Đại biểu Điểu Huỳnh Sang cho biết, với mục tiêu phát triển lưu trữ tư nhân, Nhà nước có chính sách công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền sở hữu, quyền sở hữu trí tuệ đối với tài liệu lưu trữ tư nhân và tạo hành lang pháp lý, điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động dịch vụ lưu trữ, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động lưu trữ.
Tạo thuận lợi cho tiếp cận tài liệu lưu trữ, đáp ứng chuyển đổi số quốc gia
Ngày 27/11, Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật Lưu trữ (sửa đổi). Phát biểu thảo luận, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (đoàn Lạng Sơn) nêu rõ, tài liệu lưu trữ là nguồn sử liệu chính xác, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc nghiên cứu, hoạch định chính sách, chiến lược phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, phản ánh toàn bộ lịch sử hình thành, phát triển cũng như đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi quốc gia và từng địa phương.
Theo đại biểu, Khoản 3 khoản 4 Điều 3 dự thảo luật xác định nguyên tắc sử dụng rộng rãi, công khai, minh bạch trong việc sử dụng tài liệu lưu trữ. Tuy nhiên, dự thảo mới chỉ dừng lại ở một số quy định liên quan đến việc khai thác tài liệu lưu trữ.
Đại biểu Phạm Trọng Nghĩa - Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu kết cấu một chương riêng về khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ gồm cả tài liệu đã được số hóa. Đồng thời, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát nội dung dự thảo nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 52 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4; đẩy mạnh chuyển đổi số hoạt động lưu trữ, đáp ứng yêu cầu xây dựng lưu trữ số.
Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định cụ thể về nghiệp vụ lưu trữ điện tử trong Chương IV của dự thảo luật.
Dự thảo đã dành Chương IV quy định về Lưu trữ điện tử. Tuy nhiên, quy định của dự thảo luật về nội dung này chủ yếu tập trung điều chỉnh việc số hóa tài liệu lưu trữ, chuyển tài liệu lưu trữ số sang tài liệu lưu trữ giấy… mà chưa chú trọng tới các quy định về nghiệp vụ lưu trữ điện tử”, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa nêu ý kiến.
Đại biểu Tạ Đình Thi (đoàn Hà Nội) cũng cho rằng, chuyển đổi số trong lĩnh vực lưu trữ chính là sự thay đổi phương thức làm việc, chuyển công tác quản lý Nhà nước về hoạt động lưu trữ lên môi trường số, dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, hiện nay việc thực hiện chuyển đổi số đang có những hạn chế về nhận thức, nhân lực, kinh phí, hạ tầng, khung pháp lý.
Do đó, đại biểu nêu rõ, các quy định của luật phải khắc phục được những bất cập này. Cụ thể, cần có các quy định về cơ sở dữ liệu, tài liệu lưu trữ số, các hoạt động lưu trữ thực hiện trên môi trường điện tử, việc ứng dụng các công nghệ mới của cuộc cách mạng 4.0 vào hoạt động lưu trữ.
Tạo hành lang pháp lý phát triển lưu trữ tư nhân
Theo Đại biểu Hoàng Minh Hiếu - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An, hiện nay số lượng tài liệu lưu trữ tư trong cộng đồng là tương đối lớn. Tuy nhiên, các loại tài liệu này hiện nay phần lớn đang được lưu trữ dưới hình thức rất đơn giản, thậm chí là chủ yếu đang nằm trong rương, hòm tại các gia đình, dòng họ, chưa được đánh giá để phát huy giá trị vốn có của nó.
Chính vì vậy, đại biểu Hiếu cho rằng, mục tiêu quan trọng nhất của việc quản lý của Nhà nước đối với hoạt động lưu trữ tư là khuyến khích người dân đăng ký để cơ quan nhà nước có thể thống kê đầy đủ thông tin về các tài liệu lưu trữ, nhất là đối với các tài liệu lưu trữ có giá trị đặc biệt đang tồn tại trong cộng đồng.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An.
Điều 45 của Dự thảo Luật Lưu trữ (sửa đổi) hiện nay đang quy định về những chính sách hỗ trợ hoạt động lưu trữ tư. Tuy nhiên, những quy định này mới chỉ dừng lại ở các quy định chung, đồng thời cũng chưa có quy định giao Chính phủ quy định chi tiết về nội dung các chính sách này.
