Quyết định bác bỏ các mức thuế áp theo IEEPA của Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2/2026 đã tạo bước ngoặt pháp lý quan trọng trong chính sách thương mại của Washington. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump ngay sau đó đã ban hành mức thuế đối ứng toàn cầu mới 10%, và phát tín hiệu nâng lên 15%, mở ra giai đoạn điều chỉnh chính sách đầy biến động.
Thuế IEEPA bị bác bỏ, Mỹ chuyển sang cơ chế thuế đối ứng 10–15%
Ngày 20/2/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ tuyên bố bác bỏ các mức thuế mà Tổng thống Donald Trump áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Quyết định này đồng nghĩa khoảng 170 tỷ USD nguồn thu thuế nhập khẩu trước đó theo cơ chế IEEPA bị xác định là không hợp pháp. Tuy nhiên, hiện chưa có quyết định cụ thể về việc hoàn trả các khoản thu đã thu.
Ngay sau phán quyết, ông Trump chuyển hướng sang áp dụng mức thuế đối ứng toàn cầu 10% theo Section 122 - Trade Act 1974. Theo quy định, mức thuế này chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày, trừ khi chính quyền sử dụng cơ sở pháp lý khác để kéo dài. Đến ngày 21/2/2026, ông Trump tiếp tục cho biết có thể nâng mức thuế toàn cầu lên 15%.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao là “phi lý và chống lại lợi ích nước Mỹ”, đồng thời nhấn mạnh rằng mức thuế mới là cần thiết để bảo vệ sản xuất trong nước và cân bằng thương mại.
Theo ước tính của Bloomberg, nếu mức thuế mới duy trì ở 10%, thuế nhập khẩu bình quân của Mỹ vào khoảng 10,2%. Trong trường hợp nâng lên 15%, thuế nhập khẩu bình quân có thể tăng lên khoảng 12%.
Đáng chú ý, không phải tất cả hàng hóa đều chịu thuế đối ứng. Một số nhóm vẫn được loại trừ, bao gồm: sản phẩm nông nghiệp, dược phẩm, một số thiết bị điện tử, hàng hóa tuân thủ USMCA, cùng các mặt hàng đã chịu thuế theo các sắc thuế ngành riêng biệt trước đó. Khoảng 170 tỷ USD nguồn thu thuế nhập khẩu của Mỹ (theo đạo luật IEEPA), đã bị Tòa án Tối cao tuyên bố là bất hợp pháp, tuy nhiên vẫn chưa có các quyết định về việc bồi hoàn khoản thuế đã thu này.
Việc chuyển từ cơ chế thuế dựa trên tình trạng khẩn cấp (IEEPA) sang thuế đối ứng theo luật thương mại thông thường cho thấy chính quyền Mỹ đang tái cấu trúc công cụ chính sách, song vẫn duy trì định hướng bảo hộ ở mức cao. Quy định này có thể tác động đến dòng chảy thương mại toàn cầu, đặc biệt là các quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác thương mại quốc tế đang theo dõi sát động thái này để đánh giá ảnh hưởng đối với hoạt động xuất khẩu và lập kế hoạch ứng phó phù hợp.
Việt Nam được “giảm áp lực ngắn hạn”, nhưng lợi thế cạnh tranh có thể thu hẹp
Đối với Việt Nam, tác động trước mắt được đánh giá tương đối tích cực. Trước đây, mức thuế theo IEEPA đối với hàng hóa Việt Nam ước tính quanh 20% ở một số nhóm ngành. Nếu thuế mới chỉ ở mức 10-15%, áp lực chi phí đối với doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ sẽ giảm đáng kể. Diễn biến này được kỳ vọng hỗ trợ tâm lý thị trường chứng khoán, đặc biệt với các nhóm doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, điện tử, gỗ và thủy sản. Biên lợi nhuận có thể được cải thiện trong ngắn hạn nếu mức thuế thực tế giảm.
Tuy nhiên, rủi ro nằm ở yếu tố “san bằng thuế suất”. Nếu mức thuế đối ứng 10% hoặc 15% được áp đồng loạt cho tất cả quốc gia, Việt Nam sẽ không còn lợi thế tương đối so với một số đối thủ từng chịu mức thuế cao hơn, đặc biệt là Trung Quốc.
Các mức thuế nhập khẩu bình quân vào Mỹ
Dù vậy, khả năng chính quyền Trump tiếp tục phân hóa thuế theo từng quốc gia là kịch bản được nhiều chuyên gia đánh giá cao. Cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc vốn là định hướng xuyên suốt trong chính sách thương mại của Mỹ nhiều nhiệm kỳ gần đây và được thể hiện rõ nét hơn dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Nếu Washington tái áp dụng cơ chế thuế phân biệt theo quốc gia, Việt Nam có thể tiếp tục duy trì vị thế là điểm đến thay thế trong chuỗi cung ứng, nhất là khi các tập đoàn đa quốc gia vẫn theo đuổi chiến lược đa dạng hóa sản xuất ngoài Trung Quốc.
Trong bối cảnh chính sách thương mại Mỹ còn nhiều biến động pháp lý và chính trị, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chủ động kịch bản ứng phó, đa dạng hóa thị trường và nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc. Diễn biến 150 ngày tới sẽ đóng vai trò quyết định trong việc định hình lại mặt bằng thuế quan và cục diện thương mại toàn cầu năm 2026.
Trung Anh