Tăng mạnh trong quý I, xuất khẩu vẫn đối mặt nhiều thách thức

Số liệu cập nhật mới nhất từ Tổng cục Thống kê, cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá trong quý I/2024 đã có những khởi sắc và đạt được những kết quả tích cực. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức tiềm ẩn, đòi hỏi cần bám sát diễn biến thị trường và có giải pháp linh hoạt.

Xuất khẩu quý I tăng trưởng mạnh

Căn cứ vào số liệu tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là về tình hình xuất khẩu hàng hoá vừa được Tổng cục Thống kê cập nhất, các chuyên gia kinh tế, cho rằng hoạt động thương mại hàng hóa quốc tế là điểm sáng trong bức tranh kinh tế quý I/2024 của nước ta, với xuất siêu 3 tháng đầu năm đạt 8,08 tỷ USD

Các chuyên gia kinh tế đánh giá khả quan về bức tranh sản xuất, xuất khẩu của nước ta hiện nay và dự báo trong năm 2024 này. Xét ở hiện tại, tình hình phục hồi sản xuất khả quan hơn đã góp phần vào sự phục hồi của tăng trưởng xuất khẩu, cùng với nhiều thị trường xuất khẩu lớn có sự phục hồi, vượt qua giai đoạn suy thoái.

Cụ thể, số liệu cập nhật kinh tế quý I/2024 từ Tổng cục Thống kê, cho thấy kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước ước đạt 93,06 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 25,21 tỷ USD, tăng 26,2%, chiếm 27,1% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 67,85 tỷ USD, tăng 13,9%, chiếm 72,9%.

Theo Tổng cục Thống kê, một tín hiệu đáng mừng đối với nền sản xuất trong nước là mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước gần gấp đôi so với mức tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô).

Trong quý I, có 16 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 82,1% tổng kim ngạch xuất khẩu (có 4 mặt hàng xuất khẩu trên 5 tỷ USD, chiếm 52,7%), nhiều hơn 2 mặt hàng so với cùng kỳ năm trước (quý I/2023 có 14 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD).

Đáng chú ý, xuất khẩu tăng trưởng mạnh và đồng đều ở cả 3 nhóm hàng. Cụ thể, nhóm hàng nông, lâm, thuỷ sản ước đạt 9,9 tỷ USD, tăng 26,1% so với cùng kỳ năm 2023, chiếm 10,6% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong nhóm này, một số mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm trước như: Cà phê tăng 54,2%; gạo tăng 40%; chè tăng 27,2%; rau quả tăng 25,8%; sắn và sản phẩm của sắn tăng 21,1%; hạt điều tăng 20,5%; gỗ và sản phầm gỗ tăng 18,9%.

Nhóm hàng công nghiệp chế biến chế tạo ước đạt 82,02 tỷ USD, chiếm 88,1% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 16,1% so với cùng kỳ năm 2023. Nhiều nhóm sản phẩm công nghiệp chế biến có mức tăng trưởng xuất khẩu cao như: Sản phẩm chất dẻo tăng 131,9%; máy ảnh, máy quay phim và linh kiện tăng 69,5%; sản phẩm hóa chất tăng 41,9%; chất dẻo nguyên liệu tăng 38,9%; sắt thép tăng 32,7%; điện tử, máy tính và linh kiện tăng 30,3%; hóa chất tăng 25,2%; dầu thô tăng 24,5%.

Xuất khẩu nhóm hàng nhiên liệu khoáng sản quý I/2024 ước đạt 1,18 tỷ USD, tăng 10,8% so với cùng kỳ năm 2023.

Bên cạnh sự tăng trưởng của các nhóm hàng, ngay trong quý đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tới hầu hết các thị trường, đối tác thương mại lớn đều có sự phục hồi tốt và đạt mức tăng trưởng cao. Trong đó, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch ước đạt 26,2 tỷ USD, chiếm 28,2% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước và tăng 26% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2023 giảm 21%); tiếp đến là Trung Quốc ước đạt 12,7 tỷ USD, tăng 5,2%; thị trường EU ước đạt 12,1 tỷ USD, tăng 16,3%; ASEAN ước đạt 8,9 tỷ USD, tăng 9,5%; Hàn Quốc ước đạt 6,6 tỷ USD, tăng 12,9%; Nhật Bản ước đạt 5,7 tỷ USD, tăng 6,4%.

