Bằng cách cắt giảm chất lượng, đánh tráo niềm tin, né tránh chi phí, lừa gạt gây tổn hại sức khỏe người tiêu dùng và xã hội - hàng giả có thể giúp một doanh nghiệp “vay” lợi nhuận trong ngắn hạn, nhưng khoản vay ấy cuối cùng cũng sẽ phải “trả” bằng doanh thu, thương hiệu, tài sản, trách nhiệm pháp lý và thậm chí là tự do.
“Vay” chất lượng, niềm tin và sức khỏe người tiêu dùng
Trong kinh doanh, có một quy luật không được ghi trong hợp đồng nhưng luôn tồn tại: Lợi ích có được bằng cách nào thì cái giá phải trả thường đến theo cách đó.
Nếu tạo dựng giá trị bằng chất lượng, uy tín và sự minh bạch, doanh nghiệp có thể nhận lại lòng trung thành của khách hàng, thương hiệu bền vững và cơ hội mở rộng thị trường. Ngược lại, nếu lợi nhuận đến từ việc cắt xén chất lượng, làm giả sản phẩm, đánh lừa hoặc xâm hại sức khỏe người tiêu dùng, doanh nghiệp có thể “vay” được khoản lợi lớn trong thời gian ngắn, nhưng món “nợ” phải trả cũng ngày càng nặng nề.
Thu lợi từ hàng giả: “Vay cách nào - trả theo cách đó”
Từ những vụ hàng giả bị phát hiện, khởi tố trong năm 2026, quy luật “vay - trả” hiện lên khá rõ: lợi nhuận có được từ gian dối có thể phải hoàn trả bằng cả “gốc lẫn lãi”, từ thiệt hại kinh tế, sự phán xét của xã hội đến trách nhiệm trước pháp luật.
Theo Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ, xử lý gần 68.000 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó có hơn 5.700 vụ liên quan đến hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Gần 1.700 vụ án với 2.789 đối tượng đã bị khởi tố; số tiền thu nộp ngân sách vượt 9.600 tỷ đồng.
Chính phủ đánh giá hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử, với quy mô ngày càng lớn và thời gian hoạt động kéo dài.
Sức hấp dẫn của việc sản xuất hàng giả nằm ở lợi nhuận lớn mà không phải trả đầy đủ chi phí tạo ra giá trị. Một doanh nghiệp chân chính phải đầu tư cho nguyên liệu, nghiên cứu sản phẩm, nhà máy, nhân sự, kiểm nghiệm, tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, phân phối, quảng bá, thuế và hậu mãi. Trong khi đó, người làm hàng giả tìm cách cắt giảm hoặc loại bỏ phần lớn những chi phí này.
Họ “vay” chất lượng bằng việc sử dụng nguyên liệu rẻ tiền, không rõ nguồn gốc, thậm chí độc hại; “vay” thương hiệu bằng cách nhái nhãn hiệu, sử dụng giấy tờ công bố giả; “vay” niềm tin thông qua bao bì, hình ảnh và uy tín mà doanh nghiệp khác mất nhiều năm gây dựng. Nghiêm trọng hơn, họ còn đánh đổi sức khỏe, thậm chí tính mạng của người tiêu dùng để thu lợi. Xét đến cùng, đó là hành vi chiếm đoạt tiền của người mua bằng sự gian dối.
Nhưng không có khoản “vay” nào thực sự miễn phí. Hậu quả có thể chưa đến ngay, song không vì thế mà biến mất.
Vụ án xảy ra tại Tây Ninh là một ví dụ. Ngày 12/5/2026, Công an tỉnh Tây Ninh khởi tố, bắt tạm giam Nguyễn Anh Tiến, Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH Tập đoàn Tiến Thịnh Phát, về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm. Cơ quan công an thu giữ hơn 400.000 sản phẩm chế biến từ yến, gồm thành phẩm và hàng chưa hoàn thiện; hơn một tấn nguyên liệu, phụ gia cùng hệ thống máy móc phục vụ sản xuất. Hoạt động này được cho là “núp bóng doanh nghiệp”, tận dụng TikTok, Facebook, Zalo và các sàn thương mại điện tử để tiêu thụ sản phẩm.
Nhìn vào quy mô bán hàng, đây có thể là một mô hình kiếm tiền và mở rộng thị trường rất nhanh. Nhưng khi cơ quan điều tra vào cuộc, thứ được tính lại không chỉ là lợi nhuận đã thu được mà còn là toàn bộ hậu quả của hành vi: hàng hóa bị thu giữ, hoạt động kinh doanh đình trệ, người đứng đầu bị khởi tố, bắt tạm giam và uy tín doanh nghiệp sụp đổ. Khoản lợi nhuận từng được xem là “thành quả” vì thế trở thành một phần của cái giá phải trả.
Một vụ án khác tại Khánh Hòa càng cho thấy rõ điều này. Cơ quan điều tra xác định lãnh đạo Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ nông sản TAKLA và Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Nhật Pháp đã mua nguyên liệu không rõ nguồn gốc, tự pha trộn, đóng gói thành sản phẩm rồi bán trên TikTok Shop và Shopee. Kết quả giám định xác định một số sản phẩm là hàng giả. Tháng 6/2026, ba người liên quan bị khởi tố về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.
