Cam kết về phát triển bền vững và đạt mục tiêu phát thải carbon ròng bằng 0 đang mang lại những cơ hội đáng kể cho đầu tư và đổi mới công nghệ của Việt Nam.
Theo các nhà phân tích, việc tận dụng vị trí chiến lược, nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào và các chính sách hỗ trợ của chính phủ, Việt Nam có thể trở thành quốc gia tiên phong trong công nghệ, nhất là với lĩnh vực công nghệ môi trường. Bằng cách chuyển sang các chính sách xanh và thúc đẩy cách tiếp cận thân thiện, Việt Nam đang sẵn sàng dẫn đầu về tính bền vững của môi trường.
Từ chủ trương “trải thảm đỏ”
Trong giai đoạn đầu của quá trình đổi mới và hội nhập kinh tế tại Việt Nam, Chính phủ đã “trải thảm đỏ” mời gọi nhà đầu tư. Các chính sách thu hút đầu tư cho đến nay đã đạt được những thành tựu đáng tự hào.
Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), giai đoạn 2021-2023: Tổng vốn đăng ký đạt 94,98 tỷ USD, tổng vốn thực hiện đạt 65,32 tỷ USD. Khu vực FDI có vai trò quan trọng, đóng góp 16,1% tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong năm 2023. Điều này tạo thêm xung lực, là nhân tố quan trọng góp phần phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao, các ngành công nghiệp phụ trợ trong nước, tạo việc làm, tăng thu ngân sách trong những năm gần đây.
Chiến lược “trải thảm đỏ” đã đưa Việt Nam trở thành điểm đến FDI hàng đầu tại ASEAN, vị thế của Việt Nam trên bản đồ quốc tế về thu hút đầu tư FDI được nâng cao, nhiều tập đoàn đa quốc gia trên thế giới dành sự quan tâm đến Việt Nam. Việt Nam đang đứng trước làn sóng đầu tư thứ 4, với sự chú ý của các “đại bàng” công nghệ, bán dẫn thế giới về xây tổ.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu; các thị trường lớn và đối tác truyền thống của Việt Nam có nhiều thay đổi chính sách; hành vi của người tiêu dùng cũng thay đổi nhanh chóng… buộc các nhà sản xuất tại Việt Nam không thể bỏ qua các yếu tố phát triển bền vững, nhằm đáp ứng yêu cầu tiêu dùng “xanh” của khách hàng.
Cùng với đó là những thách thức trong “luật chơi chung” mà thế giới đang áp dụng, đơn cử như các quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu khiến các ưu đãi thuế hiện hành của Việt Nam không còn phát huy tác dụng như trước. Đi kèm với đó là những thay đổi từ nội tại nền kinh tế, khi ưu thế dân số trẻ và chi phí lao động hợp lý đang dần mất đi… điều này đòi hỏi chúng ta phải có những cải cách.
Trong bối cảnh đó, là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu, Việt Nam đã khởi xướng những cải cách đáng kể trong chính sách thu hút đầu tư, tích cực tham gia các sáng kiến hợp tác toàn cầu để thúc đẩy phát triển bền vững. Đặc biệt là hướng thu hút đầu tư nước ngoài có chất lượng cao hơn để đặt chân lên nấc thang mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
… đến hành trình chuyển xanh của Việt Nam
Với cam kết mạnh mẽ nhằm đạt được mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cùng với việc chuyển đổi cách tiếp cận từ “trải thảm đỏ” sang “thảm xanh”, Việt Nam đang tạo ra nhiều cơ hội hơn, thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư có chất lượng cũng như thúc đẩy đổi mới công nghệ, nhất là với công nghệ môi trường.
Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và các nhà đầu tư nước ngoài đang háo hức mong đợi các chính sách phát triển bền vững mạnh mẽ để thúc đẩy sự hợp tác hướng tới một nền kinh tế bền vững.
Chia sẻ với báo chí mới đây, ông Gil Shaki, người sáng lập InnoValue và giám đốc tăng trưởng tại Quỹ đầu tư Capital Nature, cho rằng: “Việt Nam đang nhận được sự quan tâm từ cộng đồng đầu tư, bởi có nhiều yếu tố khiến Việt Nam trở nên hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài.
“Việt Nam là một thị trường lớn với 100 triệu dân, có thể trở thành trung tâm chuyển đổi năng lượng của khu vực. Chất lượng tài năng của con người cũng rất cao. Tôi thấy rất nhiều người thông minh, những người trẻ được truyền cảm hứng. Đồng thời, ngành công nghiệp và nông nghiệp Việt Nam cũng đang ngày càng hội nhập nhiều hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Shaki nhấn mạnh.
Cũng theo ông Shaki, những tuyên bố của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam tại COP28 ở UAE (Vương quốc tiểu Ả rập thống nhất) vừa qua một lần nữa chứng minh cách thế giới nhìn nhận Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu trong việc thực hiện chiến lược chuyển đổi năng lượng.
