Doanh nghiệp kêu cứu sau khi nhận quyết định từ Cục Hải quan Tây Ninh

Tạp chí Thương Trường nhận được đơn kêu cứu của Công ty TNHH Thương mại Brotex (Việt Nam), phản ánh việc Cục Hải quan tỉnh Tây Ninh (nay là Chi cục Hải quan khu vực XVII) ban hành các quyết định hành chính bị cho là trái quy định, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài chính, uy tín và hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp.

Vụ việc không chỉ là câu chuyện giữa một doanh nghiệp với cơ quan quản lý, mà còn phản ánh một vấn đề rộng lớn hơn: khi công cụ thực thi pháp luật bị vận dụng sai lệch, quyền lực hành chính có thể trở thành rào cản bóp nghẹt môi trường đầu tư.

“Doanh nghiệp kiểu mẫu” thành nạn nhân của những quyết định hành chính?

Theo đơn kêu cứu gửi đến Thương Trường, Công ty TNHH Thương mại Brotex (Việt Nam) là doanh nghiệp chế xuất (DNCX) 100% vốn nước ngoài, được thành lập từ năm 2012 tại Tây Ninh, hoạt động đúng theo quy định của Luật Hải quan, Thông tư 38/2015/TT-BTC, Thông tư 39/2018/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Để được phép mua bán với doanh nghiệp nội địa, tức là thực hiện hoạt động xuất, nhập khẩu theo cơ chế hải quan riêng biệt, Brotex đã chọn phương án 2 theo quy định: thành lập một công ty thương mại nội địa độc lập (đặt ngoài khu chế xuất), do chính Brotex đầu tư 100% vốn. Phương án này đã được Sở Kế hoạch và Đầu tư Tây Ninh chấp thuận, ghi rõ mục tiêu, phạm vi hoạt động và các mã HS được phép kinh doanh.

Nói cách khác, Brotex đã làm đúng mọi thủ tục pháp lý mà Nhà nước quy định.

Thế nhưng, ngày 17/11/2023, Cục Hải quan tỉnh Tây Ninh bất ngờ ban hành Kết luận kiểm tra sau thông quan, cho rằng doanh nghiệp “khai sai trị giá hải quan”, rồi ra Quyết định ấn định thuế số 506/QĐ-HQTN với tổng số tiền hơn 21 tỷ đồng, kèm theo Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 563/QĐ-XPHC với lý do “trốn thuế”, mức phạt tương đương một lần tiền thuế.

Điều đáng nói là, theo phản ánh của doanh nghiệp, việc Cục Hải quan Tây Ninh áp dụng phương pháp xác định trị giá hải quan trong quá trình kiểm tra sau thông quan là sai lệch so với quy định pháp luật. Cụ thể, tại Quyết định số 1164/QĐ-TCHQ ngày 13/5/2024, Tổng cục Hải quan đã chỉ rõ những điểm chưa đúng trong quá trình xác định trị giá.

Theo đó, doanh nghiệp đồng thuận với việc bác bỏ trị giá khai báo theo Phương pháp 1 – trị giá giao dịch đối với 9.277 dòng hàng, đồng thời chấp nhận áp dụng Phương pháp 2 – trị giá giao dịch của hàng hóa nhập khẩu giống hệt cho 772 dòng hàng.

Tuy nhiên, với 8.505 dòng hàng còn lại, doanh nghiệp không có hồ sơ, tài liệu, dữ liệu để áp dụng Phương pháp 3 – trị giá giao dịch của hàng hóa tương tự, nên đúng ra các dòng hàng này phải được chuyển sang Phương pháp 4 – trị giá khấu trừ, theo quy định tại Điều 10 Thông tư 39/2015/TT-BTC.

Thực tế, Brotex đã cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ và dữ liệu cần thiết để áp dụng Phương pháp 4, song đoàn kiểm tra của Cục Hải quan Tây Ninh không xem xét mà lại chuyển sang Phương pháp 5 – trị giá tính toán và Phương pháp 6 – trị giá suy luận. Việc “nhảy cóc” này khiến trị giá hàng hóa bị nâng lên bất hợp lý, kéo theo khoản thuế ấn định cao gấp nhiều lần thực tế.

Doanh nghiệp khẳng định không đồng ý với việc áp dụng Phương pháp 5 và 6, và đề nghị Chi cục Hải quan khu vực XVII rà soát lại toàn bộ 8.505 dòng hàng theo đúng Phương pháp 4 – phương pháp khấu trừ mà họ đã cung cấp đầy đủ căn cứ chứng minh.

Khiếu nại kéo dài, công lý vẫn chưa có hồi âm

Ngay sau khi bị ấn định truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính, Công ty TNHH Brotex Việt Nam đã gửi đơn khiếu nại lên Cục Hải quan Tây Ninh (lần 1). Tuy nhiên, kết quả giải quyết tại Quyết định số 104/QĐ-HQTN ngày 28/2/2024 vẫn “giữ nguyên quyết định cũ”, không chấp nhận các lập luận của doanh nghiệp.

Không đồng tình, Brotex tiếp tục khiếu nại lần 2 lên Tổng cục Hải quan. Ngày 13/5/2024, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan ban hành Quyết định số 1164/QĐ-TCHQ, kết luận rõ:

“Cục Hải quan tỉnh Tây Ninh phải hủy bỏ một phần nội dung của Quyết định ấn định thuế và Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời áp dụng lại phương pháp trị giá khấu trừ theo quy định tại Điều 10 Thông tư 39/2015/TT-BTC.”

