Quỹ Phát triển khoa học công nghệ: Không có doanh nghiệp FDI nào tham gia

"Phải chăng chính sách hỗ trợ của nhà nước chưa đủ nên họ không mặn mà gia nhập trong khi doanh nghiệp FDI rất giàu?", Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa đặt câu hỏi.

Việc sử dụng quỹ phát triển khoa học công nghệ ở doanh nghiệp còn bất cập

Chất vấn Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt về trích lập và sử dụng Quỹ phát triển khoa học công nghệ, Đại biểu Dương Minh Ánh (đoàn Hà Nội) cho rằng, doanh nghiệp không mặn mà với việc trích lập và sử dụng quỹ này.

Cho đến nay, gần 10 năm thành lập Quỹ nhưng có tình trạng thiếu tiền thừa quỹ, tồn quỹ đến hàng chục nghìn tỷ đồng, trong khi nguồn lực dành cho khoa học công nghệ còn nhiều khó khăn, cơ cấu chi của Quỹ còn bất hợp lý. Nội dung chi chủ yếu dành cho tổ chức chương trình, đề tài, dự án chiếm tới 84,4%. Trong khi đó, các khoản chi cho hỗ trợ phát triển khoa học công nghệ tại doanh nghiệp đến nay chỉ chiếm 14,5%, mặc dù đây là nội dung chi thiết thực gắn với các doanh nghiệp.

Do vậy, đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết trách nhiệm của Bộ Bộ Khoa học và Công nghệ và giải pháp để khắc phục tình trạng này?

Cùng câu hỏi, Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp cho rằng, Quỹ hỗ trợ phát triển khoa học, công nghệ là vấn đề quan trọng, hỗ trợ được nhiều cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc giải ngân Quỹ còn chậm, quá trình các nhà khoa học nhận được kinh phí từ Quỹ để áp dụng nghiên cứu là rất khó khăn. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cần làm rõ vấn đề này.

Bên cạnh đó, ngoài Quỹ của Nhà nước, Quỹ của doanh nghiệp lập ra cho phát triển khoa học công nghệ có số lượng thành viên tham gia cũng rất hạn chế. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng chia sẻ về những giải pháp cho vấn đề này trong thời gian tới.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt cho biết, theo quy định, doanh nghiệp trích kinh phí cho Quỹ này. Theo thống kê, giai đoạn 2015-2021, tổng số doanh nghiệp trích quỹ là 1.281, đạt gần 24.000 tỉ đồng, chiếm 0,14% trên tổng số doanh nghiệp cả nước. Giải ngân tới nay mới chỉ đạt 60%. Việc trích quỹ thực hiện chủ yếu ở các doanh nghiệp lớn, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc trích quỹ còn khó khăn. Trong khi đó phương thức để trích lập và sử dụng quỹ còn khó khăn nên việc trích lập quỹ không được nhiều doanh nghiệp thực hiện.

Nhiều doanh nghiệp FDI hiện cũng không trích lập quỹ do thấy tính hấp dẫn không cao. Do đó, theo Bộ trưởng, tới đây phải thay đổi quy định để thu hút được việc lập quỹ và sử dụng quỹ.

Mặc dù Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và công nghệ đã ban hành thông tư nhưng Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt đánh giá, đến nay chưa thút hút thêm các doanh nghiệp tiến hành trích lập quỹ. Bộ trưởng kiến nghị Quốc hội có chính sách hiệu quả hơn, trong đó cho phép doanh nghiệp sử dụng quỹ để mua sắm trang thiết bị, máy móc để phục vụ sản xuất kinh doanh, có như vậy, việc miễn giảm thuế mới thu hút được các doanh nghiệp.

Tranh luận, Đại biểu Phạm Văn Hòa (Phó chủ tịch Hội luật gia Đồng Tháp) cho rằng, Quỹ Phát triển khoa học công nghệ rất quan trọng trong hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng giải ngân quỹ này rất chậm. Quá trình các nhà khoa học nhận được kinh phí từ Quỹ để nghiên cứu rất lâu và khó. Ông đề nghị Bộ trưởng làm rõ vấn đề này.

Bên cạnh Quỹ Phát triển khoa học công nghệ của nhà nước, Quỹ trong các doanh nghiệp cũng không đơn vị nào "mê". Theo báo cáo của Bộ, hàng năm chỉ có 200 doanh nghiệp tham gia vào quỹ này nhưng không có bóng dáng doanh nghiệp FDI. "Phải chăng chính sách hỗ trợ của nhà nước chưa đủ nên họ không mặn mà gia nhập trong khi doanh nghiệp FDI rất giàu?", ông Hòa đặt câu hỏi.

