Thịt lợn và nỗi lo thiếu nguồn cung vào dịp Tết

Cuối năm 2019, mức độ tiêu thụ thịt lợn có thể tăng thêm 20-30%, trong khi nguồn cung thịt lợn được dự báo giảm 200.000 tấn so với năm 2018. Hơn nữa, dịch tả lợn châu Phi vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, nguồn cung cho dịp cuối năm và Tết Nguyên đán Canh Tý 2020 đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng nếu chúng ta không có những tính toán và đưa ra những phương án giải quyết kịp thời.

Nguồn cung giảm mạnh do ảnh hưởng của dịch tả lợn Châu Phi

Mọi số liệu thống kê mới nhất của Bộ NN-PTNT cho thấy, dịch tả lợn châu Phi đã tàn phá ngành chăn nuôi nước ta một cách khủng khiếp. Sau 7 tháng phát hiện ổ dịch đầu tiên, toàn bộ 63 tỉnh thành ở nước ta đều đã có lợn nhiễm bệnh.

Theo Bộ NN-PTNT, Đồng bằng sông Hồng cũng là nơi bị thiệt hại nặng nề bởi dịch tả lợn châu Phi, nhiều địa phương mất tới 30-40% tổng đàn, ngân sách dự phòng cho công tác chống dịch đã cạn kiệt. Riêng địa bàn Hà Nội, dịch tả lợn châu Phi đã phủ kín nhiều quận, huyện và gây thiệt hại không nhỏ cho người chăn nuôi. Ước tính trong vòng nửa tháng qua, trung bình mỗi ngày có khoảng 1.000 con lợn phải tiêu hủy.

Thông tin từ cục Thú y cho biết, dịch tả châu Phi xảy ra từ tháng 2, đến nay bệnh dịch này đã khiến cả nước thiệt hại khoảng 5,5 triệu con lợn, tương đương 8% tổng sản lượng. Vào tháng 5, số lượng lợn tiêu hủy cao nhất với 1,2 triệu con và đang có xu hướng giảm trong 4 tháng qua. Một điều đáng lo ngại hơn, rất nhiều địa phương có dịch bệnh đã qua 30 ngày nhưng sau đó người dân tái đàn, dịch bệnh này lại quay trở lại.

Nhìn nhận về sức tàn phá của dịch tả lợn châu Phi, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường đã từng thừa nhận, chưa có dịch bệnh nào lại gây ra tác hại lớn, gây khó khăn vất vả trong quá trình ứng phó như dịch bệnh này. Cũng chưa có loại dịch bệnh gì đối với sản xuất mà cả hệ thống chính trị phải vào cuộc, phải liên tục thay đổi sự chỉ đạo, các địa phương tự sáng tạo, điều chỉnh để đối phó với dịch bệnh.

Thời gian bắt đầu bước vào những tháng cuối năm, nhu cầu sử dụng thực phẩm của người dân tăng cao, năm nay Tết Dương lịch 2020 và Tết Nguyên đán Canh Tý lại khá gần nhau cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhu cầu của người dân tăng cao hơn mọi năm. Trong khi đó, dịch tả châu Phi vẫn diễn biến phức tạp, người dân chưa thể tái đàn, tổng đàn thì ngày một giảm khiến nguồn cung vì thế càng eo hẹp. Nếu không có những tính toán để đưa ra phương án cụ thể thì chúng ta sẽ phải đối diện với nguy cơ thiếu thịt lợn để đáp ứng nhu cầu của thị trường đang dần hiện hữu.

Nỗi lo thiếu thịt lợn dịp Tết đã “hiện hữu”

Theo ghi nhận của PV, giá thịt lợn trên thị trường tăng mạnh từ khoảng đầu tháng 10 đến nay. Tại các chợ lớn và siêu thị trên địa bàn thủ đô Hà Nội, giá cao nhất là thịt ba rọi 122.000 đồng/kg, thịt nạc (dăm, vai, đùi) giá 114.000 đồng/kg, cốt lết 101.000 đồng/kg, sườn già 97.000 đồng/kg, chân giò 90.000 đồng/kg... Các mức giá này thấp hơn nhiều so với giá bán của các tiểu thương tại các chợ truyền thống.

