Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động phức tạp, cạnh tranh ngày càng gay gắt và các rào cản kỹ thuật ngày một gia tăng, công tác phòng vệ thương mại đang trở thành công cụ chiến lược giúp bảo vệ sản xuất trong nước, ổn định việc làm và đảm bảo an ninh kinh tế.
Tăng cường điều tra, áp dụng công cụ phòng vệ
Tại Hội nghị sơ kết 6 tháng đầu năm 2025, Cục Phòng vệ thương mại cho biết đã hoàn thành việc xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định thay thế Nghị định 10/2018/NĐ-CP, đồng thời trình Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành 5 Thông tư quy định chi tiết một số nội dung về các biện pháp phòng vệ thương mại và hướng dẫn thực hiện các hiệp định thương mại tự do về phòng vệ thương mại.
Việc các nghị định và thông tư này cùng có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 không chỉ tạo hành lang pháp lý rõ ràng, đồng bộ mà còn tăng tính sẵn sàng trong xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại, đặc biệt trong bối cảnh hàng hóa nhập khẩu có xu hướng gia tăng mạnh.
Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2025.
Trong nửa đầu năm nay, Cục đã xử lý đồng thời nhiều đầu việc: tiếp tục điều tra và rà soát 9 vụ việc từ năm 2024, khởi xướng điều tra 2 vụ việc rà soát mới (1 vụ việc rà soát cuối kỳ và 1 vụ việc rà soát hàng năm); tiếp nhận và thẩm định 6 hồ sơ phòng vệ thương mại (gồm 4 đề nghị điều tra áp dụng biện pháp chống bán phá giá mới, 1 hồ sơ đề nghị rà soát nhà xuất khẩu mới và 1 hồ sơ đề nghị điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá).
Tính đến hiện tại, Việt Nam đã có 57 vụ điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu, trong đó 31 biện pháp đang có hiệu lực. Các biện pháp này đã góp phần bảo đảm môi trường thương mại công bằng nhằm ngăn chặn tác động tiêu cực của hàng nhập khẩu đến sản xuất trong nước và việc làm của hàng chục ngàn lao động trực tiếp và hàng trăm ngàn lao động gián tiếp, bảo đảm an ninh kinh tế và an sinh xã hội, tăng thu cho ngân sách nhà nước khoảng 1,5 nghìn tỷ mỗi năm.
Một số kết quả nổi bật gồm: áp dụng thuế chống bán phá giá đối với thép cán nóng nhập khẩu, quyết định áp dụng thuế chống bán phá giá tạm thời đối với sản phẩm thép mạ nhập khẩu, quyết định áp dụng thuế chống bán phá giá chính thức đối với cáp thép dự ứng lực, quyết định gia hạn biện pháp chống bán phá giá đối với bột ngọt và quyết định chấm dứt biện pháp chống bán phá giá đối với màng BOPP.
Ứng phó hiệu quả với điều tra từ nước ngoài
Trong khi hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam được kiểm soát chặt chẽ hơn, thì hàng xuất khẩu của Việt Nam lại phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các cuộc điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài.
Trong 6 tháng đầu năm 2025, có 14 vụ việc mới được khởi xướng từ 9 thị trường, tăng 1 vụ so với cùng kỳ năm 2024. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường điều tra nhiều nhất với 6 vụ việc, chiếm gần 43% tổng số vụ việc.
Đáng chú ý, không chỉ đối phó với các vụ việc mới, Việt Nam còn đang xử lý hơn 100 vụ điều tra kéo dài từ những năm trước, bao gồm rà soát, áp dụng thuế và giải trình với các cơ quan điều tra.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục đã triển khai đồng bộ các giải pháp: cảnh báo sớm các mặt hàng có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh để các cơ quan chức năng, hiệp hội, doanh nghiệp phối hợp theo dõi và nâng cao nhận thức cho cộng đồng doanh nghiệp; chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng, hiệp hội, ngành hàng xử lý các vụ việc phát sinh: hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ các quy định điều tra và xây dựng phương án ứng phó; trả lời các bản câu hỏi và tham gia các cuộc thẩm tra dành cho Chính phủ Việt Nam; xây dựng lập luận, phản biện, tham vấn với cơ quan điều tra nước ngoài khi hoạt động và kết luận điều tra chưa phù hợp với các quy định quốc tế, pháp luật của nước sở tại; đưa vụ việc ra cơ chế giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Song song với công tác chuyên môn, Cục cũng tập trung vào truyền thông và nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp thông qua 24 số bản tin định kỳ, 4 hội thảo và 1 hội nghị tập huấn chuyên sâu cho các địa phương và doanh nghiệp.
Các nhiệm vụ tại Quyết định 316/QĐ-TTg về hệ thống hệ thống cảnh báo sớm và Quyết định 824/QĐ-TTg về tăng cường quản lý nhà nước trong phòng chống lẩn tránh và gian lận xuất xứ đang tiếp tục được triển khai, tạo nền tảng dữ liệu hỗ trợ cho việc phân tích, dự báo và nâng cao năng lực ứng phó của doanh nghiệp.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của công tác phòng vệ thương mại trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Ông đánh giá cao tinh thần chủ động, chuyên nghiệp của Cục Phòng vệ thương mại và yêu cầu đơn vị tiếp tục phát huy thế mạnh trong xử lý các vụ việc phức tạp, nhạy bén với những rủi ro từ thị trường quốc tế; tiếp tục chú trọng và mở rộng công tác cảnh báo sớm để dự báo từ sớm, từ xa các tình huống có thể xảy ra, từ đó chủ động hơn nữa trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ.
Về phía Cục, Cục trưởng Lương Hoàng Thái cho biết thời gian tới sẽ tập trung hoàn thiện quy trình điều tra, rà soát theo các văn bản pháp lý mới, tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị, theo dõi hiệu quả của các biện pháp đã ban hành và bám sát doanh nghiệp trong từng vụ việc cụ thể. Đặc biệt, Cục sẽ tiếp tục mở rộng cảnh báo sớm, chủ động dự báo từ sớm – từ xa nhằm giảm thiểu tác động bất lợi cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Trung Anh