Sẽ có trung tâm chiếu xạ phục vụ xuất khẩu nông sản

Chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại biểu Nguyễn Vân Thi (đoàn Bắc Giang) cho hay, yêu cầu chiếu xạ là bắt buộc khi xuất khẩu nông sản vào một số nước trong đó có Mỹ. Thời gian qua, quả vải tại Bắc Giang phải vận chuyển vào TPHCM để chiếu xạ làm đội lên chi phí thời gian, giá thành. Ông đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ có giải pháp gì cho chiếu xạ quả vải và nhiều quả khác, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Bộ trưởng Huỳnh Thành Đạt thừa nhận, quả vải hiện phải đưa vào Long An, TPHCM để chiếu xạ nên đội chi phí lên rất nhiều. Yêu cầu kỹ thuật của phía Mỹ đối với hoa quả rất ngặt nghèo, đòi hỏi cả chuyên gia sang Việt Nam để giám sát quá trình chiếu xạ. Vừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai đàm phán với Mỹ và tới nay đã thành công. 

Bộ trưởng cho hay, có thể từ này tới cuối năm sẽ có trung tâm chiếu xạ cho vải theo quy trình của Mỹ và xuất khẩu sang Mỹ. "Việc chiếu xạ này sẽ góp phần phát triển quả vải của Bắc Giang, địa bàn lân cận và các quả khác để giảm chi phí", Bộ trưởng kỳ vọng.

Trước đó, cuối tháng 5, Cục Bảo vệ thực vật cho biết đã làm việc với các đơn vị và Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội lắp đặt, bổ sung thêm các thiết bị để cơ sở này được công nhận đủ điều kiện chiếu xạ, đóng gói vải thiều xuất khẩu vào Mỹ.

Ngoài ra, Cục Bảo vệ thực vật đã mời chuyên gia Mỹ sang Việt Nam đánh giá tổng thể về mặt kỹ thuật, hoàn tất các thủ tục công nhận đối với cơ sở chiếu xạ này. Mục tiêu, Trung tâm này sẽ được vận hành ngay năm nay. Theo tính toán, nếu vận chuyển bằng máy bay vào TPHCM để chiếu xạ, mỗi ký vải sẽ đội lên 11.000 - 12.000 đồng. Trong khi đó, vải được chiếu xạ tại Hà Nội sẽ làm giảm chi phí, có sức cạnh tranh tốt. 

Năm nay, sản lượng vải thiều ở Bắc Giang dự kiến có khoảng 1.500 tấn đạt tiêu chuẩn xuất Mỹ.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan làm rõ hiện có nhầm lẫn giữa nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với khu công nghiệp, dẫn đến quy hoạch các khu để kêu gọi đầu tư nhà máy, nhà lưới, tự động hóa. Cần hiểu đúng bản chất về khu nông nghiệp công nghệ cao là nơi nghiên cứu thực nghiệm và lan tỏa những thành tựu mới nhất về nông nghiệp. Đây không phải nơi chỉ sản xuất, sản xuất chỉ là phụ. Từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm và đưa ra vùng nông nghiệp, chuyển giao cho bà con nông dân theo từng mức độ. 

Đồng thời cần phân biệt thế nào là cao, công nghệ cao. Bộ trưởng Lê Minh Hoan cho biết một số quốc gia sử dụng là nông nghiệp công nghệ, tức bất kì công nghề nào phù hợp với năng lực sản xuất, trình độ sản xuất ở từng thời gian tạo giá trị chất lượng tối ưu để cạnh tranh trên thị trường, tạo thu nhập cho người nông dân. 

Bộ trưởng Nguyễn Minh Hoan nêu rõ, không thể lấy mô hình của các tập đoàn như TH hay Lộc Trời để ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao đó cho từng hộ nông dân trồng lúa, ở đồng bằng sông Cửu Long; tương tự như vậy trong lĩnh vực chăn nuôi, thủy sản…

Bộ trưởng Lê Minh Hoan nhấn mạnh có chung thống nhất như trên để từ đó mới có thể xác định cách thức hợp tác, phương thức đầu tư, quản trị…Bộ trưởng cho biết đến nay có 1 khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thành công nhất, đúng bản chất nhất là khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao TPHCM nghiên cứu thực nghiệm lan tỏa và đào tạo tiếp nhận thành tựu. Lõi của khu nông nghiệp cao phải từ viện trường và các doanh nghiệp sẵn sàng đón nhận kết quả và chuyển giao. 

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho biết giải pháp trong thời gian tới đề nghị các viện, trường, trung tâm thông qua các bộ phận để chuyển giao kết quả nghiên cứu đến với người nông dân. Bộ sẵn sàng tạo kích hoạt, mở ra thị trường chuyển giao sản phẩm nghiên cứu. Bộ trưởng cũng cho rằng cần nhìn nông nghiệp công nghệ cao ở đặc thù nước ta để tìm ra hướng đi phù hợp, làm ở mức độ vừa phải phù hợp với tình hình.

Hồng Quang