Chìa khóa để đưa các sản phẩm cà phê Việt nâng cao giá trị

Những ngày đầu năm 2024, giá cà phê liên tục tăng cao là lợi thế với các nước xuất khẩu như Việt Nam. Với diễn biến hiện tại, mục tiêu xuất khẩu cà phê 5 tỷ USD trong năm nay là không khó. Việt Nam cần thúc đẩy các khâu từ sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường mới có thể cải thiện được giá trị cũng như bảo đảm phát triển bền vững ngành hàng cà phê.

Mục tiêu xuất khẩu cà phê đạt 5 tỷ USD là không khó

Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa), cho biết, quý I/2024, Việt Nam xuất khẩu gần 600 nghìn tấn cà phê với kim ngạch khoảng 1,9 tỷ USD, chỉ tăng 3,1% về số lượng nhưng tăng 54,7% về kim ngạch xuất khẩu so với cùng kỳ 2023.

Theo ghi nhận từ Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MXV), giá Robusta hợp đồng tháng một kết phiên 16/1 ở mức 3.435 USD/tấn, thiết lập mức đỉnh mới trong 28 năm. Cùng với đó, giá cà phê nhân xô tại Việt Nam cũng xác lập kỷ lục với mức giá hiện đã vượt mốc 72.000 đồng/kg.

Theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Intimex Group, đầu năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam tăng trưởng ấn tượng một phần nhờ giá bán cao kỷ lục, chạm mốc 100.000 đồng/kg trong những ngày gần đây. Với diễn biến hiện tại, mục tiêu xuất khẩu cà phê 5 tỷ USD trong năm nay là không khó.

Ông Nguyễn Quang Bình, chuyên gia phân tích thị trường cà phê cũng cho rằng kim ngạch đã đạt được trong quý 1, cộng với lượng cà phê sẽ xuất khẩu trong 3 quý còn lại ở mức giá trên 3.000 USD/tấn, ngành cà phê coi như đã đạt 5 tỷ USD trong năm nay.

Hướng đến phát triển bền vững

Sản phẩm cà phê Việt đã hiện diện ở nhiều hệ thống phân phối trên thế giới và được người tiêu dùng nước ngoài đánh giá khá cao. Tuy nhiên, để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, cần chiến lược bài bản về phát triển cà phê chất lượng cao.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt phụ trách phía nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Việt Nam có 9 triệu ha canh tác nông nghiệp, trong đó có 4 triệu ha dành cho cây cà phê và nhiều cây trồng khác. Khi giá cà phê chưa lên 100.000 đồng/kg thì cả nước có 714.000 ha cà phê, đến nay giá cà phê tăng lên hơn 100.000 đồng/kg, diện tích trồng cà phê chỉ còn khoảng 660.000 ha.

Theo ông Tùng, trong nhiều năm, chúng ta đã thay đổi công tác giống, sản xuất, giữ được chất lượng cà phê nhưng chưa đủ mà phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, trồng trên đất không phá rừng… theo yêu cầu trong nước và thế giới.

Hiện cà phê đặc sản chỉ chiếm 2% trong tổng diện tích sản xuất cà phê, tập trung nhiều ở Lâm Đồng. Cà phê hữu cơ cũng chỉ chiếm 3% tổng diện tích trồng cà phê.

"Giải pháp sắp tới không phải là vấn đề kỹ thuật, DN tìm kiếm thị trường, chế biến mà làm cách nào người sản xuất và xuất khẩu đạt được sự hài hòa lợi ích cá nhân với lợi ích quốc gia để thúc đẩy chuỗi giá trị cho hạt cà phê. Và bài học của cà phê không chỉ cho cây cà phê mà cho nhiều cây trồng khác", ông Tùng nhấn mạnh.

Việc hỗ trợ nông dân, tạo liên kết bền vững để phát triển ngành hàng cà phê đang được coi là một trong những chìa khóa để đưa các sản phẩm cà phê Việt nâng cao giá trị hơn nữa.

Ông Nguyễn Xuân Định, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông Dân Việt Nam nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc nâng cao trình độ canh tác của nông dân. Ông Định cho biết đã có các chương trình đào tạo, tập huấn sản xuất tốt của các doanh nghiệp, của các nhà khoa học. Nhưng các chương trình này chưa nhiều, tập huấn xong nông dân phải tự học thêm.

Ông đề nghị cần tăng cường các nội dung đào tạo này, từ nhà khoa học, doanh nghiệp cho đến các nông dân giỏi. Việc đào tạo, tập huấn cũng nên triển khai ngay trên vườn ruộng của nông dân thay vì trong hội trường, trong phòng nghiên cứu. Khi đó, nông dân dễ tiếp cận và tính lan tỏa sẽ cao hơn.

Một vấn đề quan trọng nữa là khâu liên kết sản xuất phải đảm bảo bền vững. Trong nước đã có một số mô hình xong chưa nhiều. Ở nhiều nước; doanh nghiệp, tập đoàn hoạt động ngay trong tổ chức của HTX, hoặc của Hội Nông dân. Nghĩa là các khâu gắn kết trong cùng 1 hệ thống.

Trong nước, nhiều chuỗi liên kết vẫn đang tìm hướng: Doanh nghiệp ký kết với HTX, rồi HTX liên kết nông dân. "Từng khâu vẫn còn rời rạc chứ chưa thành 1 khối", ông Định chia sẻ.

Bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cho biết, cả nước có chưa tới 1.000 HTX cà phê trong số hơn 900.000 HTX. Tuy nhiên, nhiều HTX cà phê đang loay hoay trong khâu tiêu thụ. Vì HTX phải đảm đương quá nhiều phần việc khác nhau và không biết đi cùng ai.

Bà Vân đề nghị các tỉnh có diện tích cà phê đặc sản, cà phê hữu cơ cần xây dựng HTX để xây dựng thương hiệu quốc gia; có quỹ để giữ cà phê ngon của mình và định vị thương hiệu, giá bán tương xứng.

Bà Vân cho biết, Liên minh HTX mong muốn phối hợp cùng các đơn vị để tổ chức một diễn đàn lớn về cà phê, có sự tham gia của nông dân, HTX, DN, các chuyên gia, cơ quan Nhà nước… để bàn câu chuyện phát triển bền vững cho cà phê. Ở đó, các HTX sẽ ký kết với các DN chế biến cà phê để sản xuất, cung ứng, phân phối cà phê sạch, thúc đẩy sản xuất xanh lĩnh vực cà phê…

Các chuyên gia trong ngành cà phê cũng cho rằng, cần thúc đẩy các khâu từ sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu đến phát triển thị trường mới tăng được giá trị, bảo đảm phát triển bền vững ngành hàng cà phê Việt Nam.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT, để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, cần chiến lược bài bản về phát triển cà phê chất lượng cao.

Việt Nam có đến 1 triệu hộ tham gia sản xuất trên 660.000 ha cà phê nhưng sự kết nối giữa các chủ thể trồng cà phê còn rời rạc. Nhiều năm qua, Việt Nam đã thay đổi công tác giống, sản xuất, giữ được chất lượng cà phê. Nhưng như thế vẫn chưa đủ. Cà phê Việt phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, trồng trên đất không phá rừng… theo yêu cầu trong nước và thế giới.

Theo ông Tùng, giải pháp sắp tới không chỉ là vấn đề kỹ thuật, tìm kiếm thị trường, hay tăng cường chế biến. "Giải pháp phải đưa ra cần giúp người sản xuất và xuất khẩu đạt được sự hài hòa lợi ích cá nhân với lợi ích quốc gia; thúc đẩy chuỗi giá trị cho hạt cà phê", ông Tùng chia sẻ.

Xây dựng thương hiệu cà phê Việt Nam trên thế giới

Ông Nguyễn Hoài Dương, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đắk Lắk, nhìn nhận, chất lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn thấp hơn so với nhiều nước trên thế giới, vì nhiều nguyên nhân.

Việt Nam cần thúc đẩy các khâu từ sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường mới có thể cải thiện được giá trị cũng như bảo đảm phát triển bền vững ngành hàng cà phê Việt Nam, ông Dương nói.

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty CP Sản xuất thương mại xuất nhập khẩu cà phê Napoli cho biết, hiện nay, trung bình mỗi tỉnh ở Việt Nam có 100 DN cà phê, riêng TPHCM có khoảng 2000 DN. Tính chung, cả nước có khoảng 10.000 DN cà phê. Số lượng DN cà phê rất nhiều nhưng việc phát triển cà phê thương hiệu Việt ra thị trường thế giới còn hạn chế.

"Trong nhiều năm nay, tôi đi khoảng 100 nước trên thế giới và thấy rất ít thương hiệu cà phê Việt Nam. So với Thái Lan, Malaysia thì độ bao phủ và thị trường của các thương hiệu cà phê Việt Nam rất hạn chế", ông Hưng chia sẻ.

Bà Đỗ Việt Hà, Tùy viên thương mại Thương vụ Việt Nam tại Đức cho biết, với thị trường Đức, Việt Nam đứng thứ 2 về xuất khẩu cà phê tại thị trường này. Trong những năm gần đây, người Đức rất chú trọng vào những sản phẩm có lợi cho sức khỏe và có xu hướng tiêu dùng cà phê hữu cơ, chất lượng cao ngày càng gia tăng. Các DN Việt Nam cần nắm bắt kịp thời xu thế tiêu dùng, các quy định về an toàn thực phẩm tại Đức, cũng như yêu cầu về chứng nhận tiêu dùng hữu cơ quốc tế để nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường đầy tiềm năng.

Đặc biệt, các DN cần chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với câu chuyện về nguồn gốc sản phẩm, cách chế biến một cách trung thực nhất đến người tiêu dùng. Cần tận dụng lợi thế hiệp định kinh tế mang lại để đưa cà phê vào thị trường EU nói chung và Đức nói riêng. Đồng thời nên có kế hoạch tham dự các hội chợ quốc tế tổ chức hằng năm ở Đức.

Theo ông Gruber Alexander Lukas, Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ rang xay chuyên nghiệp Sài Gòn, đại diện thương hiệu Alambe' Finest Vietnamese Coffee, Việt Nam nên "cá nhân hóa" mặt hàng cà phê. Cà phê Việt Nam nổi tiếng với số lượng lớn, giá thấp. Hương vị cà phê Việt đang được thế giới ưa chuộng.

Cần đầu tư xây dựng thương hiệu, tạo nên chất lượng độc đáo, phân loại cà phê thành các hạng tốt, thượng hạng, tiêu chuẩn… Qua đó sẽ tăng giá trị gia tăng cho cà phê.

Trung Anh