Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá tra của Việt Nam đạt gần 2,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm trước, bất chấp bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động. Bước sang năm 2026, ngành cá tra được dự báo tiếp tục chịu áp lực thuế và cạnh tranh, song cũng đứng trước cơ hội tái định vị theo hướng giá trị và bền vững hơn.
Giữ đà tăng trưởng giữa biến động thị trường
Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt gần 2,2 tỷ USD, tăng 8% so với năm 2024. Riêng tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 200 triệu USD, tăng 10% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu nhập khẩu phục vụ tiêu dùng và dự trữ tại nhiều thị trường vẫn duy trì tích cực trong giai đoạn cuối năm.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của cá tra Việt Nam. Riêng tháng 12/2025, xuất khẩu sang thị trường này đạt 60 triệu USD, tăng 25% so với cùng kỳ, chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra trong tháng. Lũy kế cả năm, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc đạt gần 560 triệu USD, tăng nhẹ 2% so với năm 2024.
Ngược lại, thị trường Mỹ vẫn ghi nhận xu hướng suy giảm. Kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Mỹ trong tháng 12/2025 chỉ đạt 17 triệu USD, giảm mạnh 37% so với cùng kỳ. Tính chung cả năm, xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 325 triệu USD, giảm gần 6%, chịu tác động từ mức thuế đối ứng khoảng 20% và lượng tồn kho cao, khiến nhu cầu phục hồi chậm.
Tại châu Âu, xuất khẩu cá tra trong tháng cuối năm đạt 16 triệu USD, tăng nhẹ 2% so với cùng kỳ. Cả năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt khoảng 175 triệu USD, giảm 1% so với năm trước, song được đánh giá là tín hiệu cải thiện so với giai đoạn suy giảm mạnh trước đó.
Điểm sáng nổi bật trong năm 2025 là thị trường Brazil, với kim ngạch xuất khẩu đạt 176 triệu USD, tăng tới 36% so với năm 2024. Riêng tháng 12, xuất khẩu sang Brazil tăng 65%, đưa thị trường này trở thành một trong những động lực tăng trưởng nhanh nhất của cá tra Việt Nam.
Khối thị trường CPTPP tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Trong tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu sang khối này tăng 30% so với cùng kỳ. Lũy kế cả năm, xuất khẩu cá tra sang CPTPP tăng 34%, đạt 367 triệu USD, với các thị trường đóng góp lớn gồm Mexico, Anh và Colombia.
Xuất khẩu sang ASEAN đạt 203 triệu USD, tăng 20%, trong khi khu vực Trung Đông đạt 176 triệu USD, tăng 19% so với năm trước, cho thấy xu hướng đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả.
Xét theo cơ cấu sản phẩm, cá tra phi lê đông lạnh (HS0304) tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, với kim ngạch gần 1,8 tỷ USD, tăng 9% so với năm 2024. Nhóm sản phẩm cá tra tươi, đông lạnh, khô (HS03, trừ HS0304) đạt 377 triệu USD, giảm nhẹ 0,7%. Trong khi đó, các sản phẩm cá tra chế biến sâu, giá trị gia tăng (HS16) đạt gần 51 triệu USD, tăng 8%, song tỷ trọng vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng của ngành.
Áp lực thuế lớn, yêu cầu chuyển hướng sang “giá trị”
Bước sang năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam được dự báo tiếp tục đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt là mức thuế đối ứng khoảng 20% tại thị trường Mỹ, khiến sản phẩm cá tra Việt Nam giảm lợi thế cạnh tranh về giá. Diễn biến sụt giảm kim ngạch trong những tháng cuối năm 2025 cho thấy xu hướng này khó sớm đảo chiều. Việc mở rộng và khai thác sâu hơn các thị trường CPTPP, ASEAN, Trung Đông và Nam Mỹ được xem là hướng đi cần thiết. Tăng trưởng mạnh tại Brazil được đánh giá là tín hiệu tích cực, dù hiện thị trường này vẫn chủ yếu nhập khẩu cá tra phi lê đông lạnh.
Bên cạnh đó, các sản phẩm cá tra chế biến, GTGT đã có bước phát triển nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Trong thời gian tới, doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư vào chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, đồng thời duy trì và mở rộng các chứng nhận bền vững, nhằm nâng cao giá trị, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế và tạo nền tảng cho tăng trưởng ổn định trong năm 2026.
Theo báo cáo của Bộ NN&MT, năm 2025, ngành cá tra tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nuôi trồng thủy sản và xuất khẩu của cả nước. Diện tích thả nuôi ước đạt hơn 5.500 ha, sản lượng khoảng 1,74 triệu tấn, vượt mục tiêu kế hoạch 6%. Kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt khoảng 2,1 tỷ USD, vượt mục tiêu kế hoạch 5%. Những con số này cho thấy hiệu quả sản xuất và khả năng thích ứng của ngành cá tra tiếp tục được cải thiện.
Tuy nhiên, Bộ NN&MT nhấn mạnh, nếu ngành cá tra tiếp tục phát triển theo mô hình cũ dựa vào sản lượng lớn, giá rẻ và sản phẩm đơn điệu thì sẽ khó duy trì lợi thế cạnh tranh trong trung và dài hạn. Thay vào đó, ngành cần chuyển mạnh từ tư duy “sản lượng” sang “giá trị”, coi chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững là trụ cột.
Định hướng cho giai đoạn tới, Bộ NN&MT xác định công tác nghiên cứu, sản xuất và quản lý giống cá tra là nền tảng cốt lõi, cần được ưu tiên hàng đầu. Việc đầu tư hạ tầng vùng sản xuất giống và vùng nuôi tập trung tại các địa phương trọng điểm như Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ… được kỳ vọng tạo nền móng cho phát triển bền vững. Song song đó, doanh nghiệp được khuyến nghị đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, đầu tư chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị, từ quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng đến truy xuất nguồn gốc và đo lường phát thải carbon.
Để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến lưu ý ngành cá tra cần tập trung thực hiện đề án chuyển đổi số trong khai thác và cập nhật cơ sở dữ liệu thủy sản, bảo đảm an toàn hệ thống phần mềm và an ninh mạng. Việc ứng dụng công nghệ cần được triển khai xuyên suốt toàn ngành, từ trồng trọt, chăn nuôi đến thủy sản, bao gồm cả xử lý phế phụ phẩm. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong chọn giống, cải thiện tỷ lệ sống, tối ưu hóa thức ăn và nâng cao các chỉ số kinh tế. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm sản phẩm cá tra có thể truy xuất nguồn gốc đến tận bàn ăn, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường, đặc biệt là hệ thống khách sạn và các phân khúc cao cấp trên thế giới.
Trong bối cảnh biến động địa chính trị, thương mại và thuế quan còn phức tạp, năm 2026 được xem là “phép thử” cho năng lực tái định vị của ngành cá tra Việt Nam. Nếu tận dụng tốt cơ hội chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị, cá tra vẫn có dư địa duy trì vai trò là một trong những ngành hàng xuất khẩu thủy sản chủ lực của Việt Nam.
Trung Anh