Nhiều kiến nghị gỡ vướng quy định bảo quản tiền mặt

Cho phép sử dụng phương tiện bảo quản ngoài kho tiền, làm rõ tiêu chuẩn an toàn, cơ chế giám sát và trách nhiệm bảo vệ tài sản là những vấn đề được các ngân hàng tập trung góp ý khi sửa đổi Nghị định 40/2012/NĐ-CP.

Việc sửa đổi, bổ sung một số điều về nghiệp vụ phát hành tiền; bảo quản, vận chuyển tài sản quý và giấy tờ có giá đang nhận được nhiều ý kiến từ các tổ chức tín dụng. Trong đó, vấn đề được các ngân hàng đặc biệt quan tâm là quy định về bảo quản tiền mặt tại những địa điểm không có kho tiền, điều kiện sử dụng phương tiện bảo quản thay thế và trách nhiệm bảo đảm an toàn đối với tài sản trong suốt quá trình lưu giữ.

Đây cũng là nội dung có tác động trực tiếp đến hoạt động của mạng lưới ngân hàng, nhất là các phòng giao dịch có quy mô nhỏ, địa bàn xa trung tâm hoặc không đủ điều kiện xây dựng kho tiền theo tiêu chuẩn kỹ thuật.

Mở rộng phương tiện bảo quản, giảm áp lực vận chuyển

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý nhất là quy định tại Điều 13 về nguyên tắc bảo quản tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá.

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 40/2012/NĐ-CP, tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải được bảo quản trong kho tiền. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động ngân hàng đã xuất hiện nhiều hình thức bảo quản khác, từ két tại quầy giao dịch, két tại phòng nghiệp vụ có quỹ đến các thiết bị giao dịch tự động như ATM, CDM, CRM.

Đáng chú ý, tiền mặt tại các thiết bị này phải được duy trì để phục vụ hoạt động giao dịch liên tục. Theo thuyết minh của cơ quan soạn thảo, lượng tiền tồn quỹ cuối ngày tại mỗi máy ATM, CDM, CRM có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng, nhưng không được bảo quản trong kho tiền.

Việc yêu cầu toàn bộ tiền mặt phải được chuyển về kho tiền vào cuối ngày, sau đó tiếp quỹ trở lại vào đầu ngày hôm sau, vì vậy có thể phát sinh những hoạt động vận chuyển mang tính cơ học, làm tăng chi phí vận hành, nhân lực và rủi ro an toàn.

Từ thực tế này, bên cạnh các quan điểm cần mở rộng cơ sở pháp lý cho các hình thức bảo quản ngoài kho tiền, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) đề nghị sửa đổi quy định theo hướng cho phép tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá của tổ chức tín dụng được bảo quản tại kho tiền hoặc địa điểm khác bằng phương tiện bảo quản bảo đảm an toàn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Đây là kiến nghị nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các ngân hàng chủ động tổ chức hoạt động kho quỹ phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì phải áp dụng một mô hình bảo quản duy nhất cho toàn bộ mạng lưới.

Làm rõ tiêu chuẩn an toàn và trách nhiệm bảo vệ

Bên cạnh việc mở rộng phương tiện bảo quản, một vấn đề khác được các ngân hàng quan tâm là cần xác định rõ tiêu chí, điều kiện và trách nhiệm bảo vệ đối với các phương tiện thay thế kho tiền.

Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đề nghị quy định hoặc dẫn chiếu cụ thể về phạm vi phương tiện khác được phép sử dụng thay kho tiền, tiêu chí kỹ thuật và các điều kiện bảo đảm an toàn. Theo ngân hàng, đây là cơ sở để các tổ chức tín dụng triển khai thực hiện thống nhất, đồng thời thuận tiện cho công tác kiểm tra, giám sát.

VietinBank cũng đề nghị làm rõ nguyên tắc, tiêu chí sắp xếp tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá; xác định cụ thể văn bản quy định chi tiết hoặc hướng dẫn nghiệp vụ để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện, quản lý, kiểm kê và kiểm soát an toàn kho quỹ.

Một nội dung đáng chú ý khác là trách nhiệm bảo vệ đối với phương tiện bảo quản ngoài kho tiền. Tại khoản 4 Điều 13 dự thảo, quy định hiện mới đề cập kho tiền phải được canh gác, bảo vệ thường xuyên, bảo đảm an toàn 24 giờ/ngày.

Từ đó, Bộ Công an đề nghị bổ sung yêu cầu địa điểm, phương tiện bảo quản tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá ngoài kho tiền phải được bảo vệ, giám sát phù hợp, bảo đảm an toàn trong suốt thời gian bảo quản.

