Kim ngạch xuất khẩu cá tra tháng đầu năm 2024 được đánh giá là khá tích cực sau khi liên tiếp sụt giảm trong năm 2023. Mỹ và Trung Quốc sẽ là những thị trường có triển vọng phục hồi trong năm 2024 do tồn kho giảm và nhu cầu tiếp tục gia tăng.
Xuất khẩu cá tra tăng trưởng dương trở lại
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết tháng 1/2024, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt 165 triệu USD, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó các thị trường chính tiêu thụ nhiều nhất cá tra đều ghi nhận tăng trưởng dương như Mỹ, Trung Quốc & HK, EU, CPTPP,...
Sản phẩm cá tra chủ lực xuất khẩu trong tháng 1/2024 vẫn là phile đông lạnh, với giá trị đạt hơn 131 triệu USD, tăng 87% so với cùng kỳ năm 2023, chiếm 80% tỷ trọng.
Về thị trường tiêu thụ, tháng đầu năm 2024, Trung Quốc & HK vẫn tiếp tục là thị trường nhập khẩu cá tra nhiều nhất từ Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu cá tra sang thị trường này trong tháng 1/2024 đạt 52 triệu USD, tăng gấp gần 4 lần so với tháng 1/2023 và tăng 65% so với tháng 1/2022. Giá trị xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc & HK tháng đầu năm 2024 chiếm 32% trong tổng xuất khẩu cá tra sang các thị trường. Đáng chú ý, tháng đầu năm nay, cá tra đông lạnh xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh gấp 6,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Giá trị này thậm chí cao hơn so với kim ngạch xuất khẩu phile đông lạnh - sản phẩm chủ lực sang thị trường này trong tháng 1/2023.
Tháng 1/2024, Mỹ mua 18 triệu USD cá tra Việt Nam, tăng 83% so với cùng kỳ năm ngoái. Tháng đầu năm nay, Mỹ tăng nhập khẩu hầu hết các sản phẩm cá tra Việt Nam. Sản phẩm cá tra chế biến mặc dù giá trị xuất khẩu sang Mỹ còn khiêm tốn, tuy nhiên kim ngạch xuất khẩu sản phẩm này ghi nhận tăng 18 lần so với cùng kỳ năm ngoái lên 295 nghìn USD. Thị trường này tiêu thụ hơn 17 triệu USD phile cá tra đông lạnh trong tháng 1/2024, tăng 81% so với tháng 1/2023.
Khối thị trường EU mua từ Việt Nam gần 13 triệu USD cá tra, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, Hà Lan vẫn là quốc gia đứng đầu khối về tiêu thụ cá tra Việt Nam, với gần 4 triệu USD, tăng 16% so với cùng kỳ. Ngoài ra, một số thị trường trong khối cũng ghi nhận tăng trưởng dương nhập khẩu cá tra Việt Nam bao gồm: Hungary tăng gấp 4 lần, Tây Ban Nha, Pháp và Slovenia tăng khoảng 2,5 lần,...
Hướng tới mục tiêu xuất khẩu 2 tỷ USD
Kim ngạch xuất khẩu cá tra tháng đầu năm 2024 được đánh giá là khá tích cực sau khi liên tiếp sụt giảm trong năm 2023. Mỹ và Trung Quốc sẽ là những thị trường có triển vọng phục hồi trong năm 2024 do tồn kho giảm và nhu cầu tiếp tục gia tăng. Lạm phát “hạ nhiệt”, khả năng chi tiêu tại Mỹ được dự đoán sẽ cải thiện hơn so với trước đó. Thị trường cá tra tại Trung Quốc dự kiến sẽ “sôi động” hơn nhờ các chính sách hỗ trợ thị trường bất động sản và kích thích tiêu dùng của Chính phủ Trung Quốc trong nửa đầu năm 2024.
Tuy nhiên, thế giới và những biến động tiếp tục vẫn sẽ là rào cản cho xuất khẩu cá tra. Điển hình là những căng thẳng trên Biển Đỏ đang gây ra không ít khó khăn trong quá trình vận tải hàng hóa xuất khẩu nói chung và hàng thủy sản nói riêng khi cước vận chuyển tăng cao. Giá bán đến tay người tiêu dùng tăng cao sẽ ảnh hưởng lớn đến quyết định mua hàng.
Giám đốc truyền thông VASEP Lê Hằng cho biết: Đối với ngành cá tra, sản xuất và thị trường đang có dấu hiệu khả quan hơn. Đơn hàng trong tháng 1 và tháng 2/2024 bắt đầu khởi sắc, giá cá tra nguyên liệu đã thoát đáy, tăng từ 25-26.000 đồng/kg năm 2023 lên 28-29.000 đồng/kg đầu năm 2024. Tuy nhiên, khách hàng nhập khẩu vẫn thận trọng với giá mua. Do vậy, xuất khẩu cá tra năm nay dự báo sẽ tăng nhẹ so với năm 2023, có thể đạt được 2 tỷ USD, tăng hơn 10% so với 1,8 tỷ USD năm 2023.
