Nguy cơ hàng hóa của doanh nghiệp nội địa bị "nhấn chìm" ngay trên sân nhà vẫn hiện hữu do cạnh tranh khốc liệt từ khối ngoại, khó khăn về vốn vay, thay đổi kênh bán hàng và khả năng thích ứng. Giải pháp khắc phục vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Đại diện của CTCP Cao su Đà Nẵng (DRC), đơn vị chuyên sản xuất săm lốp ô tô, đã bày tỏ lo ngại về việc mở cửa quá rộng rãi để thu hút các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) mà thiếu sự cân nhắc kỹ lưỡng về chiến lược phát triển ngành. Điều này, theo họ, có thể sẽ vô tình làm suy yếu và thậm chí “tiêu diệt” các doanh nghiệp nội địa ngay trên thị trường trong nước.
Từ đe dọa ngoại lực đến bất cập vốn vay
Tại hội nghị do Bộ Công Thương tổ chức ở TP.HCM vào ngày 22/4 nhằm thảo luận các giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường nội địa, đại diện của DRC đã đưa ra ví dụ từ ngành săm lốp ô tô, với tổng nhu cầu tiêu thụ trong nước ước tính sẽ đạt khoảng 2 triệu lốp ô tô mỗi năm đến cuối năm 2024.
Trong khi đó, hai doanh nghiệp lớn trong nước là DRC và CTCP Công nghiệp Cao su miền Nam (Casumina) đã chiếm 75% công suất sản xuất để đáp ứng nhu cầu này. Hiện nay, còn một dự án sản xuất thêm 5 triệu lốp ô tô.
Đáng chú ý, đại diện này cho biết, từ năm 2019, khi Mỹ áp thuế chống bán phá giá đối với Trung Quốc, đã có 5 doanh nghiệp Trung Quốc chuyển nhà máy sản xuất săm lốp ô tô sang Việt Nam, với tổng công suất lên đến 12 triệu lốp xe mỗi năm.
"Công suất của các nhà đầu tư này vượt xa các doanh nghiệp trong nước. Dù họ chủ yếu sản xuất để xuất khẩu sang Mỹ và các quốc gia khác, nhưng giờ đây, chúng tôi phải đối mặt với tình huống 'trả giá kép'. Mỹ áp thuế đối ứng cao khiến chúng tôi gặp khó khăn trong việc xuất khẩu, còn nếu các doanh nghiệp này không xuất khẩu được, sản phẩm của họ sẽ tràn ngập thị trường Việt Nam. Với năng lực lớn như vậy, các doanh nghiệp FDI sẽ dần dần chiếm lĩnh thị trường, thôn tính doanh nghiệp trong nước", vị đại diện của DRC lo ngại.
Bên cạnh sự đe dọa từ doanh nghiệp ngoại ngay trên "sân nhà", một vấn đề nữa mà các doanh nghiệp nội địa gặp phải là khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay, dẫn đến tình trạng đình trệ sản xuất. Một chủ doanh nghiệp chuyên sản xuất rượu thanh long tại Bình Thuận chia sẻ, mặc dù dây chuyền sản xuất của công ty có giá trị lên đến hàng tỷ đồng, nhưng ngân hàng không công nhận tài sản này để thế chấp vay vốn. Hiện tại, công ty vẫn chưa thể vay được tiền. Ông cũng cho biết, nhiều doanh nghiệp khác rơi vào tình cảnh tương tự khi không thể tiếp cận vốn vay do vấn đề thế chấp. Điều này khiến họ khó phát triển, ngay cả khi muốn mở rộng thị trường nội địa.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Minh Đức, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, nhấn mạnh rằng sự giảm sút niềm tin tiêu dùng đang là thách thức lớn đối với doanh nghiệp nội địa, trong khi chính sức khỏe của họ cũng đang gặp nhiều vấn đề. Ông Đức cũng chỉ ra rằng, mặc dù nguồn vốn hỗ trợ khá lớn, nhưng chính sách tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp vẫn cần được chi tiết hóa hơn nữa để doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận và phát triển trong tương lai.
Ông Đức cũng khuyến nghị, thay vì để các doanh nghiệp nội địa cạnh tranh nhau, các hiệp hội doanh nghiệp trong các lĩnh vực như logistics, thương mại điện tử và bán lẻ cần hợp tác, tìm ra những giải pháp chung nhằm phát triển thị trường nội địa một cách bền vững hơn.
