Bắc Ninh: Nguồn lực lớn đang bị bỏ ngỏ

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư tại Bắc Ninh vẫn chưa được khai thác. Đây là nguồn lực có giá trị, nếu không được đưa vào sử dụng đúng mục đích sẽ phát sinh chi phí, xuống cấp và lãng phí cơ hội.

Kết luận thanh tra chuyên đề về cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại Bắc Ninh cho thấy quy mô nguồn lực đang chờ được khai thác không nhỏ. Tại thời điểm ngày 30/4/2026, toàn tỉnh có 570 cơ sở nhà, đất dôi dư được giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh và các chi nhánh trực thuộc quản lý, khai thác, xử lý. Trong số này, 140 cơ sở đã có phương án xử lý nhưng chưa hoàn thành, còn 430 cơ sở chưa có phương án xử lý.

Gần 87 ha đất đang cần được xử lý

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng cơ sở mà còn ở quy mô diện tích đất và công trình gắn trên đất. Theo kết luận thanh tra, 570 cơ sở nhà, đất dôi dư có tổng diện tích đất lên tới 86,8 ha, với tổng diện tích sàn xây dựng 345.617 m².

Trong đó, 239 cơ sở nằm tại khu vực đô thị, có tổng diện tích đất 42,18 ha và diện tích sàn xây dựng 211.272 m²; 210 cơ sở tại khu vực nông thôn có tổng diện tích đất 34,32 ha và diện tích sàn 114.766 m²; 121 cơ sở ở miền núi, vùng sâu, vùng xa có tổng diện tích đất 10,3 ha và diện tích sàn 19.579 m².

Những con số này cho thấy câu chuyện xử lý nhà, đất dôi dư không đơn thuần là giải quyết một phần việc hành chính sau sắp xếp. Đây thực chất là bài toán quản trị nguồn lực. Nếu được xử lý đúng, quỹ đất và cơ sở vật chất này có thể tiếp tục phục vụ các mục tiêu công, chuyển đổi công năng, cho thuê, đấu giá hoặc giao địa phương quản lý theo quy định. Ngược lại, nếu kéo dài tình trạng bỏ trống, giá trị tài sản có thể suy giảm trong khi Nhà nước vẫn phải đối mặt với chi phí quản lý, bảo vệ và duy trì.

Thực tế thanh tra cho thấy tình trạng bỏ trống diễn ra trên diện rộng. Có 535/570 cơ sở dôi dư hiện bỏ trống, không sử dụng, trong đó 322 cơ sở đã bỏ trống, không sử dụng trên 12 tháng. Các cơ sở này bao gồm 188 điểm trường, 68 trụ sở và cơ sở hoạt động sự nghiệp, 41 nhà văn hóa và 25 cơ sở do cơ quan Trung ương chuyển về.

Đáng chú ý hơn, việc bỏ trống tài sản diễn ra trong bối cảnh một phần đáng kể hồ sơ pháp lý và dữ liệu tài sản chưa hoàn thiện. Kết luận thanh tra chỉ ra 363/570 cơ sở thiếu hồ sơ pháp lý về nhà, đất, trong đó 193 cơ sở chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Có 228 cơ sở chưa được cập nhật vào phần mềm quản lý tài sản công, 228 cơ sở chưa mở sổ theo dõi, hạch toán, kế toán; 365 cơ sở chưa xác định hoặc chưa điều chỉnh giá trị quyền sử dụng đất để tính vào giá trị tài sản.

Như vậy, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là tài sản có nhưng dữ liệu chưa đầy đủ, hồ sơ chưa hoàn thiện, giá trị chưa được xác định đầy đủ. Khi “đầu vào” về pháp lý, hiện trạng và giá trị tài sản chưa rõ ràng, việc lựa chọn phương án xử lý cũng khó có thể nhanh chóng.

Từ “tài sản dôi dư” thành nguồn lực phát triển

Điểm tích cực là Bắc Ninh không đứng trước bài toán không có phương án. Qua rà soát 570 cơ sở, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh và các chi nhánh đã đề xuất nhiều hướng xử lý khác nhau, phù hợp với đặc điểm từng nhóm tài sản.

