Thực phẩm chức năng: Khi quảng cáo đi xa hơn giấy phép

Một sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe được phép lưu hành không có nghĩa doanh nghiệp có thể quảng cáo thế nào cũng được. Những trường hợp bị cơ quan chức năng cảnh báo gần đây cho thấy khoảng cách giữa hồ sơ công bố, nội dung quảng cáo được xác nhận và những lời giới thiệu tới người tiêu dùng trên môi trường mạng vẫn là vấn đề đáng quan tâm.

Có giấy công bố, quảng cáo vẫn có thể vi phạm

Giữa hàng loạt video, livestream và bài viết giới thiệu sản phẩm chăm sóc sức khỏe trên mạng xã hội, người tiêu dùng thường đứng trước một câu hỏi tưởng đơn giản, sản phẩm đã được cơ quan chức năng tiếp nhận đăng ký thì những công dụng được quảng cáo có thể tin tưởng hay không? Tuy nhiên thực tế không đơn giản như vậy.

Trong phản hồi được công bố ngày 17/9, Bộ Y tế tiếp tục khuyến cáo người dân không tin vào những nội dung thổi phồng thực phẩm bảo vệ sức khỏe như thuốc chữa bệnh. Trước khi mua, người tiêu dùng được khuyến nghị kiểm tra cả thông tin công bố sản phẩm lẫn nội dung quảng cáo đã được xác nhận, thay vì chỉ nhìn vào bao bì hoặc lời giới thiệu của người bán.

Điều này cho thấy có ít nhất hai lớp thông tin cần phân biệt, bao hồm sản phẩm được tiếp nhận đăng ký bản công bố và nội dung mà doanh nghiệp sử dụng để quảng cáo sản phẩm đó.

Một trường hợp khá điển hình mới xảy ra trong tháng 8/2026. Vụ việc này theo Cục An toàn thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe Non Alco do Công ty cổ phần Dược phẩm Vitath công bố đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm từ tháng 6/2024.

Tuy nhiên, tại thời điểm cơ quan chức năng kiểm tra, sản phẩm này chưa được cấp Giấy xác nhận nội dung quảng cáo nhưng đã được giới thiệu trên website. Nội dung quảng cáo còn xuất hiện thông tin liên quan đến bác sĩ, có nguy cơ khiến người dùng hiểu sai về bản chất của sản phẩm.

Đơn vị này sau đó, cơ quan chức năng Hà Nội đã xử phạt doanh nghiệp liên quan và yêu cầu tháo gỡ nội dung quảng cáo vi phạm. Một trường hợp khác là DK-Betics Gold, mặc dù sản phẩm này đã được cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo.

Tuy nhiên, một số nội dung xuất hiện trên website lại bị phản ánh không phù hợp với nội dung được xác nhận, có dấu hiệu khiến người tiêu dùng hiểu sản phẩm có tác dụng như thuốc và sử dụng hình ảnh bác sĩ để quảng cáo.

Hai trường hợp ở trên đã cho thấy hai vấn đề khác nhau. Một sản phẩm hợp pháp về thủ tục lưu hành không đồng nghĩa mọi nội dung nói về sản phẩm đó đều đã được cơ quan chức năng chấp thuận. Ngược lại, ngay cả khi đã có giấy xác nhận nội dung quảng cáo, doanh nghiệp, đại lý hoặc người bán cũng không thể tự ý thêm những tuyên bố vượt quá nội dung đã được xác nhận.

Trên mạng xã hội, ranh giới này càng dễ bị xóa nhòa. Một bài quảng cáo có thể được cắt thành video ngắn, một nội dung được đại lý viết lại thành bài tư vấn, hoặc một người bán biến công dụng “hỗ trợ” thành những cụm từ mang hàm ý mạnh hơn như “điều trị”, “dứt điểm”, “khỏi hoàn toàn”.

Đến tay người xem, rất khó biết câu nói đó xuất phát từ hồ sơ chính thức của sản phẩm hay chỉ là cách diễn đạt của người đang bán hàng.

Trong nhiều năm, lời khuyên quen thuộc dành cho người tiêu dùng là phải đọc kỹ nhãn, kiểm tra nguồn gốc và tra cứu giấy tờ trước khi sử dụng thực phẩm chức năng.

