Thanh toán điện tử bùng nổ dịp Tết

Từ cảnh xếp hàng rút tiền cuối năm đến những cú quét mã trong vài giây, Tết không tiền mặt đang trở thành xu hướng chủ đạo trên khắp cả nước. Sự bùng nổ thanh toán số không chỉ phản ánh thay đổi trong thói quen tiêu dùng mà còn cho thấy nền kinh tế Việt Nam đang dịch chuyển mạnh mẽ sang giai đoạn số hóa sâu rộng.

Thói quen mới và làn sóng chủ đạo

Nếu vài năm trước, những ngày giáp Tết thường gắn với cảnh người dân xếp hàng dài trước cây ATM để rút tiền mới, thì nay hình ảnh quen thuộc lại là những chiếc điện thoại được giơ lên trước mã QR. Ở siêu thị, trung tâm thương mại, chợ hoa, cửa hàng đặc sản hay cả quán nước vỉa hè, thao tác quét mã và chuyển khoản diễn ra nhanh gọn, gần như thay thế hoàn toàn việc trao tay tiền mặt.

Không chỉ ở Hà Nội hay TP.HCM, xu hướng này lan rộng về nhiều tỉnh, thành. Tại các chợ truyền thống, tiểu thương chủ động in mã QR đặt ngay trước quầy. Người mua hàng chỉ cần mở ứng dụng ngân hàng, nhập số tiền và xác nhận. Giao dịch hoàn tất trong vài giây, không phải đếm tiền lẻ, không lo nhận phải tiền giả.

Chị Mai, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết năm nay chị gần như không rút tiền mặt dịp Tết. Mua sắm thực phẩm, quà biếu, thanh toán tiền ăn uống đều chuyển khoản. Theo chị, việc không mang nhiều tiền mặt trong người giúp chị yên tâm hơn khi đi lại đông đúc. Chỉ cần điện thoại còn pin và có kết nối mạng là có thể chi trả mọi thứ.

Bên cạnh đó, anh Quang, một kỹ sư làm việc tại Phú Thọ, chia sẻ rằng anh chủ động dùng thanh toán điện tử để kiểm soát chi tiêu dịp Tết. Mọi khoản mua sắm đều được lưu lại trong lịch sử giao dịch, giúp anh dễ theo dõi ngân sách gia đình. Theo anh, việc nhìn thấy tổng số tiền đã chi khiến anh cân nhắc kỹ hơn trước mỗi quyết định mua sắm, thay vì chi tiêu cảm tính khi dùng tiền mặt.

Ở chiều ngược lại, nhiều tiểu thương cũng thừa nhận thanh toán số mang lại lợi ích rõ rệt. Anh Tuấn, chủ một cửa hàng hoa tại phường Hà Đông, Hà Nội, cho biết lượng khách chuyển khoản năm nay chiếm hơn một nửa tổng giao dịch. Anh nói rằng việc nhận tiền qua tài khoản giúp anh không phải chuẩn bị quá nhiều tiền lẻ và dễ tổng hợp doanh thu cuối ngày. Những năm trước, sau một ngày bán hàng cao điểm, việc kiểm đếm tiền mặt rất mất thời gian và dễ sai sót. Nay mọi con số đều hiển thị rõ ràng trên ứng dụng ngân hàng.

Tại một cửa hàng thực phẩm khô ở Thanh Xuân, Hà Nội, chị Hạnh cho biết ban đầu chị còn e ngại vì sợ rắc rối công nghệ. Tuy nhiên sau khi được ngân hàng hỗ trợ tạo mã QR và hướng dẫn sử dụng, chị nhận thấy lượng khách thanh toán chuyển khoản tăng nhanh. Theo chị, khách trẻ gần như không hỏi có nhận tiền mặt hay không, mà mặc nhiên yêu cầu quét mã. Điều này buộc người bán phải thích ứng nếu không muốn mất khách.

Đặc biệt, lì xì điện tử trở thành lựa chọn quen thuộc trong nhiều gia đình trẻ. Thay vì chuẩn bị phong bao và đổi tiền mới, nhiều người chọn gửi tiền qua ứng dụng ngân hàng kèm lời chúc. Anh Hoàng, sống tại Đà Nẵng, chia sẻ rằng anh gửi lì xì cho cháu ở xa chỉ bằng một thao tác chuyển khoản kèm lời chúc năm mới. Theo anh, cách này vừa tiện lợi vừa tránh được cảnh phải xếp hàng đổi tiền như trước.

Sự bùng nổ của thanh toán không tiền mặt dịp Tết được thúc đẩy bởi hạ tầng công nghệ ngày càng hoàn thiện. Chuyển khoản 24 giờ mỗi ngày, liên thông mã QR giữa các ngân hàng và sự phổ biến của ví điện tử đã tạo điều kiện để giao dịch diễn ra trơn tru. Bên cạnh đó, các chương trình hoàn tiền, giảm giá và lì xì trực tuyến từ ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ tài chính càng khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn phương thức thanh toán số.