Cụ thể, 22 cơ sở được đề xuất tiếp tục giữ lại sử dụng; 186 cơ sở cho thuê; 24 cơ sở đấu giá; 18 cơ sở bán tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất; 15 cơ sở chuyển đổi công năng; 14 cơ sở điều chuyển cho cơ quan, đơn vị có nhu cầu; 4 cơ sở thu hồi do nằm trong khu vực có quy hoạch dự án; 220 cơ sở chuyển giao về địa phương quản lý theo Luật Đất đai và 65 cơ sở khai thác tạm thời. Chỉ còn 2 cơ sở chưa thể xử lý ngay do vướng mắc pháp lý.

Đáng chú ý, trong số này có 136 cơ sở đã được phê duyệt phương án cho thuê, được đánh giá có thể sớm đưa vào khai thác, sử dụng. Đây chính là nhóm tài sản có khả năng tạo chuyển biến nhanh nếu các thủ tục liên quan được tháo gỡ.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa “có phương án” và “đưa tài sản vào sử dụng thực tế” vẫn là vấn đề cần được giải quyết. Kết luận thanh tra cho biết 430 cơ sở vẫn chưa có phương án xử lý tại thời điểm 30/4/2026; trong khi 140 cơ sở đã có phương án xử lý theo hình thức cho thuê nhưng triển khai còn chậm do vướng hồ sơ pháp lý, điều chỉnh quy hoạch xây dựng, quy hoạch sử dụng đất và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan.

Điều này cho thấy xử lý tài sản dôi dư cần được nhìn nhận theo hướng “không để tài sản chết”. Mỗi cơ sở cần có một phương án cụ thể, thời hạn cụ thể và cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể. Với những tài sản có khả năng khai thác thương mại, cần nhanh chóng hoàn thiện hồ sơ, quy hoạch và điều kiện pháp lý để đưa ra khai thác theo đúng quy định. Với những cơ sở không còn phù hợp, cần lựa chọn phương án điều chuyển, chuyển đổi công năng, đấu giá hoặc giao địa phương quản lý tùy từng trường hợp.

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Bắc Ninh phải phân công rõ trách nhiệm, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”; đồng thời rà soát, đẩy nhanh việc lập và trình phê duyệt phương án xử lý để sớm đưa nhà, đất dôi dư vào khai thác, sử dụng.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa không chỉ đối với Bắc Ninh mà còn với quá trình sắp xếp tài sản công nói chung. Khi tổ chức bộ máy được tinh gọn, việc quản trị tài sản cũng cần chuyển sang trạng thái tinh gọn và hiệu quả hơn. Không thể để bộ máy giảm đầu mối nhưng tài sản vẫn phân tán, bỏ trống hoặc chậm được xử lý.

Thực tế, Bắc Ninh đã triển khai nhiều biện pháp thúc đẩy quá trình này. Sở Tài chính thành lập các tổ, nhóm hỗ trợ xã, phường; UBND tỉnh ban hành các văn bản đôn đốc bàn giao, tiếp nhận tài sản; Trung tâm Phát triển quỹ đất thành lập tổ công tác liên ngành kiểm tra hiện trạng. Tổ công tác đã rà soát 257 cơ sở tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi để tổng hợp, phân loại và đề xuất phương án xử lý.

Nhưng để nguồn lực thực sự được “đánh thức”, khâu quyết định vẫn là tốc độ thực thi. Cần coi việc hoàn thiện hồ sơ, cập nhật dữ liệu, xác định giá trị tài sản, tháo gỡ quy hoạch và tổ chức xử lý là một chuỗi công việc thống nhất thay vì chia cắt theo từng cơ quan.

Quan trọng hơn, quá trình xử lý phải bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định, nhất là đối với những tài sản có khả năng cho thuê, đấu giá hoặc chuyển nhượng. Mục tiêu cuối cùng không phải đơn giản là giảm số lượng tài sản dôi dư trên giấy tờ, mà là bảo đảm tài sản công được sử dụng đúng mục đích, tạo giá trị và hạn chế tối đa thất thoát, lãng phí.

Xử lý nhà, đất dôi dư không chỉ là hoàn tất hồ sơ sau sắp xếp, mà biến tài sản bỏ trống thành nguồn lực phục vụ phát triển. Càng chậm xử lý, chi phí cơ hội và lãng phí với xã hội càng lớn.

Phượng Hòa