Những khuyến cáo này vẫn cần thiết, nhưng trong bối cảnh hoạt động bán hàng ngày càng dịch chuyển sang Facebook, TikTok, YouTube, livestream và các nền tảng trực tuyến, câu hỏi cần đặt ra là liệu người mua có nên phải tự mình gánh phần lớn công việc xác minh hay không.

Không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên người mua

Luật Quảng cáo sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã bổ sung trách nhiệm rõ hơn đối với “người chuyển tải sản phẩm quảng cáo”, nhóm trực tiếp quảng cáo, khuyến nghị hoặc xác nhận sản phẩm trên mạng vì mục đích sinh lợi. Pháp luật cũng đặt thêm nghĩa vụ đối với người có ảnh hưởng, phải xác minh độ tin cậy của người quảng cáo, kiểm tra tài liệu liên quan nếu chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ sản phẩm thì không được giới thiệu, đồng thời phải cho người xem biết đó là hoạt động quảng cáo.

Sức thuyết phục của loại sản phẩm này nhiều khi không đến từ một banner quảng cáo truyền thống, mà từ câu chuyện trải nghiệm cá nhân, lời khuyên trên livestream hoặc sự xuất hiện của người mặc áo blouse, chuyên gia hay người nổi tiếng.

Khi quảng cáo được trình bày giống một lời tư vấn sức khỏe, người xem càng khó phân biệt đâu là thông tin thương mại và đâu là khuyến nghị chuyên môn độc lập.

Pháp luật hiện cũng yêu cầu nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng và không gây hiểu nhầm về tính năng, chất lượng hay công dụng sản phẩm. Nghị định 342/2025/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quảng cáo đã có hiệu lực từ ngày 15/2/2026.

Riêng với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Bộ Y tế còn thiết lập quy trình đăng ký nội dung quảng cáo, trong năm 2026, thủ tục này tiếp tục được chuẩn hóa và từ ngày 1/7 thẩm quyền giải quyết được phân cấp về Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Như vậy, hệ thống pháp lý không thiếu những “chốt chặn”. Vấn đề còn lại là quảng cáo trên môi trường số có thể được tạo ra, chỉnh sửa và lan truyền nhanh hơn rất nhiều so với quảng cáo truyền thống.

Một nội dung có thể xuất hiện trên website chính thức, sau đó được đại lý sao chép sang mạng xã hội, KOL chuyển thành video hoặc tài khoản bán hàng biến thành livestream. Nếu mỗi lần chuyển tải nội dung lại được thêm vài câu về hiệu quả sản phẩm, thông tin cuối cùng người tiêu dùng nhìn thấy có thể rất khác so với hồ sơ ban đầu.

Cục An toàn thực phẩm từng yêu cầu các địa phương tăng cường rà soát website, sàn thương mại điện tử và gian hàng kinh doanh thực phẩm; đồng thời phối hợp kiểm tra quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội.

Điều cần thiết vì thế không chỉ là nhắc người mua “cảnh giác”, mà còn phải rút ngắn khoảng cách giữa phát hiện và gỡ bỏ quảng cáo sai phạm; làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, đại lý, người quảng cáo và nền tảng khi nội dung vi phạm tiếp tục lan truyền.

Với người tiêu dùng, một nguyên tắc đơn giản vẫn có giá trị: thấy sản phẩm có giấy công bố chưa đủ để tin toàn bộ lời quảng cáo. Khi một thực phẩm bảo vệ sức khỏe được giới thiệu có khả năng chữa bệnh, thay thế thuốc, cam kết hiệu quả tuyệt đối hoặc sử dụng uy tín của bác sĩ để thuyết phục người mua, đó chính là lúc cần kiểm tra lại thông tin thay vì vội đặt hàng.

Trong một thị trường mà một đoạn video quảng cáo có thể tiếp cận hàng trăm nghìn người chỉ sau vài giờ, bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ bắt đầu sau khi họ đã nghi ngờ. Quan trọng hơn là làm sao để những nội dung vượt quá hồ sơ được phát hiện và ngăn chặn trước khi chúng trở thành căn cứ để người bệnh đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe.

Quốc Toản