Trong khi đó, vào ngày đầu tiên của tháng 11, giá lợn hơi trên cả nước tiếp tục tăng mạnh trên cả nước. Tại các tình phía Bắc, mức giá giao động trong khoảng từ 60.000 – 66.000 đồng/kg, còn ở các tỉnh phía Nam cũng ghi nhận tăng khoảng 1.000 đồng/kg, nằm ở mức từ 56.000 – 60.000 đồng trên/kg.  Như vậy, so với đầu tháng 2/2019 - thời điểm dịch tả lợn châu Phi phát sinh ổ dịch đầu tiên tại Hưng Yên, thì mức giá đã tăng mạnh khoảng gần 20.000 đồng/kg

Lý giải về nguyên nhân giá thịt lợn tăng mạnh, Cục Xuất nhập khẩu đánh giá tác động lớn nhất là do ảnh hưởng của dịch tả lợn châu Phi nên nguồn cung mặt hàng này suy giảm. Trong khi đó, nhu cầu đối với các mặt hàng thực phẩm cuối năm tăng nên thị trường đang đối mặt với nguy cơ thiếu thịt lợn dịp tết 2020.

Với những diễn biến hiện tại, các cơ quan chức năng dự báo giá thịt lợn sẽ tiếp tục tăng lên, đặc biệt, những tháng cuối năm, dịch tả lợn châu Phi diễn biến phức tạp, bùng phát ở nhiều nơi. Số lượng lợn bị tiêu hủy ngày càng nhiều, do đó, người chăn nuôi e ngại không dám tái đàn.

Để giải quyết tình trạng thiếu nguồn cung và thị trường tăng giá, nhiều phương án để giải quyết tình trạng hiện tại. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn  đã có kịch bản chi tiết cụ thể tình hình sản xuất, dịch bệnh, đánh giá sát từng tháng tình hình cung – cầu và phối hợp Bộ Công thương để có biện pháp bảo đảm nguồn cung cho tiêu dùng trong nước; tránh tình trạng tăng giá đột xuất nhóm hàng này. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã chỉ đạo tái đàn ở các khu vực hết dịch. Đồng thời đa dạng hóa nguồn cung các sản phẩm thay thế.

Bộ Công thương đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường cả nước chốt ở các điểm kiểm dịch 24/24, tránh tình trạng kinh doanh, vận chuyển lợn bệnh vào tiêu thụ. Đồng thời, vận động các tiểu thương trong chợ ký cam kết không kinh doanh, tiêu thụ lợn bệnh. Trong trường hợp nguồn cung không đủ đáp ứng nhu cầu, có kế hoạch nhập khẩu nguồn thịt từ nước ngoài để thay thế. Hiện tại có 24 quốc gia, vùng lãnh thổ có đủ điều kiện xuất khẩu thịt và sản phẩm từ thịt vào Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Hải quan TP Hồ Chí Minh, đến ngày 15-10 vừa qua, DN nhập khẩu thịt lợn qua cửa khẩu Hải quan thành phố với khối lượng 10.820 tấn (tăng 1,5 lần so năm ngoái).

Bên cạnh phương án nhập khẩu thịt từ nước ngoài, phương án thu mua thịt lợn và cấp đông để chuẩn bị ứng phó với tình trạng thiếu hụt các tháng cuối năm cũng đã được đề xuất. Công ty CP Kỹ nghệ Súc sản Vissan dự trữ 3.600 tấn trong 45 ngày, và sẽ nhập khẩu thêm nếu có biến động lớn. Tổng Công ty Nông nghiệp Sài Gòn sẽ cho xuất chuồng lợn dưới tuổi, loại từ 80 – 100 kg/con... Tuy nhiên, khả năng cấp đông của các doanh nghiệp thu mua, giết, mổ, chế biến của Việt Nam còn rất hạn chế. Việc cấp đông thịt lợn trong thời gian dài, khối lượng lớn, sẽ gặp khó khăn về nguồn lực, cơ sở hạ tầng cũng như tài chính. 

Với người Việt Nam, thịt lợn vẫn chiếm tới 70% nhu cầu thực phẩm hằng ngày, việc thay đổi thói quen của người dân sang sử dụng thịt gà, thịt bò hoặc thịt lợn cấp đông được dự báo sẽ khó khăn. Nhiệm vụ thiết yếu, căn cơ nhất của các cơ quan chức năng vẫn là phải kiểm soát, dập tắt dịch giúp người chăn nuôi yên tâm tái đàn, đảm bảo nguồn cung. 

Đinh Hiệu