Mới đây, Tổng cục Thuế đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch kinh doanh vàng, đồng thời xử lý các cơ sở kinh doanh vàng không xuất hóa đơn điện tử kịp thời cho người mua.
Mua vàng trăm triệu không xuất hóa đơn
Thời gian qua, thị trường vàng trong nước đã nóng lên từng ngày khi câu chuyện giá vàng liên tục biến động mạnh. Hàng loạt động thái chỉ đạo từ Chính phủ và các biện pháp thực hiện từ cơ quan quản lý là NHNN, Quản lý thị trường đã được đưa ra, trong đó có các biện pháp mạnh như đấu thầu vàng theo giá để tăng nguồn cung cho thị trường; thanh tra, kiểm tra đối với thị trường vàng, hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh vàng, các cửa hàng, đại lý phân phối và mua bán vàng miếng…
Việc kiểm tra nhằm triển khai các nội dung của Đề án 319 chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trên thương mại điện tử đến năm 2025, cũng như thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng tại công điện về tăng cường các biện pháp quản lý thị trường vàng. Ghi nhận kết quả thanh tra, kiểm tra tại thị trường TP Hồ Chí Minh cho thấy, đã phát hiện nhiều sản phẩm vàng trang sức không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có hóa đơn chứng từ; một số mặt hàng còn giả nhãn hiệu nổi tiếng. Điều đáng chú ý là khi cơ quan Quản lý thị trường thực hiện thanh, kiểm tra thì hàng loạt các cửa hàng vàng, nhiều nhất là tại TP Hồ Chí Minh, đã đóng cửa và treo biển nghỉ bán dài ngày.
Phát hiện nhiều sản phẩm vàng trang sức không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có hóa đơn chứng từ; một số mặt hàng còn giả nhãn hiệu nổi tiếng.
Nguyên nhân của vấn đề này được cho là các chủ cửa hàng này đều có hoạt động mua bán vàng trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ sản phẩm nên buộc phải đóng cửa để tránh các cơ quan chức năng, vì một khi bị phát hiện lập biên bản, mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng và bị tịch thu, niêm phong sản phẩm.
Những vấn đề này một lần nữa lại gióng lên hồi chuông về thực trạng vàng lậu và quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh vàng, đặc biệt là tình trạng mua bán vàng không xuất hóa đơn. Thực trạng tại nhiều cửa hàng vàng trên cả nước, người dân giao dihj hàng trăm thậm trí cả tỷ đồng nhưng không thấy cửa hàng xuất hóa đơn, chỉ có giấy chứng nhận mua bán vàng..
Ngoài ra, theo thống kê, Việt Nam là một trong những nước dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nhu cầu tiêu thụ vàng. Theo báo cáo của Hội đồng Vàng Thế giới, năm 2023, nước ta tiêu thụ khoảng 55,5 tấn vàng. Tuy nhiên, các giao dịch mua bán vàng, bạc thường nhỏ lẻ, không đủ hóa đơn, chứng từ khiến thất thu thuế trong lĩnh vực này.
Từ ngày 1/7/2022, hóa đơn điện tử đã được triển khai trên toàn quốc đối với các doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Theo đó, 100% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh kinh doanh vàng bạc đã sử dụng hoá đơn điện tử.
Từ ngày 15/12/2022, ngành thuế đã chính thức triển khai giải pháp hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong việc sử dụng hóa đơn điện tử một cách nhanh chóng, tiện lợi, tiết kiệm, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, chống thất thu thuế đối với lĩnh vực bán lẻ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, góp phần đẩy mạnh công tác chuyển đổi số.
Tại chỉ thị ngày 2/5, Thủ tướng Phạm Minh Chính một lần nữa yêu cầu Ngân hàng Nhà nước thanh tra ngay với thị trường vàng, hoạt động của các doanh nghiệp, cửa hàng, đại lý phân phối và mua bán vàng miếng. Thủ tướng yêu cầu các giao dịch mua, bán kim loại quý này phải có hóa đơn điện tử để tăng minh bạch. Các doanh nghiệp không thực hiện, chế tài mạnh nhất là thu hồi giấy phép hoạt động.
Liên quan đến nội dung này, đại diện Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua, ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp nhằm đẩy mạnh thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kiểm soát xuất hóa đơn điện tử trong thực hiện các giao dịch mua bán vàng. Điển hình như rà soát các cơ sở kinh doanh vàng đủ điều kiện để thực hiện áp dụng giải pháp hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế khởi tạo từ máy tính tiền. Đây là giải pháp hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế áp dụng riêng cho lĩnh vực bán lẻ trực tiếp đến người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, ngành thuế còn khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ thông qua chương trình hóa đơn may mắn của ngành Thuế. Một giải pháp khác là phối hợp với các cơ quan, ban, ngành, địa phương trong việc thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm đối với các cơ sở kinh doanh bán hàng hóa dịch vụ nhưng không xuất hóa đơn điện tử, trong đó có các cơ sở kinh doanh vàng.
Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế về việc mua bán hàng hóa phải có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, tạo lập thói quen tiêu dùng văn minh, góp phần bảo vệ quyền lợi cho người mua.
Kiến nghị không được mua bán vàng bằng tiền mặt
Theo số liệu từ Tổng cục Thuế, 100% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh kinh doanh vàng bạc đã sử dụng hoá đơn điện tử. Sau hơn 1 năm triển khai, trên toàn quốc đã có 53.425 cơ sở kinh doanh áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, trong đó, có 5.835 cơ sở kinh doanh vàng, bạc đã thực hiện áp dụng và sử dụng trên 1,065 triệu hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
Hiện nay, theo quy định, đối với việc kinh doanh vàng miếng, chỉ có doanh nghiệp đáp ứng quy mô lớn về nguồn vốn, mạng lưới chi nhánh… được NHNN cấp phép mới được phép kinh doanh và doanh nghiệp sẽ được kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ khi có đăng ký kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ trong Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, có địa điểm, cơ sở vật chất, các trang thiết bị cần thiết phục vụ cho hoạt động mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ.
"Đối với 2 lĩnh vực này thì cơ bản cơ quan quản lý thuế đã kiểm soát được việc xuất hóa đơn. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực gia công vàng bạc có một số trường hợp người mua hàng gia công, dịch vụ gia công là cá nhân, không lấy hóa đơn dẫn đến việc khó khăn cho cơ quan thuế trong việc kiểm soát giao dịch. Để kiểm soát được toàn bộ các giao dịch này cần có sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan, ban ngành địa phương, trong đó có vai trò của ngân hàng trong việc kiểm soát dòng tiền, vai trò của UBND các tỉnh, thành phố, quận huyện… trong việc chỉ đạo các sở, ban, ngành địa phương tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra giám sát là vô cùng quan trọng", Tổng cục Thuế cho biết.
Tổng cục Thuế kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu, trình cấp thẩm quyền quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch kinh doanh vàng.
Để tiếp tục tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan, ban ngành, địa phương trong công tác quản lý thuế đối với lĩnh vực kinh doanh vàng, ngoài các giải pháp của ngành Thuế, Tổng cục Thuế kiến nghị NHNN nghiên cứu, trình cấp thẩm quyền quy định bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch kinh doanh vàng, đồng thời quy định cơ chế kiểm soát các giao dịch này.
Bên cạnh đó, Tổng cục Thuế cũng kiến nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, địa phương triển khai các chuyên đề rà soát, xử lý vi phạm đối với các cơ sở kinh doanh vàng bán hàng không xuất hóa đơn kịp thời cho người mua; tổ chức giám sát, kiểm tra việc duy trì, chấp hành của các cơ sở kinh doanh vàng đã áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
Tổng cục thuế khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ, qua đó tạo thói quen tiêu dùng văn minh, góp phần bảo vệ quyền lợi khi mua hàng.
Khi góp ý sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012 về quản lý thị trường vàng, Ngân hàng Nhà nước - chi nhánh TP.HCM đã đưa ra đề xuất hạn chế việc thanh toán mua bán vàng miếng bằng tiền mặt.
Cụ thể, cơ quan này kiến nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng cơ chế chính sách và quy định hạn chế việc thanh toán mua bán vàng miếng bằng tiền mặt nhằm phòng ngừa các nguy cơ, rủi ro phát sinh trong hoạt động kinh doanh vàng miếng của các đơn vị, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và phòng, chống hoạt động rửa tiền…
Theo chuyên gia tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu, thanh toán không dùng tiền mặt nên áp dụng cho cả các giao dịch vàng khác chứ không chỉ riêng cho vàng miếng. Từ trước đến nay, các đơn vị kinh doanh vàng sử dụng tiền mặt nhiều để tránh cơ quan thuế nắm doanh thu, giảm số thuế phải đóng. Vì vậy, theo ông Hiếu, những giao dịch qua ngân hàng sẽ sàng lọc, đặc biệt giúp hoạt động phòng, chống rửa tiền tốt hơn.
Theo quy định pháp luật về phòng chống rửa tiền, các giao dịch trên 400 triệu đồng trở lên phải báo cáo Ngân hàng Nhà nước. Chính phủ cũng đang thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và xu thế của thời đại.
Ngày 28/12/2023, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các đơn vị kinh doanh vàng nghiêm túc báo cáo giao dịch từ 400 triệu đồng trở lên, nhằm nhận diện mức độ rủi ro về rửa tiền.
Theo đó, nhà điều hành nhắc nhở các ngân hàng, đơn vị kinh doanh vàng bạc, đá quý và công ty trung gian thanh toán tăng cường nhận biết khách hàng theo quy định về phòng chống rửa tiền. Việc này nhằm nhận diện mức độ rủi ro về rửa tiền và nguồn gốc tài sản của khách hàng.
Theo một số chuyên gia, việc thanh toán không tiền mặt khi mua bán vàng miếng là phù hợp, không tác động nhiều đến thị trường vàng.
Hồng Quang