Thông tư 01/2021/TT-NHNN đã tạo điều kiện cho các ngân hàng Nhà nước dồn hàng chục nghìn tỷ đồng mua trái phiếu của ngân hàng cổ phần, với lãi suất thấp, kỳ hạn dài và thiếu cơ chế giám sát. Thanh tra Chính phủ kiến nghị cần sửa đổi thông tư này.
Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách pháp luật trong phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và sử dụng nguồn vốn thu được.
Trong đó, hoạt động phát hành trái phiếu của các tổ chức tín dụng được nêu ra với nhiều vấn đề đáng chú ý, bao gồm cách xác định lãi suất và việc đầu tư vào trái phiếu do tổ chức tín dụng khác phát hành.
Trước ngày 17/5/2021, các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được phép mua trái phiếu doanh nghiệp do các tổ chức tín dụng phát hành.
Tuy nhiên, sau khi Thông tư 01/2021/TT-NHNN có hiệu lực, quy định cho phép các tổ chức tín dụng mua trái phiếu của nhau, dẫn đến dòng vốn luân chuyển giữa các ngân hàng tăng mạnh. Đáng chú ý, một số dòng vốn từ các ngân hàng nhà nước lớn đã chảy sang ngân hàng thương mại cổ phần với lãi suất thấp, thiếu căn cứ cụ thể.
Thông tư 01/2021/TT-NHNN đã tạo điều kiện cho các ngân hàng Nhà nước dồn hàng chục nghìn tỷ đồng mua trái phiếu của ngân hàng cổ phần, với lãi suất thấp, kỳ hạn dài và thiếu cơ chế giám sát
Kết luận thanh tra cho biết một số ngân hàng thương mại cổ phần đã phát hành thành công các lô trái phiếu trị giá 4.500 tỷ đồng, 6.500 tỷ đồng và 8.000 tỷ đồng, kỳ hạn lên tới 36 tháng, với lãi suất cố định chỉ từ 1,8% đến 3,5%/năm, trong đó ba ngân hàng thuộc nhóm Big4. Thanh tra Chính phủ đánh giá quy định hiện hành về lãi suất trái phiếu còn chung chung, gây khó khăn trong giám sát và chưa có cơ sở thống nhất.
Vì vậy, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước rà soát, sửa đổi Thông tư 01/2021/TT-NHNN, quy định rõ việc xác định lãi suất khi phát hành trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng, đồng thời công khai căn cứ và mức lãi suất áp dụng.
Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động phát hành, sử dụng và đầu tư trái phiếu, đặc biệt đối với các ngân hàng có vốn nhà nước chi phối, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm, đồng thời hướng dẫn các tổ chức tín dụng quản lý tài sản bảo đảm theo quy định pháp luật và nội bộ, đảm bảo an toàn hoạt động.
Thanh tra Chính phủ nhận thấy cần thiết phải rà soát và nghiên cứu sửa đổi các quy định hiện hành liên quan đến lãi suất phát hành trái phiếu doanh nghiệp của tổ chức tín dụng theo hướng cụ thể, minh bạch, đúng quy định pháp luật. Đồng thời, đề nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tăng cường chỉ đạo công tác giám sát và kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật của các ngân hàng thuộc nhóm bốn ngân hàng thương mại nhà nước lớn khi tham gia đầu tư trái phiếu doanh nghiệp tại các ngân hàng khác.
(Kết luận Thanh tra số 276/KL-TTCP)
Quang Anh