Chỉ bằng khoảng một nửa giá sản phẩm mới, nhiều thiết bị điện lạnh, điện gia dụng đã qua sử dụng từ Nhật Bản vẫn tìm được khách hàng tại Việt Nam. Mức giá dễ tiếp cận và tiếng thơm về độ bền là lợi thế lớn, nhưng đi cùng đó là những rủi ro về nguồn gốc, điện áp, linh kiện thay thế và chi phí sửa chữa.
Giá rẻ và niềm tin vào đồ Nhật
Tại nhiều cửa hàng điện lạnh cũ, người mua có thể tìm thấy đủ loại sản phẩm được giới thiệu là “hàng bãi Nhật”, từ điều hòa, tủ lạnh, máy giặt đến nồi cơm điện, bếp từ, quạt, máy lọc không khí và xe đạp điện.
“Hàng bãi Nhật” là cách thị trường gọi những sản phẩm vốn được sản xuất cho thị trường nội địa Nhật Bản, đã qua sử dụng rồi được thu gom, kiểm tra hoặc sửa chữa trước khi bán lại. Khái niệm này tồn tại từ nhiều năm và dần trở nên quen thuộc với một bộ phận người tiêu dùng Việt Nam.
Sức hút trước tiên nằm ở giá bán. So với thiết bị mới có tính năng tương đương, một số sản phẩm cũ được cửa hàng chào với giá chỉ bằng khoảng một nửa. Với những gia đình muốn giảm chi phí mua sắm ban đầu, đây là mức chênh lệch khó bỏ qua.
Anh Trần V.T. vừa mua hai chiếc điều hòa Daikin cũ được giới thiệu là hàng nội địa Nhật. Theo anh, lựa chọn này xuất phát từ cả điều kiện tài chính lẫn niềm tin vào chất lượng đồ điện Nhật Bản.
“Gia đình tôi không quá dư dả. Hai chiếc điều hòa bãi có giá chỉ khoảng một nửa so với máy mới nên tổng chi phí nhẹ hơn nhiều. Tôi cũng được giới thiệu rằng máy chạy êm, tiết kiệm điện và luồng gió dễ chịu”, anh T. nói.
Niềm tin của anh T. không phải trường hợp cá biệt. Trong ký ức của nhiều người Việt, những chiếc Honda 81, 82, tivi Sony hay nồi cơm điện Nhật từng được xem là biểu tượng của độ bền. Hình ảnh ấy kéo dài đến hiện tại, khiến cụm từ “hàng Nhật” thường đi kèm cảm giác chắc chắn và ít hỏng hóc.
Người bán hàng bãi cũng thường nhấn mạnh rằng người Nhật có thói quen thay thiết bị khi sản phẩm vẫn còn hoạt động. Tuy nhiên, người mua rất khó kiểm chứng một chiếc máy đã được sử dụng bao lâu, từng hỏng bộ phận nào hoặc đã qua mấy lần sửa chữa.
Điều hòa "Nhật bãi" là một trong những sản phẩm vẫn được khách hàng Việt tin tưởng
Không phải sản phẩm mang nhãn hiệu Nhật nào cũng có tình trạng giống nhau. Hai chiếc điều hòa cùng mẫu mã có thể chênh lệch đáng kể về tuổi máy, số giờ hoạt động, chất lượng máy nén, bo mạch và mức độ xuống cấp của dàn nóng. Lớp vỏ còn đẹp vì được vệ sinh, sơn lại chưa chắc phản ánh đúng tình trạng linh kiện bên trong.
Những nhận định như điều hòa bãi Nhật không gây khô da hoặc luôn tiết kiệm điện cũng cần được nhìn nhận thận trọng. Cảm giác khô phụ thuộc vào nhiệt độ cài đặt, độ ẩm, hướng gió và thời gian sử dụng. Khả năng tiết kiệm điện phải được đánh giá theo công suất, hiệu suất thực tế và tình trạng của từng thiết bị, không thể chỉ dựa vào xuất xứ.
Một chiếc máy đời cũ, dù từng có hiệu suất tốt, vẫn có thể tiêu thụ nhiều điện hơn sau thời gian dài vận hành nếu máy nén, quạt hoặc bộ phận trao đổi nhiệt đã xuống cấp.