Còn nhiều thách thức phía trước

Chúng ta vui mừng vì tình hình xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng tốt trong quý I, tuy nhiên tình hình thế giới dự báo tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường; thương mại hàng hóa toàn cầu dự báo tăng trưởng vẫn khiêm tốn, có sự cải thiện nhưng không nhiều. Thị trường xuất khẩu của Việt Nam, nhất là xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm như châu Âu, châu Mỹ sẽ có cả những thuận lợi và đối mặt với những thách thức.

Về mặt thuận lợi, Tổng cục Thống kê, cho rằng thị trường các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục có tác động tích cực, duy trì lợi thế của Việt Nam trong hoạt động thương mại, đầu tư. Cùng với đó, nhu cầu thị trường thế giới nói chung và khu vực thị trường châu Âu, châu Mỹ từng bước phục hồi do lạm phát đã bắt đầu có xu hướng giảm từ cuối năm 2023 và có khả năng tiệm cận mức mục tiêu các Ngân hàng Trung ương đề ra cho năm 2024 (ECB và FED - 2%).

Hơn thế, việc các nước công nghiệp phát triển tiếp tục đẩy mạnh chiến lược đa dạng hoá nguồn cung, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đa dạng hoá đầu tư sẽ giúp Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đi kèm với thuận lợi, kinh tế toàn cầu cũng đang ở thời kỳ mới với nhiều rủi ro và thách thức khó lường định. Tăng trưởng kinh tế thế giới và các nước khu vực châu Âu, châu Mỹ trong năm 2024 được dự báo thấp hơn so với năm 2023.

Trong khi xung đột địa chính trị kéo dài và bất ổn tiếp tục có nguy cơ lan ra các khu vực khác. Xu hướng phi toàn cầu hoá đang tiếp tục trỗi dậy mạnh mẽ. Chính sách bảo hộ của các nước ngày một tăng.

Ngoài ra, các nước phát triển quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề phát triển bền vững, chống biến đổi khí hậu, an toàn cho người tiêu dùng đang tiếp tục là tiền đề để dựng lên những tiêu chuẩn, quy định mới liên quan đến chuỗi cung ứng, nguyên liệu, lao động, môi trường khắt khe hơn đối với các sản phẩm nhập khẩu.

Việc các nước đa dạng hóa nguồn cung ngoài Trung Quốc, tập trung vào một số đối tác gần thị trường và đối tác tương đương với Việt Nam như Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico, Ấn Độ, Indonesia, Bangladesh… sẽ làm gia tăng sự cạnh tranh trên các thị trường xuất khẩu của Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, để duy trì đà tăng trưởng hiện nay, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, TS. Nguyễn Bích Lâm, cho rằng các bộ, ngành cần tiếp tục đẩy mạnh công tác thông tin thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả cơ hội và các cam kết từ các FTA (hiệp định thương mại); tăng cường tuyên truyền về quy tắc xuất xứ và cấp giấy chứng nhận xuất xứ; tập trung xây dựng hình ảnh doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam uy tín. Đồng thời, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng cần khẩn trương, nhanh nhạy nắm bắt tín hiệu thị trường, giữ vững thị trường truyền thống, chủ động tìm kiếm đơn hàng, mở thêm thị trường mới.

Bên cạnh đó, để tạo đà cho xuất khẩu các tháng tới, bản thân các doanh nghiệp cũng cần duy trì chặt chẽ quan hệ với đối tác hiện có bằng chất lượng, trách nhiệm và gia tăng chữ tín, bảo đảm nguyên tắc đôi bên cùng có lợi, đồng thời tích cực, chủ động tìm thị trường mới như thị trường các sản phẩm Halal Trung Đông, châu Phi và phát triển sâu thị trường ASEAN.

Các doanh nghiệp cần tập trung phát triển chuỗi cung ứng chuyên nghiệp, cải thiện năng lực canh tranh, xây dựng thương hiệu Việt; thêm đầu tư cho nghiên cứu và phát triển để gia tăng vai trò và tác động của đổi mới sáng tạo đến xuất khẩu. Ngoài ra, doanh nghiệp cần liên kết với nhau và với doanh nghiệp nước ngoài để cùng bổ sung lợi thế…

Minh Đức