Giá vàng 'nhảy múa điên loạn', chuyên gia đề nghị sớm xóa bỏ độc quyền

Những ngày giao dịch gần đây, giá vàng miếng SJC liên tục nhảy múa, giảm mạnh rồi lại quay đầu tăng. Giữa lúc giá vàng tăng giảm bất thường, nhiều cửa hàng ngừng bán ra dù vẫn còn vàng trong quầy. Các chuyên gia cho rằng, việc xóa bỏ độc quyền vàng miếng cũng như trao quyền nhập khẩu vàng cho nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh sẽ giúp cung cầu trên thị trường cân bằng hơn, ổn định thị trường.

Giá vàng 'nhảy múa điên loạn'

Giá vàng ngày 15/3 tăng giảm điên cuồng, rớt một mạch 4 - 5 triệu rồi quay đầu tăng trở lại. Theo đó, mở cửa tuần giao dịch mới, sáng 13/5, Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn SJC điều chỉnh giảm mạnh giá vàng miếng xuống còn 85,5 triệu đồng/lượng mua vào, 88,5 triệu đồng/lượng bán ra.

Giá vàng miếng SJC giảm một mạch khoảng 4 triệu đồng ở chiều bán và gần 5 triệu đồng ở chiều mua so với mức giá đỉnh 92,4 triệu đồng/lượng bán ra hôm 10/5.

Tuy nhiên, sau đó, giá vàng quay đầu và liên tục tăng trở lại với mức tăng sốc không kém. Gần 10h, giá vàng miếng SJC bán ra vọt lên hơn 89 triệu đồng/lượng. Đến 11h, giá vàng miếng tăng tiếp lên 90 triệu đồng/lượng bán ra và 87,5 triệu đồng/lượng mua vào.

Đầu phiên giao dịch buổi chiều, giá vàng miếng bán ra lẫn mua vào đều tăng thêm 500.000 đồng/lượng: 88 - 90,5 triệu đồng/lượng mua vào - bán ra. Chênh lệch mua bán giảm xuống còn 2,5 triệu đồng/lượng. Theo ghi nhận, giá vàng giảm mất đỉnh 92,4 triệu đồng nên ngay từ đầu ngày, lượng người đến các trung tâm vàng bạc đá quý mua vào rất đông.

Thông tin từ các chủ cửa hàng kinh doanh vàng, thị trường vàng trong nước đang trải qua giai đoạn tăng nóng hiếm có khi giá vàng đạt đỉnh 92,4 triệu đồng/lượng (bán ra) và liên tục điều chỉnh giữ ở mức cao.

Hiện nay, giá vàng thế giới quy đổi theo tỷ giá niêm yết vào khoảng 72,5 triệu đồng/lượng, thấp hơn vàng nhẫn khoảng 4 triệu đồng và thấp hơn vàng miếng SJC khoảng 16 triệu đồng.

Diễn biến của giá vàng miếng lao dốc trong bối cảnh giá vàng nhẫn và giá thế giới ít biến động. Trên thị trường quốc tế, giá vàng hôm nay mở cửa tuần giao dịch giảm nhẹ 2 USD/ounce so với hôm trước, còn 2.358 USD/ounce.

Theo các chuyên gia, giá vàng vẫn sẽ tiếp tục tăng lên trong thời gian tới. Cuộc khảo sát vàng hằng tuần mới nhất của Kitco News cho thấy, trong số 17 nhà phân tích Phố Wall đã tham gia khảo sát thì có tới 10 chuyên gia, tương đương 59%, dự kiến sẽ thấy giá vàng tăng cao hơn vào tuần tới. Cùng đó, thị trường vàng tiếp tục chịu ảnh hưởng của các yếu tố liên quan như lộ trình điều chỉnh lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed); căng thẳng quân sự gia tăng ở cả Trung Đông và Ukraine...

Điều đáng nói, trong hai tuần gần đây, Ngân hàng Nhà nước đã tiến hành các phiên gọi thầu với mục đích tăng cung ra thị trường, hạ nhiệt giá vàng miếng so với thế giới. Tuy nhiên, sau 5 phiên gọi thầu được thị trường đánh giá là chưa thành công khi giá sàn cao, chỉ có 6.800 lượng vàng được tung ra so với quy mô chào thầu 84.000 lượng. Giá vàng miếng sau các phiên thầu này vẫn liên tục tăng nóng.