Mua rẻ nhưng phải tính cả chi phí phía sau
Trái với anh T., chị N.T.T. chọn điều hòa mới sản xuất cho căn hộ chung cư. Chị cho rằng khoản tiền cao hơn ban đầu đổi lại sự yên tâm trong những năm đầu sử dụng.
“Điều tôi cần là máy hoạt động ổn định, có bảo hành rõ ràng và khi xảy ra sự cố thì dễ tìm linh kiện. Nếu mua máy cũ rẻ hơn nhưng phải sửa chữa nhiều lần, số tiền tiết kiệm ban đầu có thể không còn”, chị T. chia sẻ.
Đây cũng là khác biệt lớn nhất giữa hàng bãi và hàng mới. Sản phẩm mới thường có hóa đơn, thông số kỹ thuật bằng tiếng Việt, chế độ bảo hành của nhà sản xuất và hệ thống trung tâm dịch vụ. Phụ tùng cho những mẫu đang được phân phối cũng dễ tìm hơn.
Trong khi đó, chính sách bảo hành hàng bãi chủ yếu phụ thuộc vào cửa hàng. Có nơi bảo hành vài tháng, nhưng cũng có trường hợp chỉ cam kết sửa chữa tại cửa hàng hoặc người mua phải chịu tiền vận chuyển, tháo lắp và linh kiện.
Tủ lạnh " Nhật bãi" liên tục được quảng cáo rao bán trên nhiều nền tảng mạng xã hội
Với điều hòa, tổng chi phí không dừng ở giá máy. Người mua còn phải tính tiền vận chuyển, lắp đặt, ống đồng, dây điện, giá đỡ, thiết bị chuyển đổi điện áp và phí sửa chữa nếu máy phát sinh lỗi. Chỉ cần thay bo mạch hoặc máy nén, lợi thế giá rẻ có thể nhanh chóng thu hẹp.
Điện áp là vấn đề cần đặc biệt lưu ý. Theo bảng thông tin điện dân dụng của Panasonic, Nhật Bản chủ yếu sử dụng điện 100V, trong khi Việt Nam dùng điện 220V. Một số thiết bị công suất lớn tại Nhật có thể sử dụng điện 200V. Vì vậy, người mua không nên mặc định máy có thể cắm trực tiếp vào nguồn điện trong nước mà phải kiểm tra thông số trên nhãn và sử dụng phương án chuyển đổi phù hợp.
Bộ đổi nguồn không đúng công suất, đấu nối thiếu an toàn hoặc tự ý thay đổi kết cấu điện có thể làm thiết bị nhanh hỏng, chập cháy. Nguy cơ này càng cao với sản phẩm tiêu thụ điện lớn như điều hòa, bếp từ, nồi cơm điện và máy giặt.
Trước khi mua, người tiêu dùng nên yêu cầu cửa hàng cung cấp hóa đơn, thông tin nguồn gốc, năm sản xuất, điện áp, tình trạng sửa chữa và điều kiện bảo hành bằng văn bản. Với điều hòa, cần kiểm tra máy nén, bo mạch, dàn nóng, tiếng ồn, khả năng làm lạnh và mức tiêu thụ điện thực tế. Người mua cũng nên hỏi trước giá của những linh kiện quan trọng và thời gian dự kiến nếu phải đặt phụ tùng.
Hàng bãi Nhật vẫn có chỗ đứng bởi giá mềm và tâm lý tin tưởng vào độ bền của sản phẩm Nhật Bản. Một thiết bị được tuyển chọn kỹ, còn tốt và có cửa hàng chịu trách nhiệm bảo hành có thể là lựa chọn phù hợp với người có kinh phí hạn chế.
Tuy nhiên, mua hàng bãi đồng nghĩa người tiêu dùng chấp nhận mức độ may rủi cao hơn. Hàng mới đắt hơn nhưng đổi lại là nguồn gốc rõ ràng, linh kiện sẵn có và thời gian bảo hành dài hơn. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là mua hàng cũ giá rẻ hay hàng mới giá cao, mà còn là người mua sẵn sàng chấp nhận bao nhiêu rủi ro trong suốt thời gian sử dụng.
Quốc Toản