Hầu hết các ngân hàng thương mại (NHTM) đều công bố kết quả ấn tượng, lợi nhuận cao trong nửa đầu năm 2022. Tuy nhiên, dự báo mức lợi nhuận tuyệt đối của các ngân hàng trong sáu tháng cuối năm 2022 có thể sẽ thấp hơn so với đầu năm do room tín dụng đã cạn.
Lợi nhuận khả quan trong 6 tháng đầu năm
Trong 6 tháng đầu năm 2022, ngành ngân hàng tiếp tục ghi nhận nhiều dấu hiệu khả quan, với nhiều thành viên đều ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng tốt, thậm chí có thành viên đã gần cán đích kế hoạch lợi nhuận năm dù mới chỉ đi qua một nửa quãng đường.
Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tính đến cuối tháng Sáu, tăng trưởng tín dụng của toàn nền kinh tế đạt 9,35%, cao hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước. Sự phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế, của doanh nghiệp trên tất cả các lĩnh vực là yếu tố chính thúc đẩy tăng trưởng tín dụng. Tín dụng tăng mạnh trong nửa đầu năm đã tác động tích cực lên kết quả kinh doanh, lợi nhuận của các ngân hàng.
Trong số 28 ngân hàng được khảo sát, xu hướng tăng chiếm ưu thế khi hầu hết các nhà băng công bố lãi tăng trưởng khả quan so với 6 tháng 2021. Trong đó, Eximbank là ngân hàng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất, gấp 3 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Theo sau đó là SHB, SeABank và LienViet Post Bank với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận 6 tháng đầu năm 2022 lần lượt là 83,5%; 80,3%; 76,1%.
Lũy kế 6 tháng đầu năm nay, chỉ có 3 ngân hàng ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận âm. Trong đó, Ngân hàng TMCP Quốc dân (NCB) là ngân hàng duy nhất báo lỗ trong quý này do các mảng kinh doanh chính bị sụt giảm và việc ngân hàng tăng trích lập dự phòng gấp 4,5 lần cùng kỳ năm trước đã góp phần làm giảm lợi nhuận.
Các chuyên gia cho rằng hoạt động tín dụng và nguồn thu từ phí của các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tốt từ đó giúp các ngân hàng ghi nhận lãi cao trong quý 2 nói riêng và 6 tháng đầu năm nói chung.
Theo giới chuyên môn, ngân hàng vẫn ''kiếm đậm'' trong 2 quý vừa qua nhờ tăng trưởng tín dụng ở mức mạnh nhất trong nhiều năm gần đây.
Dự phòng nợ xấu được đẩy lên mức cao chưa từng có
Đi cùng với lợi nhuận tăng mạnh, các ngân hàng cũng đẩy mức trích lập dự phòng lên mức cao chưa từng có nhằm giúp ngân hàng phòng trừ rủi ro do biến động thị trường trong thời gian tới, đặc biệt là sau khi Thông tư 14 về cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho khách hàng kết thúc.
Theo thống kê từ báo cáo tài chính quý 2 của 28 ngân hàng trong nước, tổng mức trích lập dự phòng trong nửa đầu năm 2022 đạt 215.360 tỷ đồng, tăng 22,1% so với đầu năm. Nhóm "ông lớn" quốc doanh đều tăng mạnh trích lập dự phòng từ 13 - 36%. Trong đó cá biệt ghi nhận thành viên có tỷ lệ bao phủ nợ xấu lên tới hơn 504% như Vietcombank.
Không chỉ Vietcombank, tất cả ngân hàng trong nhóm Big4 quốc doanh khác đều đã nâng tỷ lệ bao phủ nợ xấu của mình lên cao trên 128%như BIDV (262%); VietinBank (190%) hay Agribank (hơn 128%).
Nhiều ngân hàng tư nhân cũng ghi nhận tỷ lệ bao phủ nợ xấu của mình lên cao trên 100% MB (221%); ACB (185%); Techcombank (171%); TPBank (161%); Bac A Bank (169%); Sacombank (138%),...
Ngược lại, có 4 nhà băng có tỷ lệ bao phủ nợ xấu thấp dưới 40% là Vietbank, PG Bank, BaoVietBank và Ngân hàng Quốc dân (NCB).
Theo quy định hiện hành, các NHTM được phép giãn trích lập dự phòng đối với nợ bị ảnh hưởng bởi COVID-19 được cơ cấu lại; tuy nhiên nhiều thành viên đã tiến hành trích lập đủ và là một yếu tố khiến tỷ lệ bao phủ nói trên tăng cao.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia phân tích, nợ xấu sẽ tiếp tục phân hoá giữa các ngân hàng. Nhóm ngân hàng có chất lượng tài sản tốt, bộ đệm dự phòng dày sẽ ít chịu rủi ro hơn. Tuy nhiên, nợ xấu tăng khiến các ngân hàng phải trích lập dự phòng nhiều hơn trước, ảnh hưởng tới lợi nhuận.
