Xuất khẩu tôm Việt Nam đạt 3,7 tỷ USD trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 11% so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại so với nửa đầu năm. Trong khi Trung Quốc tiếp tục là động lực chính, xuất khẩu sang Mỹ và EU suy giảm, cho thấy ngành tôm đang đối mặt với sự phân hóa ngày càng rõ giữa các thị trường.
Trung Quốc dẫn dắt tăng trưởng, thị trường chủ lực suy yếu
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), dựa trên số liệu của Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu tôm trong tháng 9/2026 đạt 467,9 triệu USD, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước nhưng giảm nhẹ so với tháng 8. Tính chung 9 tháng, giá trị xuất khẩu đạt 3,7 tỷ USD, tăng 11%.
Đáng chú ý, mức tăng trưởng này thấp hơn so với con số 14% ghi nhận trong 6 tháng đầu năm. Sự chênh lệch cho thấy đà mở rộng xuất khẩu tôm đang có dấu hiệu chững lại, trong bối cảnh kết quả kinh doanh phụ thuộc ngày càng lớn vào diễn biến tại từng thị trường.
Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng. Trong 9 tháng đầu năm, xuất khẩu tôm Việt Nam sang thị trường này đạt gần 1,2 tỷ USD, tăng 37% so với cùng kỳ và chiếm khoảng 33% tổng kim ngạch toàn ngành. Nếu tính cả Hong Kong (Trung Quốc), giá trị xuất khẩu đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng 35%.
Xuất khẩu tôm Việt Nam tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm 2026.
Nhu cầu đối với tôm hùm, đặc biệt là tôm hùm xanh, tiếp tục đóng góp đáng kể vào kết quả tích cực tại thị trường này. Tốc độ tăng trưởng cao giúp Trung Quốc trở thành điểm tựa quan trọng cho xuất khẩu tôm Việt Nam, nhất là khi một số thị trường truyền thống đang suy giảm.
Tuy nhiên, sự phụ thuộc tương đối lớn vào một thị trường cũng đặt ra vấn đề về tính bền vững của tăng trưởng. Khi một thị trường chiếm khoảng một phần ba tổng kim ngạch, những thay đổi về nhu cầu, giá cả hoặc điều kiện nhập khẩu tại đó có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả chung của ngành.
Trái ngược với diễn biến tại Trung Quốc, xuất khẩu tôm sang Mỹ trong 9 tháng đầu năm chỉ đạt 498 triệu USD, giảm 15% so với cùng kỳ. Riêng tháng 9, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này giảm tới 32%, cho thấy áp lực không chỉ xuất hiện trong số liệu lũy kế mà còn thể hiện rõ ở diễn biến gần đây.
Tại EU, kim ngạch xuất khẩu tôm giảm 4,9%, còn 406,4 triệu USD trong 9 tháng. Riêng tháng 9, giá trị xuất khẩu sang khu vực này giảm 12,5% so với cùng kỳ. Việc cả Mỹ và EU cùng đi xuống đã tạo lực cản đối với tăng trưởng chung, dù xuất khẩu sang Trung Quốc vẫn duy trì mức tăng cao.
Diễn biến trái chiều giữa các thị trường cho thấy ngành tôm Việt Nam chưa có sự phục hồi đồng đều về nhu cầu. Tăng trưởng hiện được hỗ trợ mạnh bởi một số thị trường, trong khi khả năng khai thác các thị trường lớn khác vẫn gặp trở ngại. Vì vậy, chỉ nhìn vào mức tăng trưởng tổng thể có thể chưa phản ánh đầy đủ những thách thức mà doanh nghiệp xuất khẩu đang đối mặt.
Mở rộng thị trường để giảm sức ép và duy trì đà tăng
Bên cạnh Trung Quốc, một số thị trường tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, góp phần phân tán rủi ro cho ngành tôm. Trong 9 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 440,9 triệu USD, tăng 6,4%; Australia đạt 211,9 triệu USD, tăng 18,5%; Canada đạt 130,5 triệu USD, tăng 11%.
