Thời gian qua các cơ quan chức năng đã cảnh báo và xử phạt rất nhiều trường hợp vi phạm liên quan đến việc quảng cáo sản phẩm và dịch vụ làm đẹp trên không gian mạng. Tuy nhiên, nhiều cơ sở vẫn thực hiện hành vi vi phạm trong thời gian dài hoặc đã bị xử phạt vẫn tái phạm nhiều lần. Trong khi đó, người tiêu dùng vì tin theo những thông tin quảng cáo trên mạng mà tiền mất tật mang. Phải chăng, việc
Tiền mất tật mang vì tin quảng cáo trên mạng
Thời đại 4.0 với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, việc truyền thông, quảng cáo cũng luôn được cập nhật và đổi mới. Quảng cáo trên mạng internet đã trở thành hình thức truyền thông không thể thiếu, đóng góp vào sự hiệu quả của các cơ sở kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong thời đại số. Quảng cáo trên mạng đã tạo cơ hội cho các nhà quảng cáo nhắm chính xác vào đối tượng khách hàng của mình và giúp họ tiến hành quảng cáo theo đúng với sở thích và thị hiếu của người tiêu dùng mà các phương tiện truyền thông khác không làm được.
Trong lĩnh vực làm đẹp, thời gian qua việc quảng cáo các sản phẩm và dịch vụ làm đẹp trên mạng ngày càng rầm rộ cùng với sự phát triển của intenet và các nền tảng mạng xã hội. Hầu hết các cơ sở làm đẹp từ bệnh viện thẩm mỹ đến thẩm mỹ viện, spa hoặc các cơ sở phân phối các sản phẩm làm đẹp như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng… đều xây dựng cho mình các kênh quảng cáo trên mạng như website, các tài khoản (cá nhân, fanpage) trên các mạng xã hội facebook, zalo, tiktok, instagram…Thậm chí có những cơ sở lập ra nhiều website, nhiều tài khoản trên mạng xã hội và liên tục đăng tải các thông tin quảng cáo. Có những cơ sở làm đẹp chưa được cấp phép hoạt động hoặc hoạt động không phép, có những sản phẩm không đảm bảo chất lượng nhưng vẫn tiến hành quảng cáo rầm rộ trên mạng để thu hút khách hàng.
Về nội dung quảng cáo thì có những thông tin được “nói quá” lên hoặc thông tin mập mờ, quảng cáo vượt quá phạm vi chuyên môn kỹ thuật, quảng cáo không đúng với thực tế, chưa được cơ quan chức năng xác nhận nội dung trước khi quảng cáo theo quy định…Ngoài ra, còn có hiện tượng nhiều cơ sở làm đẹp chỉ là spa chăm sóc da nhưng vẫn quảng cáo là “thẩm mỹ viện” hay “viện thẩm mỹ” khiến khách hàng như bị lạc vào “mê hồn trận”. Để tăng hiệu ứng cho các nội dung quảng cáo, nhiều cơ sở làm đẹp còn sử dụng thông tin, hình ảnh của những người nổi tiếng, những người có ảnh hưởng trong xã hội. Một số nghệ sĩ dù chưa trải nghiệm sản phẩm, dịch vụ làm đẹp nhưng vẫn thản nhiên quảng cáo về kết quả của việc trải nghiệm khiến khách hàng tin tưởng.
Thực tế thời gian qua cơ quan quản lý về y tế tại các địa phương đã xử phạt nhiều cơ sở làm đẹp vi phạm về quảng cáo. Hành vi vi phạm bị xử phạt phổ biết nhất là “Quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo theo quy định”. Với hành vi này, cơ sở cung cấp các sản phẩm và dịch vụ làm đẹp bị phạt tiền và “Buộc tháo gỡ, tháo dỡ, xóa quảng cáo mà nội dung quảng cáo chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận trước khi thực hiện”. Tuy nhiên, việc xử lý các cơ sở làm đẹp như trên dường như chưa đủ sức răn đe nên nhiều cơ sở vẫn tiếp tục tái phạm nhiều lần. Có những có sở làm đẹp quảng cáo “bát nháo” trong thời gian dài, chỉ khi bị báo chí phanh phui thì các cơ quan chức năng mới vào cuộc xử lý. Trong khi đó, hậu quả của những thông tin quảng cáo không phép, sai sự thật, quảng cáo mập mờ vẫn khiến nhiều người có nhu cầu làm đẹp tin theo và lâm vào cảnh tiền mất tật mang…
Luật sư Diệp Năng Bình – Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật
Luật đã có sao vẫn khó quản?