“Tôi tin rằng ngoài các mục tiêu về môi trường, còn có động lực kinh tế mạnh mẽ để các nước phát triển hợp tác với Việt Nam, khi họ nhận thấy hiệu quả kinh tế mạnh mẽ, tiềm năng và tầm quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Shaki chia sẻ thêm.
Cho đến nay, chính phủ đã công bố các kế hoạch hành động quốc gia tập trung vào chất lượng không khí, bảo tồn nước và ô nhiễm rác thải nhựa, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc chuyển đổi từ "thảm đỏ" sang "thảm xanh" để đảm bảo một tương lai bền vững.
Việt Nam đã tích hợp tăng trưởng xanh vào các chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia, đạt được những cột mốc quan trọng về môi trường, gia tăng cơ hội kinh tế và uy tín trên trường quốc tế. Và chúng ta đang nhanh chóng trở thành điểm đến hàng đầu cho các khoản đầu tư bền vững, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài bằng các chính sách thuận lợi và nhu cầu ngày càng tăng của công chúng đối với các hoạt động thân thiện với môi trường.
Các thành phần chính sách cho hành trình chuyển xanh của Việt Nam trong thu hút đầu tư hiện đang tập trung vào các dự án giảm phát thải carbon, nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển cơ sở hạ tầng bền vững.
Cụ thể, chúng ta đã triển khai Thỏa thuận mua điện trực tiếp (DPPA), thoả thuận này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc mua điện trực tiếp từ các nguồn tái tạo, thúc đẩy tiêu thụ năng lượng sạch hơn. Ở lĩnh vực khu công nghiệp, chúng ta đã có Nghị định 35/2022/NĐ-CP nhằm khuyến khích thành lập các khu công nghiệp thân thiện với môi trường và chuyển đổi các khu công nghiệp hiện có thành khu sinh thái.
Chính phủ cũng đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia (NEMP) thông qua Quyết định số 893/QĐ-TTg cho giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu chung của NEMP là đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, giảm phát thải carbon để đáp ứng cam kết của Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 cũng như đảm bảo ngành năng lượng độc lập và tự cung tự cấp. Với kế hoạch này, dự kiến Việt Nam sẽ sản xuất đủ năng lượng để hỗ trợ nền kinh tế tăng trưởng 7% mỗi năm từ nay đến năm 2030 và 6,5% đến 7,5% từ năm 2031 đến năm 2050.
Để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng này, ước tính Việt Nam sẽ cần tới 4.808 nghìn tỷ đồng (203 tỷ đô la Mỹ) vốn đầu tư trong giai đoạn 2021-2030. Ngoài ra, sẽ cần thêm 14.590 nghìn tỷ đồng (615 tỷ đô la Mỹ) trong giai đoạn 2031-2050, tổng cộng là 19.398 nghìn tỷ đồng (818 tỷ đô la Mỹ).
Về tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG), chúng ta đã có Sáng kiến ESG – đây là một trong những nỗ lực chính nhằm hỗ trợ thực hiện Chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam giai đoạn 2021-2030 và Quyết định 167/QD-TTg năm 2022. Mục tiêu của sáng kiến là tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia thúc đẩy tăng trưởng bền vững và toàn diện. Việc áp dụng ESG và các hoạt động bền vững sẽ giúp doanh nghiệp nắm bắt các cơ hội mới trong bối cảnh chuyển đổi xanh và nâng cao khả năng cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ những hành động thiết thực, chủ trương đúng đắn, đã giúp Việt Nam thu hút được nhiều dự án lớn và quan trọng từ các nhà đầu tư hàng đầu thế giới. Đơn cử như Tập đoàn Dragon Capital đã đầu tư hơn 1 tỷ đô la Mỹ vào các dự án năng lượng tái tạo thông qua Quỹ Năng lượng tái tạo II; Tập đoàn LEGO xây dựng cơ sở trung hòa carbon bằng tấm pin mặt trời tại Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore; Google và Facebook đã đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và trung tâm dữ liệu sử dụng năng lượng tái tạo. Google có nhà máy điện mặt trời tại tỉnh Ninh Thuận; Samsung cũng xây dựng nhà máy sử dụng năng lượng mặt trời phục vụ sản xuất xanh.
Cam kết của Việt Nam về tăng trưởng xanh và năng lượng sạch để giải quyết tình trạng thiếu điện, cùng với sự phát triển kinh tế nhanh và môi trường đầu tư thuận lợi, mang đến những cơ hội đáng kể cho đầu tư, nhất là đầu tư vào công nghệ môi trường và các giải pháp bền vững.
Giới phân tích, cho rằng Việt Nam chuyển đổi cách tiếp cận từ “trải thảm đỏ” sang “thảm xanh” là điều cần thiết để duy trì sức hấp dẫn đầu tư và đảm bảo phát triển bền vững.
Minh Đức