Nguy cơ hàng hóa của doanh nghiệp nội địa bị "nhấn chìm" ngay trên sân nhà vẫn hiện hữu do cạnh tranh khốc liệt từ khối ngoại.
Cái giá khôn lường nếu không sớm tìm cách giải quyết
Về kênh bán hàng trong nước hiện nay, bà Nguyễn Phương Nga, Giám đốc kinh doanh cấp cao của Kantar Worldpanel Vietnam, cho rằng sự tăng trưởng của kênh trực tuyến (online) không đồng nghĩa với sự phát triển của một ngành hàng hay nhãn hiệu cụ thể. Nguyên nhân là vì người tiêu dùng có thể chỉ đang chuyển hướng chi tiêu từ kênh này sang kênh khác, chủ yếu vì giá cả hấp dẫn và sự tiện lợi.
“Các doanh nghiệp cần thận trọng trong việc chọn lựa các kênh bán hàng và các chương trình khuyến mãi. Họ cũng cần cân nhắc kỹ khi tung ra các sản phẩm mới. Việc sản phẩm mới liên tục được ra mắt sẽ mang đến cho người tiêu dùng nhiều sự lựa chọn hơn, nhưng điều này cũng có thể dẫn đến sự suy giảm lòng trung thành với thương hiệu,” bà Nga khuyến nghị.
Bà Nga cũng chỉ ra rằng sự phát triển của thương mại điện tử (TMĐT) không chỉ diễn ra ở các thành phố lớn mà còn đang phát triển mạnh ở khu vực nông thôn. Đồng thời, mức độ khuyến mãi cũng ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, chỉ một nửa trong số các chương trình khuyến mãi này mang lại tăng trưởng cả năm, điều này chứng tỏ khuyến mãi có thể tạo hiệu ứng tăng trưởng ngắn hạn nhưng lại có thể tác động tiêu cực tới sự phát triển lâu dài.
Về những khó khăn hiện nay, Bộ Công Thương cho biết sự suy giảm của nền kinh tế toàn cầu, chiến tranh thương mại và biến động tỷ giá ngoại tệ đã ảnh hưởng đến thị trường trong nước cũng như thị trường xuất khẩu, làm giảm thu nhập của một bộ phận dân cư và gián tiếp tác động đến tiêu dùng nội địa.
“Việc các nước lớn như Mỹ áp dụng chính sách bảo hộ sản xuất trong nước, thông qua việc đánh thuế cao đối với hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường hàng hóa trong nước. Cụ thể, thu nhập và việc làm của lao động tại các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ sẽ bị tác động, từ đó ảnh hưởng đến sức mua tiêu dùng trong nước,” Bộ Công Thương nhận định.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng chỉ ra sự thay đổi trong hành vi mua sắm từ kênh ngoại tuyến (offline) sang kênh online, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhanh chóng thích ứng với các nền tảng số. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đủ năng lực để đầu tư và thích ứng với xu hướng này.
Hơn nữa, cơ quan này nhận định rằng người tiêu dùng hiện nay ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và thân thiện với môi trường, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn chưa kịp chuyển đổi để đáp ứng xu hướng này. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là những doanh nghiệp địa phương, vẫn gặp khó khăn khi đưa sản phẩm vào các hệ thống siêu thị và trung tâm thương mại do chi phí trưng bày cao và thủ tục phức tạp.
Thực tế, sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT xuyên biên giới, với việc người tiêu dùng dễ dàng mua hàng trực tiếp từ nước ngoài, đã tác động trực tiếp đến việc tiêu thụ hàng hóa của các doanh nghiệp nội địa tại thị trường trong nước.
Từ những bất lợi như vậy của các doanh nghiệp nội địa ngay trên thị trường “sân nhà”, có thể thấy rằng cái giá phải trả sẽ rất lớn nếu không sớm giải quyết các khó khăn và rào cản này. Bên cạnh đó, chính các doanh nghiệp trong nước cũng cần thay đổi một cách tích cực để cạnh tranh hiệu quả hơn, nếu không muốn sản phẩm của mình bị "nhấn chìm" ngay tại chính thị trường của mình.
Thanh Cao