Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) vừa đề xuất áp dụng thuế khoán 0,5% trên xuất khẩu thay cho cơ chế hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) hiện nay, nhằm giảm rủi ro gian lận, hỗ trợ dòng vốn cho doanh nghiệp và tạo điều kiện phát triển bền vững cho ngành hàng nông sản có giá trị xuất khẩu hàng tỷ USD mỗi năm.
Gánh nặng hoàn thuế lớn, nguồn thu thực tế rất thấp
Ngày 31/7, VPSA đã gửi công văn đến nhiều cơ quan chức năng như Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn… đề xuất điều chỉnh chính sách thuế đối với ngành hồ tiêu và gia vị. Theo thống kê, ngành hồ tiêu Việt Nam hiện có sản lượng khoảng 200.000 tấn mỗi năm, trong đó tới 95% (190.000 tấn) được xuất khẩu.
Tuy nhiên, chỉ khoảng 2,5% sản lượng (tức 5.000 tấn) được chế biến sâu và tiêu thụ trong nước – là phần duy nhất phát sinh nghĩa vụ VAT thực nộp.
VPSA vừa đề xuất một số giải pháp nhằm hỗ trợ ngành hồ tiêu và gia vị phát triển bền vững. (Ảnh minh hoạ/TL).
Với kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu đạt 1,3 tỷ USD, nếu áp VAT 5% cho toàn ngành, tổng thuế lý thuyết là 65 triệu USD. Song thực tế, Nhà nước chỉ thu khoảng 1,63 triệu USD (tương đương 42 tỷ đồng) từ tiêu thụ nội địa, phần còn lại – khoảng 63 triệu USD – thuộc diện hoàn thuế cho doanh nghiệp.
Mô hình tương tự cũng diễn ra với nhóm cây gia vị khác như quế, hồi, nghệ, gừng… với sản lượng xuất khẩu khoảng 200.000 tấn, nhưng chỉ khoảng 5.000 tấn được tiêu thụ trong nước. Tổng cộng, toàn ngành hồ tiêu và gia vị chỉ mang lại nguồn thu VAT nội địa khoảng 55 tỷ đồng/năm, trong khi số thuế hoàn lại có thể lên tới hơn 2.100 tỷ đồng.
Nguy cơ gian lận và áp lực dòng vốn của doanh nghiệp
VPSA cảnh báo rằng cơ chế hoàn thuế VAT hiện nay đang tạo ra nhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho gian lận. Một số vụ việc thời gian qua cho thấy việc lợi dụng hoàn thuế không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn làm giảm niềm tin thị trường và ảnh hưởng đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Ngoài ra, việc doanh nghiệp phải ứng trước thuế VAT rồi chờ hoàn sau gây ra áp lực tài chính không nhỏ, nhất là trong bối cảnh giá nông sản biến động và thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt với các quốc gia như Indonesia, Ấn Độ, Brazil.
Hiệp hội cũng lưu ý rằng phần lớn sản phẩm hồ tiêu và gia vị Việt Nam vẫn ở dạng sơ chế, biên lợi nhuận chỉ dao động 1–3%. Do đó, nếu duy trì mức VAT 5% cho hàng xuất khẩu, rồi thực hiện hoàn thuế, doanh nghiệp sẽ chịu gánh nặng chi phí không tương xứng với lợi nhuận. Tình trạng này nếu kéo dài có thể kìm hãm khả năng tái đầu tư và nâng cấp chuỗi giá trị trong nước.
Đề xuất thay thế bằng thuế khoán 0,5% cho hàng xuất khẩu
Để tháo gỡ khó khăn, VPSA kiến nghị áp dụng mức thuế VAT 0% cho hàng nguyên liệu đầu vào dùng để xuất khẩu, đồng thời bỏ cơ chế hoàn thuế hiện hành. Thay vào đó, hiệp hội đề xuất áp dụng thuế khoán xuất khẩu 0,5%, giúp Nhà nước thu được thuế ngay từ giao dịch, trong khi doanh nghiệp không phải chờ hoàn thuế, từ đó chủ động dòng vốn và rút ngắn thời gian quay vòng vốn sản xuất – kinh doanh.
Ngoài ra, VPSA cũng đề xuất tiếp tục duy trì VAT 5% đối với sản phẩm hồ tiêu và gia vị tiêu thụ trong nước – khu vực có thể kiểm soát và thu thuế ổn định. Theo VPSA, phương án này sẽ giúp thiết lập một cơ chế thuế minh bạch, phù hợp với đặc thù ngành hàng có tỷ lệ xuất khẩu rất cao, đồng thời khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm.
Hiệp hội kỳ vọng đề xuất lần này sẽ được các bộ, ngành xem xét nhằm thúc đẩy ngành hồ tiêu và gia vị phát triển bền vững, tận dụng được lợi thế xuất khẩu nhưng vẫn đảm bảo nghĩa vụ thu ngân sách trong môi trường công bằng và hiệu quả hơn.
Nhật Hạ