Giảm lãi suất thúc đẩy dòng tín dụng

Hơn 20 ngân hàng đã triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi với mức giảm lãi suất 1,5-2%/năm, trong khi lãi suất cho vay mới bắt đầu đi xuống. Tuy nhiên, mức giảm thực tế vẫn thấp hơn định hướng điều hành, đặt ra yêu cầu tiếp tục tháo gỡ áp lực vốn.

Lãi suất giảm, nhưng mức độ truyền dẫn còn hạn chế

Mặt bằng lãi suất ngân hàng đang ghi nhận những chuyển động mới sau chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 10/2026 diễn ra ngày 4/11, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết các ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi niêm yết 0,5%/năm đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Đồng thời, hơn 20 ngân hàng đã công bố chương trình tín dụng ưu đãi dành cho lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, với mức giảm lãi suất 1,5-2%/năm.

Đây là kết quả bước đầu trong nỗ lực kéo giảm chi phí vốn cho nền kinh tế, trong bối cảnh nhu cầu tín dụng tăng cao để phục vụ mục tiêu tăng trưởng, trong khi thị trường tài chính quốc tế còn nhiều biến động.

Theo thông tin từ NHNN, trong tháng 10/2026, cơ quan điều hành đã yêu cầu các tổ chức tín dụng tập trung nguồn lực, tiết giảm chi phí hoạt động, chia sẻ một phần lợi nhuận để giảm mặt bằng lãi suất. Cụ thể, các ngân hàng được yêu cầu giảm 0,5%/năm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết và tiền gửi phát sinh mới từ kỳ hạn 6 tháng trở lên; đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với các khoản vay phục vụ sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên.

Sau thời gian ngắn triển khai, lãi suất huy động niêm yết tại các ngân hàng đã có sự điều chỉnh tương đối đồng đều. Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại 100% vốn nước ngoài giảm phổ biến 0,5 điểm phần trăm/năm. Trong khi đó, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần giảm phổ biến 0,5-0,7 điểm phần trăm/năm.

Tuy nhiên, cần phân biệt mức giảm trên biểu lãi suất niêm yết với lãi suất huy động thực tế. Theo số liệu NHNN công bố tại họp báo, lãi suất tiền gửi phát sinh mới bình quân trong giai đoạn cuối tháng 10/2026 giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm/năm so với giai đoạn giữa tháng. Như vậy, mức giảm thực tế thấp hơn mức điều chỉnh phổ biến trên biểu niêm yết tại một số nhóm ngân hàng.

Ở chiều cho vay, mức độ truyền dẫn của chính sách cũng đang diễn ra từng bước. Lãi suất cho vay phát sinh mới bình quân trong giai đoạn cuối tháng 10 giảm khoảng 0,2-0,5 điểm phần trăm/năm so với giai đoạn giữa tháng.

Khoảng cách giữa mức giảm lãi suất cho vay theo yêu cầu của NHNN và mức giảm thực tế cho thấy chính sách đã bắt đầu phát huy tác dụng nhưng chưa thể tạo ra sự thay đổi tương ứng ngay lập tức trên toàn thị trường.

Nguyên nhân nằm ở đặc thù hoạt động ngân hàng. Chi phí vốn đầu vào không chỉ phụ thuộc vào lãi suất huy động mới mà còn liên quan đến lượng tiền gửi hiện hữu, kỳ hạn huy động, cơ cấu nguồn vốn và chi phí hoạt động. Khi lãi suất huy động giảm, ngân hàng cần thời gian để điều chỉnh chi phí vốn bình quân, từ đó mới có thêm dư địa giảm lãi suất cho vay.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng cao, các ngân hàng vẫn phải duy trì khả năng huy động vốn để đáp ứng nhu cầu tín dụng, đồng thời bảo đảm các tỷ lệ an toàn trong hoạt động. Đây cũng là lý do việc giảm lãi suất cho vay cần được thực hiện đồng bộ với giải pháp hỗ trợ thanh khoản và kiểm soát chi phí vốn của hệ thống.

Đáng chú ý, việc hơn 20 ngân hàng công bố chương trình tín dụng ưu đãi với mức giảm 1,5-2%/năm cho thấy các tổ chức tín dụng đang chuyển từ điều chỉnh lãi suất chung sang những chương trình hỗ trợ có mục tiêu cụ thể hơn. Tuy nhiên, đây là mức ưu đãi dành cho các nhóm khách hàng và khoản vay đáp ứng điều kiện của từng chương trình, không đồng nghĩa toàn bộ khách hàng vay vốn đều được giảm lãi suất ở mức tương ứng.