Lý giải về nguyên nhân dẫn tới cơn sốt giá vàng trong những ngày gần đây, TS. Bùi Đức Thụ, nguyên Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách, nguyên Phó Ban công tác đại biểu thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chia sẻ với báo chí, việc giá vàng tăng cao có ba nguyên nhân chính. Trước tiên do giá vàng thế giới biến động bất thường, đang neo giữ ở mức cao. Thị trường bất động sản thời gian qua bất ổn, sốt nóng, đầu tư sẽ rất rủi ro, nên nhà đầu tư rất thận trọng, cân nhắc. Tương tự với thị trường chứng khoán cũng biến động lớn, thiếu ổn định, nhiều cổ phiếu trồi sụt liên tục, đầu tư cũng không ổn định, rủi ro lớn. Với kênh ngân hàng, lãi suất duy trì ở mức rất thấp cũng không hấp dẫn người gửi tiền… Từ các lý do trên, người dân sẽ tìm đến trú ẩn vào thị trường vàng.

Mặt khác, thị trường vàng vừa qua điều hành không bình thường, dẫn đến mất cân đối cung - cầu. Về nguồn cung, chúng ta không nhập khẩu vàng, cung không tăng, nhưng cầu lại tăng, dẫn đến giá tăng sốc. Nhưng điều đáng nói là giá vàng SJC lại cao hơn nhiều so với các loại vàng khác, đặc biệt mức chênh lớn so với thị trường thế giới. Điều này do cơ chế độc quyền nhà nước biến thành độc quyền doanh nghiệp, dẫn đến doanh nghiệp thu được lợi nhuận không chính đáng. Cũng vì chênh lệch lớn giữa giá trong và ngoài nước dẫn đến tình trạng buôn lậu vàng, quản lý nhà nước khó khăn, phức tạp hơn, kéo theo nhiều hệ lụy không lường được.

Cơn sốt vàng vừa qua cũng bị ảnh hưởng bởi yếu tố tâm lý xã hội, tâm lý đám đông. Giá vàng lên trên 92 triệu đồng/lượng, nhưng giá càng “sốt” dân lại càng đổ xô đi mua, như vậy đây là tâm lý đám đông. Trong điều kiện đó, Nhà nước phải cung cấp đầy đủ thông tin, đưa ra định hướng xử lý, đồng thời vận động, tuyên truyền, cảnh báo đầu tư trong lúc thị trường vàng sốt nóng sẽ rất rủi ro.

Đề nghị xóa bỏ độc quyền

Các chuyên gia đánh giá, giá vàng SJC tăng mạnh cho thấy việc đấu thầu vàng không hiệu quả. Có thể thấy rõ sự lúng túng của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khi liên tiếp niêm yết giá tham chiếu đấu thầu vàng SJC quá cao đã thúc đẩy giá vàng SJC trên thị trường tăng lên một mức không tưởng.

NHNN có thể giảm giá tham chiếu đấu thầu vàng SJC sát với giá vàng thế giới nhưng cách làm này không khác việc đem lại lợi ích cho các đơn vị có đủ điều kiện kinh doanh vàng SJC. Vì một thị trường vàng SJC độc quyền như hiện nay, rất khó có chuyện bên bán muốn giảm đi lợi nhuận.

Trong khi các ngân hàng trung ương toàn cầu tích cực mua vàng để đa dạng hóa dự trữ ngoại hối thì việc NHNN bán vàng lại đi ngược chiều với xu hướng, chưa kể sẽ đặt tổ chức này vào việc rất khó giải bài toán chính sách tiền tệ nếu tung lượng vàng quá lớn và giá rẻ ra thị trường.

Bởi vì NHNN phải dùng ngoại tệ nhập khẩu vàng, nhưng lúc này câu chuyện tỉ giá còn đang chịu nhiều sức ép do bối cảnh kinh tế thế giới. NHNN phải tiết kiệm từng đồng ngoại tệ để đảm bảo sự ổn định của tiền đồng tránh các cú sốc lên nền kinh tế.

Để giảm thế khó của NHNN thì nên để tổ chức này chuyên tâm điều hành chính sách tiền tệ thay vì đau đầu suy nghĩ đi mua bán vàng. Vàng nên xem xét là một loại hàng hoá và được cấp phép có hạn ngạch nhập khẩu vàng cho các đơn vị kinh doanh có uy tín nhằm tăng cung vàng và từng bước giảm chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới.