Ở đây, thứ bị “vay” không chỉ là tiền mà còn là sức khỏe của người tiêu dùng và niềm tin của thị trường. Doanh nghiệp có thể trì hoãn việc trả giá nhưng không thể xóa bỏ hậu quả từ cách mình tạo ra lợi nhuận. Khi niềm tin bị biến thành công cụ kinh doanh hàng giả, cái giá phải trả có thể lớn hơn nhiều lần khoản lợi ban đầu.
Không chỉ là tiền phạt, khoản “nợ” nào rồi cũng đến hạn
Hàng giả thường được nhìn nhận từ thiệt hại của người tiêu dùng. Tuy nhiên, ở góc độ doanh nghiệp, loại hàng hóa này còn làm méo mó môi trường cạnh tranh.
Doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho chất lượng phải bán sản phẩm với mức giá đủ bù đắp chi phí. Trong khi đó, người làm hàng giả có thể bán rẻ hơn nhờ cắt bỏ những khoản đầu tư cần thiết. Nếu hàng giả tồn tại đủ lâu, doanh nghiệp chân chính sẽ phải cạnh tranh với mức giá không phản ánh đúng chi phí sản xuất. Khi ấy, “khoản vay” của người làm hàng giả trở thành “khoản nợ” của cả thị trường.
Đến tháng 7/2026, sau thời gian triển khai quyết liệt Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng về đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, các lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 3.300 vụ có dấu hiệu vi phạm và khởi tố 85 vụ án.
Không ít vụ án đã truy trách nhiệm đến người đứng đầu doanh nghiệp. Ngày 22/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón. Tại Khánh Hòa, một chủ cơ sở mỹ phẩm từng bán hơn 10.000 sản phẩm, thu gần 1,2 tỷ đồng, cũng bị khởi tố sau khi cơ quan chức năng xác định số sản phẩm “SKIN Cream - SERUM - Dưỡng trắng chuyên sâu” bị thu giữ là hàng giả.
Những trường hợp này cho thấy hàng giả không còn bị nhìn nhận như một sai phạm nhỏ ở khâu bán hàng. Trách nhiệm đang được truy ngược đến người tổ chức, điều hành và xây dựng mô hình kinh doanh.
Vì vậy, “cái giá” không chỉ là tiền phạt mà còn có thể gồm hàng hóa bị tịch thu, tài sản bị kê biên, hoạt động kinh doanh đình trệ, hợp đồng bị hủy, đối tác quay lưng, thương hiệu mất giá trị và nghiêm trọng nhất là trách nhiệm hình sự.
Người làm hàng giả thường bắt đầu bằng mục tiêu giảm chi phí, tăng lợi nhuận nhưng cuối cùng có thể phải trả bằng những tài sản đắt giá nhất của một doanh nhân: thương hiệu, tài sản, sự nghiệp và tự do.
Doanh nghiệp chân chính cũng phải gánh một khoản chi phí khác. Họ phải đầu tư thêm cho truy xuất nguồn gốc, tem xác thực, bảo vệ nhãn hiệu, giám sát sàn thương mại điện tử, xử lý hàng giả và hướng dẫn người tiêu dùng. Đây là những khoản chi không trực tiếp tạo ra sản phẩm nhưng ngày càng cần thiết để bảo vệ thương hiệu và thị trường.
Bởi vậy, cuộc chiến chống hàng giả không đơn thuần diễn ra giữa cơ quan quản lý và người vi phạm. Đó còn là cuộc chiến bảo vệ nguyên tắc căn bản của thị trường: người tạo ra giá trị thật phải được hưởng thành quả; người tạo ra giá trị giả không thể mãi kiếm lợi từ sự nhầm lẫn và sức khỏe của người khác.
“Vay - trả” trong kinh doanh không chỉ là câu chuyện đạo lý mà còn là quy luật kinh tế và pháp lý cụ thể. “Vay” chất lượng thì trả bằng chi phí khắc phục; “vay” niềm tin thì trả bằng sự sụp đổ của thương hiệu; “vay” tiền và sức khỏe người tiêu dùng thì trả bằng bồi thường, khiếu kiện và trách nhiệm pháp lý.
Khi doanh nghiệp tìm kiếm lợi nhuận bằng cách đẩy chi phí sang người tiêu dùng, xã hội hoặc đối thủ cạnh tranh, khoản chi phí ấy không biến mất mà chỉ được chuyển sang một thời điểm khác.
Hàng giả có thể đem lại lợi nhuận nhanh nhưng cũng mang theo “khoản nợ” ngay từ khi được tạo ra. Khi cơ quan thực thi ngày càng truy đến người tổ chức và người đứng đầu, quy luật “vay - trả” càng trở nên rõ ràng: lợi nhuận không được tạo ra từ giá trị thật sớm hay muộn cũng phải trả bằng một cái giá khác, đôi khi lớn hơn rất nhiều số tiền đã kiếm được.
Phượng Hòa