Để khuyến khích sự tự nguyện tham gia của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động lưu trữ tư, đại biểu Hiếu cho rằng, cần có thêm những chính sách cho phép người dân đăng ký để được đánh giá giá trị của các tài liệu lưu trữ một cách miễn phí. Bên cạnh đó, thay vì chỉ quy định để cá nhân, tổ chức được ký gửi miễn phí tài liệu lưu trữ tư có giá trị đặc biệt vào Lưu trữ lịch sử, dự thảo Luật nên quy định các cơ quan lưu trữ nhà nước có thể ký hợp đồng bảo quản miễn phí hoặc có chi phí thấp đối với các kho tài liệu lưu trữ của các gia đình, dòng họ, tổ chức có số lượng tài liệu lưu trữ có giá trị đặc biệt ở một quy mô nhất định.
Theo Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH tỉnh Thừa Thiên Huế, dự thảo đã dành một Chương riêng về lưu trữ tư, nhưng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ các quy định Nhà nước hỗ trợ hoạt động lưu trữ tư để đảm bảo tính khả thi.
Ngoài ra, cơ quan soạn thảo cần bổ sung làm rõ quyền sở hữu của tổ chức cá nhân đối với tài liệu lưu trữ tư để quy tụ trí tuệ và di sản giá trị ở khu vực tư nhân trong hệ thống tài liệu lưu trữ chung của địa phương, của quốc gia.
Đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Đoàn ĐBQH Bình Phước).
Đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Đoàn ĐBQH Bình Phước) đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu lồng ghép hoạt động chuyển đổi số vào từng nhiệm vụ lưu trữ để bảo đảm sự gắn kết, không tách rời lưu trữ giấy, lưu trữ điện tử và lưu trữ số. Rà soát, bổ sung nội dung của chương quy định về lưu trữ tài liệu điện tử, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa nền hành chính và hội nhập quốc tế, xây dựng Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Đại biểu nêu thực tế, lưu trữ lịch sử ở các tỉnh hiện gặp rất nhiều khó khăn trong việc thu thập tài liệu từ các nguồn cần lưu, do thiếu quy định có tính pháp lý, chưa đủ mạnh và thiếu chế tài. Các cơ quan, tổ chức thường né tránh, không coi trọng nhiệm vụ nộp lưu tài liệu vào lưu trữ lịch sử với nguyên do là sợ thất lạc tài liệu, nộp lưu vào sẽ khó khăn khi cần tới tài liệu. Từ phân tích này, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định chế tài về trách nhiệm nộp tài liệu vào lưu trữ lịch sử.
Quan tâm đến phát triển lưu trữ tư, đại biểu Điểu Huỳnh Sang cho biết, với mục tiêu phát triển lưu trữ tư nhân, Nhà nước có chính sách công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền sở hữu, quyền sở hữu trí tuệ đối với tài liệu lưu trữ tư nhân và tạo hành lang pháp lý, điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động dịch vụ lưu trữ, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động lưu trữ. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục chỉnh lý, làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật đối với các tài liệu lưu trữ tư, bảo đảm thống nhất với các quy định trong luật và rà soát, bổ sung quy định về thẩm quyền, thủ tục đưa tài liệu lưu trữ tư có giá trị đặc biệt vào phông lưu trữ quốc gia.
Băn khoăn khi tài liệu lưu trữ do Nhà nước thực hiện có tính chất bắt buộc, có quy trình chặt chẽ về kiểm tra, phân cấp, quản lý, phân loại cụ thể, còn tài liệu lưu trữ tư thuộc sở hữu hợp pháp của gia đình, dòng họ, cộng đồng, tổ chức xã hội, tổ chức phi Chính phủ… mang tính chất tự giác, tự nguyện, tự đảm bảo kinh phí hoạt động, hai hệ thống này có sự khác nhau, nhưng dự thảo luật lại quy định cùng một hệ tiêu chuẩn, đại biểu Lý Tiết Hạnh (Bình Định) cho rằng, điều này sẽ gây khó khăn cho lưu trữ tư.
Để đảm bảo nguyên tắc chung của hoạt động lưu trữ, đại biểu đề nghị cần rà soát kỹ các quy định về hoạt động lưu trữ tư để tương thích với các luật liên quan. Đồng thời, Ban soạn thảo nghiên cứu, rà soát đánh giá lại việc thực hiện lưu trữ tư hiện nay như thế nào, bổ sung một số quy định về lưu trữ tư, có thể tư nhân hóa một số nội dung liên quan đến lưu trữ của Nhà nước; hoặc kêu gọi cá nhân, tổ chức nước ngoài tham gia hoạt động hiến tặng, trao đổi, hợp tác trong các hoạt động lưu trữ tư.
Hồng Quang