Vụ cháy chung cư mini ở Hà Nội: Ai sẽ phải chịu trách nhiệm?

Rạng sáng ngày 13/9, tại chung cư mini trong ngõ 29 phố Khương Hạ (Phường Khương Đình, Quận Thanh Xuân, TP Hà Nội ) đã xảy ra một vụ hỏa hoạn gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, nặng nề.

Do chưa xác định được nguyên nhân chính thức gây ra vụ cháy chung cư nên chưa thể xác định trách nhiệm bồi thường thuộc về cá nhân hay chủ đầu tư, vì vậy cư dân nơi đây vẫn cần phải chờ kết luận nguyên nhân chính thức từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Dưới đây là những phân tích từ Luật Sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám Đốc, Công Ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật Sư T.P Hà Nội) về những trách nhiệm của các bên khi xảy ra sự việc đau lòng này.

Xác định ai là người có lỗi gây ra thiệt hại, sẽ xác định được trách nhiệm

Theo Luật sư Tuấn, nguyên nhân của vụ cháy hết sức đa dạng có thể xuất phát từ các nguyên nhân khách quan như: Toà nhà không đủ điều kiện đảm bảo phòng cháy chữa cháy đã đưa vào sử dụng, hệ thống điện của chung cư bị hỏng hóc, chập điện dẫn đến cháy nổ, do nhiệt độ thời tiết tăng cao, ẩm ướt tại các nguồn điện, do bất cẩn của những người sử dụng như hút thuốc bừa bãi, thắp hương, đun nấu, đốt vàng mã… cũng có thể là nguyên nhân.

Bên cạnh đó, không thể không kể đến các nguyên nhân chủ quan như xuất phát từ lỗi của chủ đầu tư; lỗi của dân cư sinh sống tại khu chung cư hoặc lỗi của chủ thể thứ ba có liên quan khác. Từ việc xác định ai là người có lỗi gây ra thiệt hại, sẽ xác định được trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự đối với từng chủ thế đó.

Trong trường hợp lỗi gây thiệt hại hoàn toàn thuộc về chủ đầu tư, khi đó chủ đầu tư sẽ phải bồi thường toàn bộ những thiệt hại về mặt tài sản và những thiệt hại về sức khỏe, tính mạng nếu nạn nhân yêu cầu.

Tuy nhiên, những trường hợp nào thiệt hại gây ra được xem là do lỗi của chủ đầu tư vẫn là một chủ đề gây nhiều tranh cãi. Một số trường hợp như chung cư bị cháy do chập điện, do chung cư thiết kế không hợp lý gây rò khí,... thì có thể xác định lỗi là do chủ đầu tư hay không vẫn rất khó xác định.

Theo ý kiến Luật sư, lỗi của chủ đầu tư có thể xem trên nhiều căn cứ khác nhau có thể kể đến như: thi công, lắp đặt các thiết bị của chung cư không đúng quy trình; sử dụng các trang thiết bị nói chung và các thiết bị phòng cháy chữa cháy nói riêng không đúng tiêu chuẩn, không đảm bảo an toàn; thực hiện thi công xây dựng chung cư không theo bản thiết kế, không đảm bảo những lối thoát hiểm khi cần thiết; hệ thống báo cháy và chữa cháy không theo quy định của pháp luật, không đủ khả năng phòng cháy, chữa cháy…

Đặc biệt, do bảo hành, bảo trì, kiểm tra, giám sát các thiết bị an toàn cháy nổ không tốt là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây cháy nổ. Theo quy định của pháp luật thì chủ đầu tư có trách nhiệm bảo trì 5 năm đối với hệ thống của tòa nhà chung cư, tới khi nào hết 5 năm thì mới hết trách nhiệm của chủ đầu tư.

Trường hợp quá 5 năm thì xét xem lúc bàn giao cho Ban quản trị quỹ bảo trì thì hệ thống phòng cháy chữa cháy đã được nghiệm thu chưa, hay có trục trặc mà vẫn chưa được giải quyết.

Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định nguyên nhân gây cháy do chủ đầu tư thì theo quy định của Bộ luật dân sự 2015, nếu chủ đầu tư có lỗi dù vô ý hay cố ý đều phải bồi thường thiệt hại cho bên bị thiệt hại.

Thiệt hại ở đây có thể là thiệt hại về tài sản bao gồm thiệt hại về tài sản bị mất, bị huỷ hoại hoặc bị hư hỏng; Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút; Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại; và thiệt hại khác do luật quy định. Đồng thời, cũng có thể là thiệt hại về sức khỏe, tính mạng con người.