Ngân hàng Nhà nước Khu vực 8 đề nghị làm rõ việc bảo vệ, kiểm soát và bảo đảm an toàn đối với phương tiện khác phải được thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng Nhà nước Khu vực 9 đề xuất quy định các địa điểm và phương tiện bảo quản ngoài kho tiền cũng phải được canh gác, bảo vệ, giám sát bảo đảm an toàn 24 giờ/ngày.

Đối với MB, ngân hàng đề xuất bổ sung nguyên tắc bảo vệ trong trường hợp bảo quản tiền mặt cuối ngày tại phương tiện bảo quản khác. VietinBank cũng đặt vấn đề liệu phòng giao dịch được bảo quản tiền trong két ngoài giờ làm việc có phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ 24/7 và trang bị hệ thống hỗ trợ như thiết bị chống đột nhập, cảnh báo tương tự kho tiền hay không.

Đây là những vấn đề có ý nghĩa thực tiễn bởi phương tiện bảo quản ngoài kho tiền không chỉ có két sắt đặt tại trụ sở, quầy giao dịch mà còn bao gồm ATM, CDM, CRM đặt bên ngoài trụ sở ngân hàng. Đặc điểm kỹ thuật và phương thức bảo vệ của các thiết bị này rất khác nhau, phụ thuộc vào vị trí lắp đặt, tiêu chuẩn của nhà sản xuất và sự phát triển của công nghệ.

Vì vậy, nếu áp dụng một yêu cầu bảo vệ giống nhau cho tất cả các loại phương tiện có thể chưa phù hợp với thực tế vận hành. Đây cũng là lý do Ngân hàng Nhà nước không tiếp thu toàn bộ các đề xuất về việc quy định chi tiết cơ chế bảo vệ tại cấp nghị định.

Theo giải trình của cơ quan soạn thảo, các phương tiện bảo quản khác hiện nay có thể là két sắt tại quầy, phòng nghiệp vụ có quỹ, ATM, CDM, CRM. Nếu đặt tại trụ sở ngân hàng, trụ sở cơ quan, doanh nghiệp hoặc tòa nhà, các thiết bị có thể được bảo vệ 24/7 tương tự phương án bảo vệ trụ sở. Tuy nhiên, đối với ATM, CDM, CRM đặt bên ngoài trụ sở, tính năng bảo vệ và bảo mật được thiết kế theo tiêu chuẩn cơ sở của nhà sản xuất và có thể thay đổi theo sự phát triển của khoa học, công nghệ. Do đó, Ngân hàng Nhà nước cho rằng không nên quy định cứng các yêu cầu kỹ thuật này trong Nghị định.

Đáng chú ý, đối với đề xuất của VietinBank về việc làm rõ nguyên tắc, tiêu chí sắp xếp tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá, Ngân hàng Nhà nước không tiếp thu. Cơ quan soạn thảo cho rằng nội dung này đã được quy định tại Thông tư 01/2014/TT-NHNN và các văn bản hướng dẫn liên quan. Việc quy định chi tiết tại cấp nghị định là không cần thiết.

Thay vào đó, Ngân hàng Nhà nước tiếp thu một phần ý kiến của Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 8, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 9 và MBBank về phương tiện bảo quản khác. Theo hướng chỉnh lý được giải trình, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi khoản 1 Điều 13 theo hướng tiền, tài sản quý và giấy tờ có giá trong hệ thống Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được bảo quản trong kho tiền hoặc phương tiện bảo quản khác bảo đảm an toàn; việc phân loại, kiểm đếm, đóng gói, niêm phong, bảo quản được thực hiện theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.

Cách tiếp cận này vừa tạo cơ sở pháp lý cho các hình thức bảo quản linh hoạt, vừa duy trì thẩm quyền hướng dẫn, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo Ngân hàng Nhà nước, các nội dung hướng dẫn cụ thể về phương tiện bảo quản ngoài kho tiền đang được nghiên cứu bổ sung trong dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 01/2014/TT-NHNN và công văn hướng dẫn, dự kiến ban hành trong tháng 12/2026.

Như vậy, những ý kiến đóng góp của các ngân hàng đã tập trung làm rõ khoảng cách giữa quy định hiện hành và yêu cầu vận hành thực tế, đặc biệt trong bối cảnh mạng lưới giao dịch ngày càng đa dạng, hoạt động ngân hàng đẩy mạnh tự động hóa và cung ứng dịch vụ tiền mặt liên tục. Vấn đề đặt ra không chỉ là cho phép sử dụng phương tiện bảo quản thay thế, mà quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, minh bạch về trách nhiệm và phù hợp với từng mô hình hoạt động, qua đó vừa bảo đảm an toàn tài sản, vừa hạn chế chi phí và rủi ro phát sinh cho các tổ chức tín dụng.

Phượng Hòa