Nhập khẩu tiếp tục tăng nhanh hơn xuất khẩu đã đưa cán cân thương mại của Việt Nam chuyển sang trạng thái nhập siêu hơn 20 tỷ USD tính đến giữa tháng 7/2026.
Tuy nhiên, phần lớn mức tăng đến từ nguyên liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất, cho thấy doanh nghiệp đang đẩy mạnh chuẩn bị nguồn đầu vào cho chu kỳ đơn hàng cuối năm, đồng thời cũng phản ánh những thách thức về giá trị gia tăng và sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.
Nhập khẩu nguyên liệu tăng mạnh, doanh nghiệp chuẩn bị cho chu kỳ mới
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 7/2026 (từ ngày 1-15/7), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 51,53 tỷ USD, tăng nhẹ so với nửa cuối tháng 6. Trong đó, xuất khẩu đạt 23,95 tỷ USD, còn nhập khẩu đạt 27,59 tỷ USD, khiến cán cân thương mại tiếp tục thâm hụt khoảng 3,64 tỷ USD trong kỳ.
Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/7, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt khoảng 601,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 290,5 tỷ USD, nhập khẩu đạt 310,9 tỷ USD, tương ứng mức nhập siêu khoảng 20,4 tỷ USD. Đây là mức nhập siêu cao nếu so với cùng kỳ năm trước, khi Việt Nam vẫn duy trì xuất siêu.
Điểm đáng chú ý là động lực tăng nhập khẩu chủ yếu đến từ nhóm hàng phục vụ sản xuất. Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch khoảng 122 tỷ USD từ đầu năm đến giữa tháng 7, tăng mạnh so với cùng kỳ.
Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu của nhóm điện tử có dấu hiệu chững lại trong ngắn hạn. Khoảng cách giữa tốc độ nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu thành phẩm cho thấy lượng hàng nhập về nhiều khả năng vẫn đang trong quá trình sản xuất và chưa phản ánh ngay vào kim ngạch xuất khẩu.
Diễn biến này thường xuất hiện trước các giai đoạn cao điểm xuất khẩu, khi doanh nghiệp chủ động nhập khẩu linh kiện, máy móc và nguyên liệu để bảo đảm nguồn cung cho các đơn hàng cuối năm.
Ở chiều ngược lại, nhóm điện thoại và linh kiện vẫn duy trì kết quả tích cực hơn, cho thấy nhiều doanh nghiệp đang thực hiện các hợp đồng đã ký trước đó thay vì mở rộng nhập khẩu đầu vào ở thời điểm hiện tại.
Bài toán không chỉ là nhập siêu mà còn là giá trị gia tăng
Theo Bộ Công Thương, mức nhập siêu hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh cơ cấu nhập khẩu của nền kinh tế. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu vẫn tập trung vào máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất, thay vì hàng tiêu dùng. Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp nhưng cũng cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn cung nguyên liệu từ nước ngoài.
Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò chủ đạo khi vừa là lực lượng xuất khẩu lớn nhất, vừa chiếm tỷ trọng cao trong nhập khẩu nguyên vật liệu. Điều này giúp duy trì năng lực sản xuất nhưng cũng khiến cán cân thương mại chịu tác động mạnh khi chu kỳ nhập khẩu và xuất khẩu không diễn ra đồng thời.
Ở chiều xuất khẩu, sự chững lại của nhóm điện tử - ngành hàng có tỷ trọng lớn nhất - đã ảnh hưởng đáng kể đến tốc độ tăng trưởng chung. Trong khi đó, các nhóm hàng như dệt may, da giày, nông sản và thủy sản vẫn duy trì tăng trưởng nhưng chưa đủ để bù đắp sự sụt giảm của nhóm công nghệ cao.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sẽ là yếu tố quyết định để cải thiện cán cân thương mại trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ, giảm phụ thuộc vào linh kiện và nguyên liệu nhập khẩu sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng trong nước, đồng thời tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nếu lượng nguyên liệu nhập khẩu hiện nay nhanh chóng được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu trong các tháng cuối năm, mức nhập siêu có thể chỉ mang tính thời điểm. Ngược lại, nếu sức cầu thế giới phục hồi chậm hoặc đơn hàng mới không cải thiện như kỳ vọng, áp lực lên cán cân thương mại sẽ còn kéo dài trong những tháng cuối năm.
Nhật Hạ (t/h)