Đối với trường hợp thiệt hại gây ra là lỗi của cư dân sống tại chung cư hay của người thứ ba khác, tức là họ đã có các hành vi tác động dù vô ý hay cố ý gây nên các vụ cháy ở chung cư như xe của họ bị nổ, bếp ga bị nổ, hút thuốc lá, hay việc thắp hương, đốt vàng mã của các cư dân nếu không được để ý, quan sát cũng có thể gây ra một đám cháy lớn khi gặp điều kiện…... Khi đó, lỗi ở đây thuộc về người có tác động đó và có thể là lỗi của cả chủ đầu tư.

Đối với người có tác động sẽ có lỗi vì đã khởi nguồn đám cháy, còn đối với chủ đầu tư sẽ có lỗi khi không đảm bảo các biện pháp thông báo phòng, chống cháy nổ như biển cấm hút thuốc ở khu vực dễ cháy nổ, biển thông báo khóa bếp ga sau khi sử dụng, cũng như không đảm bảo các biện pháp chữa cháy như không có hệ thống chữa cháy, không thực hiện thông báo ngay sau khi có đám cháy… bởi vì nếu chủ đầu tư đảm bảo được các biện pháp này thì hậu quả đã không lớn đến vậy.

Khi đó, lỗi của người gây cháy có thể là lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý. Đối với trường hợp lỗi vô ý, người này có thể được giảm mức bồi thường theo quy định tại Khoản 2 điều 585 Bộ luật dân sự 2015.

Đặc biệt, nếu cơ quan có thẩm quyền xác định nguyên nhân gây cháy là cá nhân cụ thể, nếu cấu thành tội phạm, có thể cá nhân đó sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi vi phạm các quy định về phòng cháy chữa cháy, theo quy định tại Điều 313 Bộ Luật Hình sự 2015, được sửa đổi sung 2017 cụ thể như sau:

“1. Người nào vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:
a) Làm chết người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 08 năm:
a) Làm chết 02 người;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 12 năm:
a) Làm chết 03 người trở lên;
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;
c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
4. Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

Cơ quan quản lý cũng phải chịu trách nhiệm

Theo như Luật sư Tuấn, để sự việc đáng tiếc này xảy ra thì cơ quan quản lý về Phóng cháy chữa cháy cũng phải có trách nhiệm. Bởi, đơn vị này phải đi kiểm tra định kỳ hệ thống phòng cháy chữa cháy ở chung cư. Khi hệ thống không hoạt động hoặc không đảm bảo yêu cầu thì cơ quan quản lý phải có biện pháp nghiêm khắc để bắt buộc chủ đầu tư, ban quản lý khắc phục ngay.

Căn cứ Khoản 9 Điều 38 Thông tư 02/2016/TT-BXD do bộ xây dựng ban hành về quy chế quản lý, sử dụng nhà chung cư thì chủ đầu tư dự án xây dựng nhà chung cư có trách nhiệm mua bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc theo quy định của Luật Phòng cháy chữa cháy và pháp luật về kinh doanh bảo hiểm. Như vậy, trong trường hợp xảy ra cháy nổ ngoài ý muốn, đơn vị bảo hiểm cũng sẽ có trách nhiệm bồi thường.

Các vụ cháy các công trình nói chung và các chung cư nói riêng đã, đang và sẽ còn gây thiệt hại về người và tài sản nếu tất cả những người có liên quan không nghiêm ngặt thực hiện tốt công tác phòng cháy và chữa cháy.

Để giảm thiểu những hậu quả nặng nề đau đớn do cháy nổ gây ra thì cần nghiêm túc thực hiện đúng các biện pháp phòng cháy chữa cháy, trước tiên trách nhiệm thuộc về chủ đầu tư xây dựng công trình: xây dựng phải có Giấy phép xây dựng, xây dựng đúng Giấy phép xây dựng và đáp ứng đúng các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy của cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Bên cạnh đó các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm như cơ quan cấp phép Quy hoạch, cấp phép xây dựng, cấp phép phòng cháy chữa cháy, cơ quan có trách nhiệm giám sát xây dựng, cơ quan cấp giấy phép hoàn công để công trình được phép đưa vào sử dụng đúng mục đích và đảm bảo đủ điều kiện về phòng cháy chữa cháy.

Bên cạch đó còn có yêu cầu nâng cao ý thức phòng cháy chữa cháy của tất cả các công dân sinh sống tại các công trình xây dựng nói chung và các toà nhà chung cư nói riêng: hãy thấu hiểu và tự thực hiện tốt các quy định phòng cháy chữa cháy để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.

Nếu có vi phạm các quy định về phòng cháy chữa cháy để hoả hoạn sảy ra ngoài những thương vong thiệt hại về người và tài sản của những người là nạn nhân phải trực tiếp gánh chịu hậu quả nặng nề thì những cơ quan và cá nhân có trách nhiệm liên quan tuỳ theo nhiệm vụ được giao mà vi phạm và mức độ thiệt hại sảy ra đều phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, bị xử lý vi phạm hành chính hoặc chịu trách nhiệm xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Quang Anh