Tỷ lệ trích lập dự phòng càng cao khiến lợi nhuận càng trở nên tương đối, và ngược lại. Ở một khía cạnh khác, ngân hàng có thể "ẩn bớt" một phần lợi nhuận ở đây để tránh công bố mức lợi nhuận quá cao trong bối cảnh nền kinh tế và nhiều doanh nghiệp còn khó khăn sau đại dịch.
Lợi nhuận “kém sắc” hơn trong nửa cuối năm khi room tín dụng ngày càng hẹp
Với lợi nhuận tăng trưởng “bức tốc”, nhưng các chuyên gia kinh tế dự báo, mức lợi nhuận tuyệt đối của nhiều ngân hàng sẽ chậm lại trong 6 tháng cuối năm. Nguyên nhân, hầu hết tăng trưởng lợi nhuận của các ngân hàng đều đến từ tín dụng, trong khi đó room tín dụng của nhiều ngân hàng đang gần cạn, thậm chí đã cạn. Với room tín dụng hiện nay, chắn chắc sẽ không đáp ứng đủ cho cuối năm.
Trên thực tế, nhiều ngân hàng đã cạn dần room tín dụng từ 2 tháng trước do tăng nóng trong các tháng đầu năm. Trong khi những năm trước vào khoảng tháng 6, NHNN sẽ nới room tín dụng, thế nhưng năm nay nhà điều hành vẫn chưa có động thái nào dù các NHTM đã lấy lý do thực hiện gói hỗ trợ tín dụng lãi suất 2% để gây áp lực.
Ngoài ra, các chuyên gia kinh tế cũng lo ngại, việc các ngân hàng ồ ạt tăng lãi suất huy động trong 1 - 2 tháng trở lại đây trong khi room tín dụng đang cạn sẽ dẫn tới khả năng tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) 6 tháng cuối năm của các ngân hàng bị thu hẹp. Diễn biến này do tín dụng tăng nhanh nhưng huy động tăng quá chậm. Hiện tốc độ tăng trưởng huy động vốn tính đến 30/6 chỉ đạt 4,51% so với cuối năm 2021, chưa bằng một nửa tỷ lệ tăng trưởng tín dụng 9,35%. Chênh lệch này khiến cuộc đua huy động vốn càng ngày càng nóng.
Trong báo cáo cập nhật về ngành ngân hàng, chuyên gia công ty chứng khoán SSI Research dự báo mức lợi nhuận tuyệt đối của các ngân hàng trong sáu tháng cuối năm 2022 có thể sẽ thấp hơn so với đầu năm. Tuy nhiên, mức tăng trưởng so với cùng kỳ vẫn rất hấp dẫn do mức lợi nhuận trong 6 tháng cuối năm 2021 tương đối thấp.
Theo SSI Research, tăng trưởng tín dụng trong nửa cuối năm sẽ chậm hơn so với 6 tháng đầu năm 2022. Cụ thể, để kiểm soát lạm phát, Ngân hàng Nhà nước có thể thận trọng hơn trong việc nới hạn mức tăng trưởng tín dụng trong nửa cuối năm 2022. Hạn mức được cấp thêm có thể chỉ ở mức vừa phải, đi cùng với điều kiện các ngân hàng phải hạn chế giải ngân cho các phân khúc rủi ro. Nhìn chung, nhóm phân tích kỳ vọng tăng trưởng tín dụng cả năm sẽ đạt mức 15%-16%.
SSI Research cũng dự báo các nguồn thu ngoài lãi của các ngân hàng sẽ giảm tốc trong nửa cuối năm. Theo đó, ngoài việc không còn lợi nhuận từ kinh doanh trái phiếu chính phủ, doanh số thanh toán của nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước sẽ bị sụt giảm do chương trình miễn phí chuyển khoản.
Dù vậy, các ngân hàng đều kỳ vọng có lợi nhuận tốt nhờ những thông tin tích cực. Theo kết quả điều tra của Ngân hàng Nhà nước, có 72,5%-80,7% tổ chức tín dụng kỳ vọng tình hình kinh doanh cải thiện hơn trong quý 3 và cả năm 2022 với mức độ cải thiện cao hơn so với kỳ liền trước.
Trong quý 3 có 54,6% tổ chức tín dụng kỳ vọng kết quả hoạt động kinh doanh tiếp tục “tăng nhẹ” so với quý 2. Ngoài ra, có 38,9% tổ chức tín dụng kỳ vọng “không đổi” và 6,5% tổ chức tín dụng lo ngại kết quả hoạt động kinh doanh suy giảm nhẹ.
Trong năm 2022, có 87,7% tổ chức tín dụng kỳ vọng lợi nhuận trước thuế tăng trưởng dương so với năm trước. Bên cạnh đó, vẫn có 8,5% tổ chức tín dụng dự kiến lợi nhuận tăng trưởng âm trong năm 2022 (tăng so với tỷ lệ 5,8% tổ chức tín dụng dự kiến tại kỳ điều tra tháng 3/2022) và 3,8% ước tính lợi nhuận không thay đổi.
Trung Anh (t/h)