Xuất khẩu gạo Việt Nam đang bước vào những tháng cuối năm với cả thách thức và cơ hội. Sự phục hồi của giá xuất khẩu từ tháng 7, cùng nhu cầu tại thị trường Philippines, Trung Quốc và một số thị trường châu Phi, đang mở thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu gạo của Việt Nam.
Thị trường đang xuất hiện tín hiệu tích cực hơn
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 8 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu trên 6 triệu tấn gạo, với giá trị xuất đạt gần 2,91 tỷ USD, giảm 5% về lượng và 10,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Mức giảm giá trị cao hơn sản lượng cho thấy giá xuất khẩu vẫn là yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả ngành hàng trong năm nay.
Tuy nhiên, thị trường đang xuất hiện tín hiệu tích cực hơn. Tháng 7/2026, giá xuất khẩu gạo bình quân đạt 511 USD/tấn, tăng 5,8% so với cùng kỳ và là lần đầu tiên trong năm ghi nhận mức tăng. Diễn biến này là tín hiệu tích cực cho thấy mặt bằng giá gạo đang có sự chuyển biến theo hướng thuận lợi hơn.
Dự báo cả năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng do mặt bằng giá xuất khẩu thấp trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên, nếu xu hướng đà phục hồi giá từ tháng 7 tiếp tục được duy trì, kết quả những tháng cuối năm vẫn có thể được cải thiện.
Bên cạnh đó, triển vọng thị trường gạo thế giới đang tạo thêm dư địa cho xuất khẩu gạo của Việt Nam khi cân đối cung - cầu niên vụ 2026-2027 được dự báo có thể chuyển sang trạng thái thâm hụt, trong khi thương mại gạo thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao. Theo dự báo, Philippines tiếp tục có nhu cầu nhập khẩu phục vụ dự trữ, song việc xem xét các biện pháp phòng vệ đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam nâng chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng thích ứng chính sách.
8 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu trên 6 triệu tấn gạo
Tại Trung Quốc, nhu cầu nhập khẩu gạo tăng đáng chú ý, đặc biệt gạo tấm phục vụ ngành thức ăn chăn nuôi, mở thêm hướng tiêu thụ cho gạo nguyên liệu và đa dạng hóa sản phẩm. Một số thị trường châu Phi tiếp tục tạo dư địa cho các nước xuất khẩu.
Philippines tiếp tục là thị trường đáng chú ý khi dự kiến nhập khẩu khoảng 5 triệu tấn gạo trong năm 2026, mức cao kỷ lục, do ảnh hưởng của El Niño và nhu cầu dự trữ cho đầu năm 2027. Tính đến ngày 13/8, nước này đã nhập khẩu 3,46 triệu tấn, vượt tổng lượng nhập khẩu cả năm 2025. Việt Nam hiện chiếm khoảng 74% lượng gạo cung cấp cho thị trường Philippines.
Philippines cũng đề xuất dành 69,9 tỷ peso, tương đương khoảng 1,15 tỷ USD, cho các chương trình lúa gạo năm 2027, tập trung vào giống, vật tư, máy móc, thủy lợi, tín dụng, đào tạo và phân phối.
Trong khi đó, giá gạo 5% tấm của Thái Lan trong tuần đầu tháng 9 đạt khoảng 476 USD/tấn; Pakistan khoảng 415 USD/tấn và Ấn Độ khoảng 371 USD/tấn.
Tuy nhiên, thị trường cũng đang có sự phân hóa khi Indonesia chưa có kế hoạch nhập khẩu năm 2026 do nguồn cung và dự trữ trong nước ở mức cao. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường, chủ động theo dõi cung - cầu và chính sách thương mại, thay vì phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 có thể giảm 1,9%, xuống 553,1 triệu tấn. Tuy nhiên, tổng nguồn cung vẫn được dự báo đạt 774,3 triệu tấn, cao hơn nhu cầu tiêu thụ khoảng 559 triệu tấn.
Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị doanh nghiệp theo dõi sát cung - cầu gạo toàn cầu, chính sách nhập khẩu của các thị trường trọng điểm và tình hình thời tiết tại những quốc gia sản xuất lớn. Chủ động điều tiết sản xuất, nâng chất lượng và đa dạng hóa thị trường được xác định là giải pháp quan trọng để duy trì tăng trưởng bền vững.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị Bộ Công thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp đàm phán các nghị định thư về gạo với thị trường nhập khẩu, thúc đẩy các cuộc đàm phán kỹ thuật theo hướng gắn với chuỗi giá trị và đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiềm năng, giá trị cao.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam đồng thời đề xuất thúc đẩy các hợp đồng cấp Chính phủ với thị trường nhập khẩu trọng điểm nhằm tạo đầu ra ổn định cho doanh nghiệp; tham gia xây dựng thương hiệu gạo quốc gia, trước mắt dự kiến xây dựng mô hình thí điểm phát triển thương hiệu gạo vùng Đồng bằng sông Cửu Long với hai giống ST24 và ST25, gắn với câu chuyện văn hóa Óc Eo.
Cùng với đó là xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang EU và Nhật Bản theo mô hình hợp tác xã liên kết với doanh nghiệp, có sự quản lý, giám sát của Nhà nước. Hiệp hội cũng đề xuất Chính phủ cho phép xây dựng Đề án tái cấu trúc ngành kinh doanh xuất khẩu gạo theo định hướng Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tăng sức cạnh tranh.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 7/9, các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã xuống giống 1,24 triệu ha vụ Hè Thu; trong đó khoảng 852.000 ha được thu hoạch, năng suất bình quân ước đạt 61,92 tạ/ha, sản lượng khoảng 5,263 triệu tấn lúa.Đối với vụ Thu Đông 2026, toàn vùng đã xuống giống 382.000 ha trên tổng số 639.000 ha theo kế hoạch, đạt gần 60%. Đến nay, khoảng 3.000 ha đã được thu hoạch, năng suất ước đạt 64,1 tạ/ha, sản lượng khoảng 19.000 tấn lúa.
Chuyên gia cũng cho rằng, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu còn dồi dào, xuất khẩu gạo Việt Nam cần chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng giá trị. Doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, chủ động nguồn nguyên liệu và nâng chất lượng sản phẩm; người sản xuất cần điều chỉnh cơ cấu giống, mùa vụ và kiểm soát chất lượng.
Anh Đào