Phải chăng, việc quản lý những thông tin quảng cáo trên không gian mạng của các cơ sở cung cấp các sản phẩm và dịch vụ làm đẹp là bài toán khó có lời giải? Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, Luật sư Diệp Năng Bình (Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật) cho biết: Trước tiên, người kinh doanh hoặc doanh nghiệp cần phải đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thì mới được phép quảng cáo. Cụ thể, theo khoản 1 và khoản 2 điều 20, Luật quảng cáo 2012 sửa đổi bổ sung 2018 quy định về điều kiện quảng cáo thì quảng cáo về hoạt động kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trước hết phải có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; Quảng cáo cho các loại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải có các tài liệu chứng minh về sự hợp chuẩn, hợp quy của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật…Thứ hai, về yêu cầu đối với nội dung quảng cáo, theo khoản 1 điều 19, Luật Quảng cáo 2012 sửa đổi bổ sung 2018 quy định: “Nội dung quảng cáo phải bảo đảm trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh và người tiếp nhận quảng cáo”.
Đối với lĩnh vực làm đẹp, ngoài thực hiện những quy định trên thì còn phải thực hiện theo Thông tư 09/2015 TT-BYT của Bộ Y tế với những quy định về việc xác nhận nội dung quảng cáo đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đặc biệt. Theo Thông tư này thì các sản phẩm làm đẹp như thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng… hay các dịch vụ liên quan đến khám chữa bệnh đều thuộc diện “đặc biệt” và phải được các cơ quan chức năng xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo. Theo Luật sư Diệp Năng Bình, nếu các cơ sở, chủ cơ sở cung cấp dịch vụ, sản phẩm làm đẹp vi phạm các quy định trên thì đều có thể bị phạt. Ngoài việc xử phạt về hành chính thì với hành vi quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng còn có thể bị xử lý hình sự…Tuy nhiên, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác quản lý thông tin về quảng cáo trên mạng ở Việt Nam còn bất cập và chưa thể theo kịp sự phát triển của thực tế, chưa cụ thể hóa, bao quát hết các đối tượng và hoạt động cần quản lý, hành vi sai phạm, chế tài xử lý chưa bảo đảm tính răn đe. Đồng thời, các cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện sai phạm vẫn còn lúng túng trong quá trình xử lý, bộc lộ nhiều bất cập.
Cùng với đó, bản thân người tiêu dùng khi gặp trường hợp hàng hoá, dịch vụ kém chất lượng, không giống như quảng cáo thường ít khiếu nại hoặc đòi bồi thường. Trong khi Luật Bảo vệ người tiêu dùng năm 2010 có quy định, khi bị xâm phạm thì người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin, giấy tờ liên quan đến sản phẩm, dịch vụ để yêu cầu các cơ sở cung cấp dịch vụ, hàng hoá bồi thường thiệt hại nếu như có căn cứ dịch vụ, hàng hoá không đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng như quảng cáo đã cam kết. Người tiêu dùng cũng có quyền khiếu nại, tố cáo, thậm chí là khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình khi bị xâm phạm. Một trong những nguyên nhân khách hàng ngại khiếu nại là do họ e ngại mất thời gian khi đi đòi quyền lợi. Sợ “chờ được vạ thì má đã sưng” khi nhiều đơn vị kinh doanh không có thiện chí trong việc thực hiện những cam kết về chất lượng hàng hóa, dịch vụ. Thậm chí nhiều cơ sở còn có hành vi xúc phạm hoặc tấn công khách hàng khi bị khiếu nại.
Do đó, pháp luật Việt Nam cần xây dựng hệ thống quy định chi tiết hơn về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên không gian mạng. Những cơ sở cung cấp sản phẩm, dịch vụ làm đẹp cần nghiêm túc tuân thủ quy định của pháp luật và coi trọng sức khoẻ của khách hàng. Những nghệ sĩ cũng cần biết từ chối hợp tác quảng cáo cho các sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng. Cùng với đó, những người tiêu dùng cũng cần trang bị cho mình những kiến thức để trở thành những khách hàng thông thái. Từ đó người có nhu cầu làm đẹp mới có thể tiếp nhận những thông tin quảng cáo về các cơ sở làm đẹp hoặc các sản phẩm làm đẹp một cách bao quát, đầy đủ và đạt được sự hài lòng cao nhất khi sử dụng các dịch vụ hoặc sản phẩm làm đẹp mà mình đã lựa chọn.
Văn Tuấn