Tết là mùa chi tiêu cao điểm và cũng là phép thử thực tế đối với hệ thống thanh toán điện tử. Lượng giao dịch tăng mạnh nhưng vẫn được xử lý thông suốt cho thấy nền tảng công nghệ đã sẵn sàng. Quan trọng hơn, thói quen tiêu dùng của người dân đã thay đổi rõ rệt. Tiền mặt không biến mất hoàn toàn, nhưng vai trò chủ đạo đang dần thu hẹp.

Sự chuyển dịch này không chỉ phản ánh nhu cầu tiện lợi mà còn cho thấy niềm tin ngày càng lớn của người dân vào hệ thống tài chính số. Tết không tiền mặt vì thế không còn là xu hướng thử nghiệm mà đã trở thành một làn sóng chủ đạo, đánh dấu bước tiến sâu hơn của kinh tế số trong đời sống thường nhật.

Sau tiện lợi là bài toán an toàn và cấu trúc kinh tế

Thanh toán không tiền mặt không chỉ là thay đổi cách trả tiền. Đó là sự dịch chuyển cấu trúc trong quản lý tài chính và vận hành thị trường. Dịp Tết Nguyên đán 2026 là minh chứng rõ nét. Lưu lượng thanh toán số tăng khoảng 30–40% so với ngày thường, cho thấy giao dịch điện tử đã trở thành thói quen phổ biến chứ không còn là hiện tượng bùng phát theo mùa như rút tiền mặt trước đây.

Theo thống kê từ hệ thống NAPAS, trong giai đoạn cao điểm, mỗi ngày xử lý trên 40 triệu giao dịch với tổng giá trị hơn 200.000 tỷ đồng. Riêng thanh toán qua mã QR trong dịp Tết tăng trên 50% về số lượng và hơn 120% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy cú chạm màn hình đã thay thế đáng kể việc trao tay tiền mặt trong mua sắm, lì xì và thanh toán dịch vụ đầu năm.

Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực II, nhận định hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt hiện vận hành an toàn, ổn định và bảo mật ngay cả trong những ngày cao điểm. Theo ông, việc các ngân hàng chuẩn bị nguồn lực kỹ thuật, hạ tầng và nhân sự trực 24/7 giúp bảo đảm giao dịch thông suốt, hạn chế tối đa gián đoạn khi lưu lượng tăng mạnh dịp Tết.

Ở góc độ hạ tầng trung gian thanh toán, ông Nguyễn Hoàng Long, Phó Tổng Giám đốc NAPAS, cho biết thách thức lớn hiện nay không còn là đáp ứng nhu cầu rút tiền mặt tăng đột biến như trước, mà là duy trì độ ổn định và an toàn của hệ thống số khi lượng giao dịch điện tử ngày càng cao. Điều này cho thấy trọng tâm vận hành của ngành ngân hàng đã chuyển dịch rõ rệt, từ bảo đảm tiền mặt sang bảo đảm dữ liệu và an ninh mạng.

Các chuyên gia của Ngân hàng Nhà nước cũng nhấn mạnh sự bứt phá của thanh toán QR không chỉ là xu hướng công nghệ mà phản ánh một lộ trình chuyển đổi số bài bản. Khi giao dịch điện tử trở thành phổ biến, yêu cầu về chuẩn hóa hệ thống, đồng bộ dữ liệu và nâng cao năng lực giám sát rủi ro càng trở nên cấp thiết.

Ở cấp độ vĩ mô, giao dịch số góp phần mở rộng nền kinh tế chính thức, tăng tính minh bạch và hỗ trợ quản lý thuế hiệu quả hơn. Mỗi giao dịch đều để lại dấu vết dữ liệu, giúp doanh nghiệp phân tích hành vi tiêu dùng, tối ưu tồn kho và xây dựng chiến lược bán hàng chính xác hơn. Khi tiền di chuyển qua hệ thống ngân hàng thay vì trao tay trực tiếp, dòng chảy tài chính trở nên rõ ràng và có thể kiểm soát tốt hơn.

Tuy nhiên, sự tiện lợi đi kèm với rủi ro. Dịp Tết cũng là thời điểm gia tăng các hình thức lừa đảo công nghệ cao như giả mạo tin nhắn chuyển khoản, gửi đường link độc hại hoặc chiếm đoạt tài khoản ngân hàng. Khi ví tiền nằm trong điện thoại, nguy cơ mất mát không còn là rơi ví mà là mất quyền kiểm soát tài khoản và dữ liệu cá nhân.

Bên cạnh đó, khoảng cách số vẫn là thách thức đáng kể. Một bộ phận người cao tuổi hoặc người dân ở vùng sâu, vùng xa chưa quen với giao dịch điện tử, trong khi tốc độ chuyển đổi diễn ra rất nhanh. Để thanh toán không tiền mặt thực sự bền vững, mở rộng hạ tầng cần song hành với nâng cao kỹ năng số và tăng cường bảo mật hệ thống.

Tết của thời đại số vì thế không chỉ là câu chuyện quét mã nhanh gọn mà là dấu hiệu của một nền kinh tế đang tái cấu trúc. Tiền mặt chưa biến mất nhưng vai trò độc tôn đang thu hẹp dần. Trong những giao dịch đầu năm, có thể thấy rõ một xu hướng dài hạn: tiêu dùng Việt Nam đang bước vào giai đoạn số hóa sâu hơn, mạnh mẽ hơn và khó có thể đảo ngược.

Quang Anh