Bổ sung thanh khoản, hướng dòng vốn vào sản xuất

Song song với yêu cầu giảm lãi suất, NHNN đang triển khai thêm các công cụ điều hành nhằm hỗ trợ nguồn vốn và thanh khoản cho hệ thống tổ chức tín dụng. Một trong những động thái đáng chú ý là việc triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ lấy đồng Việt Nam với kỳ hạn 6 tháng.

Theo thông tin được NHNN công bố tại họp báo, bên cạnh các công cụ điều hành thường xuyên như nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn và hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn ngắn, ngày 3/11, cơ quan này đã thông báo triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ - VND kỳ hạn 6 tháng đối với các tổ chức tín dụng.

Về bản chất, nghiệp vụ này cho phép NHNN mua ngoại tệ từ các tổ chức tín dụng và cung ứng VND tương ứng trong thời gian giao dịch. Đến thời điểm đáo hạn, hai bên thực hiện giao dịch ngược lại theo các điều kiện đã thỏa thuận.

Việc bổ sung kỳ hạn 6 tháng có ý nghĩa trong bối cảnh các ngân hàng cần nguồn vốn VND ổn định hơn để cân đối thanh khoản và đáp ứng nhu cầu tín dụng. So với các nghiệp vụ hỗ trợ vốn ngắn hạn, kỳ hạn dài hơn giúp tổ chức tín dụng chủ động hơn trong kế hoạch sử dụng nguồn vốn.

Theo thông tin từ Hội Nghiên cứu thị trường liên ngân hàng, NHNN dự kiến thực hiện giao dịch hoán đổi với quy mô tối đa khoảng 2 tỷ USD, tương đương gần 48.800 tỷ đồng theo tỷ giá giao dịch được thông báo. Đây là hạn mức tối đa có thể cung ứng, không phải số tiền đã thực tế được bơm vào hệ thống; quy mô giao dịch cuối cùng phụ thuộc vào lượng ngoại tệ các tổ chức tín dụng đăng ký tham gia.

Động thái này cho thấy nhà điều hành đang kết hợp nhiều công cụ để xử lý bài toán thanh khoản, thay vì chỉ sử dụng yêu cầu hành chính nhằm giảm lãi suất. Khi nguồn vốn VND được bổ sung với kỳ hạn dài hơn, áp lực cân đối vốn của các ngân hàng có thể được giảm bớt, qua đó tạo điều kiện để duy trì mặt bằng lãi suất cho vay ở mức hợp lý.

Tuy nhiên, hỗ trợ thanh khoản không đồng nghĩa với việc các ngân hàng có thể mở rộng tín dụng không giới hạn. NHNN vẫn đặt yêu cầu tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Theo định hướng được Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà công bố, dòng vốn tín dụng sẽ tiếp tục được ưu tiên cho lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và những động lực tăng trưởng kinh tế. Các ngân hàng đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ tín dụng đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, tiếp tục triển khai các chương trình tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Một yêu cầu khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình cấp tín dụng, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận vốn nhưng vẫn bảo đảm các điều kiện thẩm định và an toàn tín dụng.

Đáng chú ý, tại họp báo, lãnh đạo NHNN cũng cho biết cơ quan này sẽ có biện pháp xử lý đối với những tổ chức tín dụng không chấp hành chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN về giảm mặt bằng lãi suất. Điều này cho thấy yêu cầu giảm lãi suất không chỉ dừng ở khuyến nghị mà sẽ tiếp tục được theo dõi, đôn đốc trong quá trình thực hiện.

Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, phối hợp các công cụ hỗ trợ thanh khoản, điều hành tỷ giá phù hợp với diễn biến thị trường và kiểm soát lạm phát. Bài toán đặt ra là vừa duy trì mặt bằng lãi suất đủ thấp để hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống ngân hàng.

Nhìn tổng thể, diễn biến giảm lãi suất trong đầu tháng 11/2026 cho thấy chính sách điều hành đã bắt đầu được truyền dẫn đến thị trường. Tuy nhiên, mức giảm 0,2-0,5 điểm phần trăm/năm của lãi suất cho vay phát sinh mới vẫn còn cách khá xa mục tiêu giảm 1,5-2%/năm đối với các lĩnh vực ưu tiên. Vì vậy, hiệu quả của đợt giảm lãi suất lần này sẽ phụ thuộc vào khả năng các ngân hàng tiếp tục hạ chi phí vốn, mở rộng tín dụng ưu đãi và chuyển lợi ích từ chính sách đến đúng đối tượng thụ hưởng.

Phượng Hòa