Đáng chú ý, xuất khẩu tôm sang các thị trường thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đạt hơn 1 tỷ USD, tăng 10,2% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy nhóm thị trường CPTPP tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng, đồng thời hỗ trợ giảm bớt tác động từ sự suy giảm tại Mỹ và EU.
Dù vậy, mức tăng trưởng tại các thị trường này chưa đủ để xóa hoàn toàn ảnh hưởng từ sự đi xuống của những điểm đến lớn. Điều đó đặt ra yêu cầu doanh nghiệp không chỉ duy trì các thị trường đang tăng trưởng, mà còn cần tìm hiểu nguyên nhân suy giảm tại Mỹ và EU để có giải pháp phù hợp cho từng khu vực.
Thị trường Mỹ và EU suy giảm, trong khi Trung Quốc tiếp tục là động lực chính.
Số liệu toàn ngành thủy sản cũng phản ánh bức tranh phân hóa tương tự. Theo Cục Hải quan, xuất khẩu thủy sản trong tháng 9 đạt 1,13 tỷ USD, giảm 0,7% so với tháng trước. Lũy kế 9 tháng, kim ngạch đạt 9,1 tỷ USD, tăng 11,5%, tương ứng tăng thêm 935 triệu USD so với cùng kỳ năm 2025.
Xét theo thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng với kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 2,19 tỷ USD, tăng 34,2%. Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ đạt 1,43 tỷ USD, chỉ tăng 0,5%; Nhật Bản đạt 1,25 tỷ USD, tăng 1,5%; còn EU đạt 854 triệu USD, giảm 1,5%.
So sánh số liệu tôm và toàn ngành thủy sản cho thấy mức độ suy giảm tại Mỹ và EU đối với mặt hàng tôm rõ nét hơn diễn biến chung của thủy sản. Đây là tín hiệu doanh nghiệp cần theo dõi sát, bởi biến động của từng nhóm sản phẩm có thể khác nhau ngay trong cùng một thị trường.
Trong thời gian tới, đa dạng hóa thị trường tiếp tục là hướng đi quan trọng để hạn chế rủi ro tập trung. Việc củng cố hoạt động tại Nhật Bản, Australia, Canada và các thị trường CPTPP có thể giúp doanh nghiệp mở rộng đầu ra, giảm phụ thuộc vào một số thị trường chủ lực. Tuy nhiên, mở rộng thị trường cần gắn với nghiên cứu nhu cầu, đặc điểm tiêu dùng và yêu cầu nhập khẩu của từng quốc gia, thay vì chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng trong ngắn hạn.
Song song với đó, doanh nghiệp cần đánh giá lại cơ cấu sản phẩm và hiệu quả xuất khẩu theo từng thị trường. Với Trung Quốc, việc duy trì đà tăng cần đi cùng khả năng đáp ứng nhu cầu và kiểm soát rủi ro tập trung. Tại Mỹ và EU, doanh nghiệp cần xác định rõ các yếu tố đang ảnh hưởng đến đơn hàng, từ đó điều chỉnh kế hoạch kinh doanh và phương thức tiếp cận khách hàng.
Kết quả 9 tháng đầu năm cho thấy xuất khẩu tôm Việt Nam vẫn tăng trưởng, nhưng động lực đang tập trung nhiều hơn vào thị trường Trung Quốc, trong khi hai thị trường lớn là Mỹ và EU suy giảm. Để duy trì đà tăng trong những tháng cuối năm, ngành tôm cần vừa bảo vệ các thị trường đang tăng trưởng, vừa cải thiện khả năng cạnh tranh và mở rộng đầu ra. Đây sẽ là yếu tố quan trọng quyết định chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, thay vì chỉ dựa vào mức tăng kim ngạch chung.
Hoàng Hậu