Cơ sở cho sự tăng trưởng này là nhu cầu tiêu dùng ở một số quốc gia nhập khẩu chính cá tra của Việt Nam đang có chiều hướng tăng. Năm 2024, Trung Quốc được kỳ vọng sẽ là khu vực tăng trưởng cao về tiêu thụ cá tra khi ngay từ thời điểm cuối năm 2023, các doanh nghiệp Trung Quốc đã tích trữ hàng để cung cấp cho nhu cầu khổng lồ của các khách sạn, nhà hàng, và ngành dịch vụ, du lịch. Năm 2023, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu nhiều cá tra nhất từ Việt Nam. Thống kê cũng cho thấy, tổng quan về nhập khẩu thủy sản chung của Trung Quốc từ Việt Nam tháng 1/2024 tăng gấp gần 3 lần so với cùng kỳ năm 2023.
Trong khi đó, tại thị trường Mỹ, thực trạng hàng tồn kho chờ tiêu thụ từng là nguyên nhân lớn nhất khiến nhập khẩu cá tra của Mỹ sụt giảm mạnh trong năm 2023, thì giờ đây đã không còn là vấn đề chi phối. Giá trị xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Mỹ đang từng bước khả quan hơn, thu hẹp khoảng cách sụt giảm và tăng trưởng nhẹ vào tháng cuối cùng của năm 2023. Cụ thể, tháng 12/2023, xuất khẩu cá tra sang Mỹ lần đầu ghi nhận tăng trưởng dương 21% so với cùng kỳ năm 2022, sau 11 tháng sụt giảm liên tiếp.
Tuy nhiên, theo ông Trương Đình Hòe - Tổng Thư ký VASEP, để xuất khẩu cá tra tăng trưởng như kỳ vọng trong năm 2024, các doanh nghiệp cần khai thác đa dạng thị trường và sản phẩm tiêu dùng. Mặc dù thị phần cá tra giảm ở một số thị trường lớn, nhưng xuất khẩu cá tra sang các thị trường nhỏ hơn như Mexico, Canada, Brazil và Anh đều có tín hiệu tốt.
Trong đó, Brazil là một trong số ít các thị trường đạt tăng trưởng dương về nhập khẩu cá tra từ Việt Nam năm 2023. Quý IV năm 2023, Brazil nhập khẩu gần 42 triệu USD cá tra Việt Nam, tăng 78% so với cùng kỳ năm 2022. Đáng chú ý, tháng 12/2023, xuất khẩu cá tra sang Brazil tăng trưởng 3 con số, gấp đôi so với tháng 12/2022. Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), Việt Nam vẫn là nhà cung cấp cá thịt trắng số 1 cho Brazil. Năm 2024, dự báo nhu cầu tiêu thụ cá tra tại Brazil vẫn tiếp tục tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam còn nhiều dư địa để phát triển thêm các sản phẩm giá trị gia tăng thay vì chỉ xuất khẩu mặt hàng phile cá tra đông lạnh sang thị trường này.
Một trong những thị trường được khuyến cáo nên chú trọng sản phẩm có giá cạnh tranh để tăng kim ngạch xuất khẩu trong năm 2024 là thị trường Đức. Theo VASEP, năm 2023, Đức tiêu thụ 38 triệu USD cá tra Việt Nam, tăng 31% so với năm 2022. Đức chủ yếu nhập khẩu các sản phẩm phile đông lạnh với giá trị gần 37 triệu USD, tăng 34% so với năm 2022, chiếm 97% tỷ trọng. Việt Nam hiện là nguồn cung cá thịt trắng thứ 6 (chủ yếu là cá tra) cho Đức, sau Trung Quốc, Nga, Na Uy, Mỹ, Ba Lan.
Theo dự báo, kinh tế Đức có dấu hiệu khôi phục trong năm 2024 nhưng người dân vẫn chưa mạnh dạn mua sắm. Do đó, các chuỗi phân phối thực phẩm quan tâm nhiều hơn đến mức độ cạnh tranh về giá nhập khẩu, trong đó có giá cá tra. Ngoài ra, trong nhập khẩu, Đức cũng sẽ chú trọng nhiều hơn đến các quy định liên quan đến kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững và phát triển xanh, sạch. Vì vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra sang Đức cần chú trọng vào sản phẩm có giá cạnh tranh, bảo đảm chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm. Theo đó, các doanh nghiệp cần đổi mới quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ cao, tập trung chế biến sâu, trong đó lưu ý tận dụng phụ phẩm chế biến để tạo ra sản phẩm mới, giá trị mới nhằm thúc đẩy thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu
Trung Anh