Điều này có nghĩa, cơ quan cấp trên đã chỉ ra sai phạm trong cách thực hiện của cấp dưới và yêu cầu Cục Hải quan Tây Ninh khắc phục. Tuy nhiên, điều gây bức xúc là Cục Hải quan Tây Ninh vẫn giữ nguyên quan điểm cũ, không thực hiện chỉ đạo của Tổng cục, mà còn ban hành thêm hai quyết định mới (số 36/QĐ-HQTN và 37/QĐ-SDBSHB ngày 05/02/2025), thực chất là củng cố lại các quyết định sai trước đó.

Một hành động khiến dư luận đặt câu hỏi: phải chăng quyền lực hành chính ở đây đang bị lạm dụng, thậm chí coi thường chỉ đạo của cơ quan cấp trên?

Từ một doanh nghiệp hoạt động minh bạch, đóng góp hàng trăm tỷ đồng vào ngân sách mỗi năm, Brotex đã rơi vào cảnh đình trệ sản xuất, mất đối tác, mất uy tín, chỉ vì phải gánh chịu các quyết định hành chính bị cho là “sai từ gốc”. Theo đơn trình, thiệt hại của doanh nghiệp ước tính lên đến 500 tỷ đồng doanh thu/năm, nhiều hợp đồng bị hủy bỏ, chuỗi cung ứng đứt gãy, hàng trăm lao động phải nghỉ việc.

Không dừng lại ở đó, việc bị “gắn mác trốn thuế” khiến Brotex đối mặt với rủi ro uy tín nghiêm trọng, làm các đối tác trong và ngoài nước mất niềm tin. Trong khi đó, thiệt hại đối với cơ quan quản lý cũng không nhỏ, doanh nghiệp ngừng sản xuất đồng nghĩa nguồn thu thuế và thu nhập địa phương sụt giảm, còn hình ảnh ngành Hải quan bị tổn hại nặng nề.

Câu hỏi đặt ra là: trong khi cả hệ thống chính trị đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, vì sao vẫn có những hành xử đi ngược lại tinh thần cải cách, khiến doanh nghiệp và nhà đầu tư mất niềm tin vào tính công bằng của pháp luật Việt Nam?

Vụ việc Brotex không đơn thuần là sai sót kỹ thuật trong việc áp dụng phương pháp xác định trị giá hải quan, mà là biểu hiện của tư duy hành chính một chiều, nơi quyết định được ban hành mà không cần xem xét hậu quả đối với doanh nghiệp, cũng không lắng nghe phản biện từ người chịu tác động.

Đáng lo ngại hơn, Cục trưởng Cục Hải quan Tây Ninh là ông Nguyễn Văn Bổng, người ký toàn bộ các quyết định nói trên, dường như bỏ qua nguyên tắc tuân thủ cấp trên, không thực hiện chỉ đạo của Tổng cục Hải quan. Nếu điều này được xác minh, đây không chỉ là sai phạm nghiệp vụ, mà còn là vi phạm kỷ luật hành chính nghiêm trọng, đe dọa tính thống nhất của cả hệ thống quản lý nhà nước.

Câu chuyện Brotex vì thế không còn là chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà trở thành bài kiểm tra niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường pháp lý Việt Nam. Một quyết định sai có thể khiến hàng trăm tỷ đồng bị chôn vùi, hàng trăm công nhân mất việc, và nghiêm trọng hơn là làm xói mòn hình ảnh “chính quyền kiến tạo, liêm chính, hành động” mà Chính phủ đang dày công xây dựng.

Trước hàng loạt dấu hiệu bất thường, dư luận đặt câu hỏi: Ai giám sát người đang nắm quyền lực hành chính? Một cán bộ có thể viện dẫn điều luật, ký văn bản, áp thuế, xử phạt, nhưng nếu làm sai, hậu quả lại đổ lên đầu doanh nghiệp và rộng hơn, lên môi trường đầu tư quốc gia.

Từ vụ việc Brotex, đã đến lúc Cục Hải quan và Bộ Tài chính cần vào cuộc kiểm tra toàn diện, làm rõ ba vấn đề then chốt: Trách nhiệm của Cục Hải quan Tây Ninh và người đứng đầu trong việc không thực hiện chỉ đạo của cấp trên; Căn cứ pháp lý cho việc ban hành lại các quyết định đã bị yêu cầu hủy bỏ; Cơ chế giám sát và xử lý cán bộ ban hành quyết định sai, gây hậu quả kinh tế nghiêm trọng cho doanh nghiệp.

Nếu không được xử lý nghiêm minh, vụ việc Brotex có thể trở thành tiền lệ nguy hiểm, khiến nhà đầu tư e ngại khi đặt chân vào Việt Nam, nơi chỉ một văn bản hành chính cũng có thể “xóa sổ” cả một dự án hàng trăm tỷ đồng.

Pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi người thực thi nó có lương tâm và trách nhiệm. Trong vụ Brotex, những sai sót, chồng chéo và cách hành xử cứng nhắc của cơ quan Hải quan không chỉ khiến doanh nghiệp lâm nguy, mà còn tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin vào công lý.

Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần rà soát, chấn chỉnh lại quy trình kiểm tra sau thông quan, bảo đảm mọi quyết định hành chính đều dựa trên chứng cứ, nguyên tắc và tinh thần thượng tôn pháp luật, chứ không phải quyền lực chủ quan của một vài cá nhân.

Tạp chí Thương Trường sẽ chuyển nội dung phản ánh đến Hải quan tỉnh Tây Ninh và Cục Hải quan để xác minh, làm rõ, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và thượng tôn pháp luật trong hoạt động quản lý hải quan, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.

Bình Minh