ đá xây dựng với khoảng 982 ha.
Các điểm mỏ có diện tích lớn, trữ lượng khoáng sản dồi dào, phân bố rải rác ở tất cả các địa phương và đủ để đáp ứng nhu cầu khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường cho các công trình đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh trong hơn 10 năm tới.
Tuy nhiên, qua rà soát và số liệu thống kê cho thấy, số mỏ đang khai thác không đáp ứng nhu cầu để cung ứng. Cụ thể, tổng công suất của 21 mỏ đất đắp, cát xây dựng đang khai thác hàng năm chỉ đáp 11-16% nhu cầu; còn tổng công suất 9 mỏ đá đang khai thác chỉ đáp ứng 51% nhu cầu thực tế.
Cụ thể, tổng công suất của 4 mỏ đất đắp đang khai thác hàng năm 650.659 m3/nhu cầu 4 triệu m3; tổng công suất của 8 mỏ cát xây dựng đang khai thác hàng năm 91.340 m3/nhu cầu 830 nghìn m3; tổng công suất của 9 mỏ đá đang khai thác hàng năm 565.750 m3/nhu cầu 1,1 triệu m3.
Do số lượng mỏ vật liệu đưa vào hoạt động khai thác quá ít nên nguồn cung cấp vật liệu không đáp ứng nhu cầu sử dụng vật liệu cho các công trình, dự án dẫn đến thiếu hụt, khan hiếm nguồn vật liệu xây dựng thông thường.
Ngoài ra, cơ quan thanh tra cũng chỉ ra một số nguyên nhân khiến giá VLXD ở địa phương tăng cao như thủ tục cấp phép kéo dài, nhu cầu tăng đột biến.
Tiếp diễn tình trạng khai thác khoáng sản trái phép
Qua kiểm tra còn phát hiện một số địa phương thực hiện chưa nghiêm công tác bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, dẫn đến có nhiều vụ việc khai thác khoáng sản trái phép.
Trong đó, một số điểm gây bức xúc dư luận được UBND tỉnh Phú Yên chỉ đạo kiểm điểm trách nhiệm đối với một số lãnh đạo UBND cấp huyện, như huyện Tuy An, Tây Hòa, Phú Hòa.
Thanh tra nêu điển hình như mỏ cát thôn Phú Dương, xã Xuận Thịnh, thị xã Sông Cầu của Công ty TNHH Xây dựng Việt Phát Đạt với diện tích 1 ha, công suất khai thác 10.000 m3/năm. Mỏ cát này được cấp phép từ tháng 8/2016, thời hạn khai thác 12,8 năm nhưng qua kiểm tra thực địa vẫn còn nguyên hiện trạng, không có dấu hiệu khai thác.
Tuy nhiên, tại khu vực lân cận nằm ngoài phạm vi cấp phép, đoàn kiểm tra nhận thấy địa hình có nhiều điểm lõm, có dấu hiệu mới khai thác nên lực lượng chức năng đã tiến hành đo đạc khu vực đã khai thác. Kết quả, công ty này khai thác trái phép ngoài phạm vi cấp phép là 38.671 m2, độ sâu khai thác khoảng 4-5m.
Qua thanh tra mỏ cát sông Đà Rằng, thôn Phong Niên, xã Hòa Thắng, huyện Phú Hòa của Công ty TNHH Thương mại và đầu tư Phú Hòa lực lượng chức năng nhận thấy, công ty chưa thực hiện trách nhiệm quản lý, lưu trữ và sử dụng số liệu về khai thác khoáng sản theo quy định tại Điều 43, Nghị định số 158/2016/NĐ-CP.
Kết quả thanh tra cũng cho biết, một số tổ chức, cá nhân trong quá trình thi công công trình, dự án (do UBND các huyện, thị xã, thành phố hoặc các ban, của tỉnh làm chủ đầu tư hoặc do doanh nghiệp trực tiếp đầu tư bằng nguồn vốn của doanh nghiệp) đã tự ý vận chuyển đất, đá… trong khu vực công trình đang thi công ra ngoài để bán hoặc phục vụ cho các công trình khác ngoài phạm vi công trình đang thi công.
Cùng với đó là tình trạng, nhiều công trình, dự án do thiếu hụt nguồn vật liệu nên sử dụng nguồn vật liệu không có nguồn gốc hợp pháp…
Cơ quan chức năng chậm tham mưu về giá
Theo kết luận thanh tra, việc công bố giá liên quan nhiều quy định pháp luật khác nhau, nên việc tham mưu cho UBND tỉnh về công tác quản lý giá gặp rất nhiều khó khăn, dẫn đến giá vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Phú Yên thời gian qua có nhiều biến động, tăng cao so với các địa phương lân cận.
Một số doanh nghiệp gửi báo giá về Sở Xây dựng để công bố giá (từ tháng 10-2022 đến tháng 1-2023) có một số giá vật liệu xây dựng tăng cao bất thường, nhưng sở chậm trễ trong việc theo dõi, rà soát giá để phối hợp Sở Tài chính tham mưu chủ tịch UBND tỉnh thực hiện kê khai giá, kiểm tra yếu tố hình thành giá theo quy định của Luật Giá 2012 và các quy định quản lý giá có liên quan.
Do thiếu hụt, khan hiếm nguồn nên giá một số vật liệu xây dựng thông thường tăng cao bất thường và giá bán (theo giá công bố và niêm yết) giữa các mỏ vật liệu có sự chênh lệch rất lớn. Tuy nhiên, Sở Xây dựng chưa có giải pháp khắc phục trước khi công bố.
Ông Tạ Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên yêu cầu Giám đốc Sở Xây dựng tổ chức kiểm điểm rút kinh nghiệm các tập thể, cá nhân liên quan đến công tác tham mưu quản lý nhà nước đối với các mỏ vật liệu xây dựng thông thường; việc lập, đăng ký giá, thẩm định và công bố giá.
Các đơn vị có nhu cầu công bố giá gửi đầy đủ hồ sơ công bố giá về Sở Xây dựng; tổ chức rà soát lại cơ cấu hình thành giá khi giá đề nghị công bố tăng cao bất thường. Đối với doanh nghiệp không thực hiện kê khai giá, không đăng ký công bố giá, cơ quan chức năng tham mưu kiến nghị UBND tỉnh xử lý thu hồi mỏ vật liệu theo quy định của pháp luật.
Trung Anh (t/h)