Tuy nhiên, cách làm này cũng chưa chắc mang lại hiệu quả tối ưu. Vì ngay cả khi cho phép các doanh nghiệp tự cân đối ngoại tệ để nhập khẩu vàng theo hạn ngạch, cũng có nhiều vấn đề khác xảy ra. Một lượng lớn ngoại tệ tung ra mua vàng, rồi sau đó bán ra thị trường, và người dân mua vàng để cất trữ trong két. Rất dễ hình dung câu chuyện này là tiền đồng sẽ giảm giá. Tiền đồng giảm giá trị sẽ gây tác động lên các biến số lãi suất, lạm phát, tỉ giá, niềm tin...

Điều tốt nhất có lẽ nên xem xét thương hiệu vàng miếng khác có giá trị ngang bằng với vàng thương hiệu SJC. Nói cách khác, NHNN bỏ sự độc quyền và trả lại giá trị vàng miếng cho thị trường tự điều tiết. Cách nay không lâu, bản thân NHNN cũng đã đề xuất thay đổi phương án sản xuất vàng miếng, bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, thực hiện cấp phép sản xuất vàng miếng cho một số doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện.

Ngoài ra, NHNN sẽ thực hiện cấp hạn mức sản xuất vàng miếng trong từng thời kỳ phù hợp với mục tiêu chính sách tiền tệ và sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng sẽ phù hợp với kinh nghiệm quốc tế, tăng cung vàng miếng trên thị trường, giải quyết được vấn đề chênh lệch giá

TS Nguyễn Trí Hiếu đánh giá: Việc NHNN không còn nắm giữ độc quyền thương hiệu vàng SJC cũng như trao quyền nhập khẩu vàng cho nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh vàng sẽ giúp cung cầu trên thị trường cân bằng hơn. Đồng thời động thái này cũng giúp kéo giảm sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới (có thời điểm giá vàng SJC cao hơn thế giới gần 20 triệu đồng/lượng - PV).

Điều này cũng có nghĩa khi có nhiều thương hiệu vàng miếng, nhiều công ty sản xuất sẽ đáp ứng đủ nhu cầu thị trường, nguồn cung vàng không bị thắt chặt thì tình trạng vàng miếng không còn bị khan hiếm. Những người có nhu cầu mua vàng để tích lũy làm tài sản phòng ngừa rủi ro sẽ không còn phải bị mua với giá rất đắt đỏ như hiện nay.

Cụ thể là lâu nay sự độc quyền về nhập khẩu vàng và thương hiệu vàng miếng SJC của NHNN đã tạo ra sự chênh lệch không chỉ với giá vàng thế giới, mà cả các thương hiệu vàng trong nước khác, dù chất lượng vàng tương đương nhau.

Về việc sửa đổi Nghị định 24 cũng như xóa bỏ cơ chế độc quyền doanh nghiệp vàng được đưa ra lâu nay TS. Bùi Đức Thụ cho biết, vấn đề này đã được bàn quá nhiều, nhưng cứ chập chờn, không dứt khoát. Rõ ràng, cần phải sửa đổi ngay cơ chế quản lý điều hành thị trường vàng. Do vậy, phải tổng kết Nghị định 24, xem được cái gì, không được cái gì, để sửa đổi cho phù hợp. Cái không được chúng ta thấy rất rõ là cần phải xóa bỏ ngay tình trạng biến độc quyền Nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp. Không nên giao cho một mình SJC làm và cần xóa bỏ cái gọi là thương hiệu quốc gia. Như vậy sẽ không còn chênh lệch độc quyền doanh nghiệp nữa, đồng thời sẽ thu hẹp khoảng cách giữa giá vàng SJC với các loại vàng khác.

Cần quy định điều kiện cụ thể để quản lý, điều hành chính sách tiền tệ nói chung, thị trường vàng nói riêng. Vì thế, nên mở rộng cho một số doanh nghiệp đủ điều kiện có thể nhập khẩu vàng theo hạn mức của Ngân hàng Nhà nước, để điều hòa cung - cầu, như thế giá sẽ xuống ngay. Nhưng cái đó mình lại không làm, chỉ tăng cung bằng dự trữ Nhà nước, gây ách tắc trong tổ chức thực hiện. Giữ thương hiệu độc quyền quốc gia với SJC là không hợp lý, đi ngược lại kinh tế thị trường.

“Nhà nước phải độc quyền vàng, nhưng độc quyền Nhà nước không được chuyển thành độc quyền cá nhân, tư nhân, doanh nghiệp. Nếu độc quyền doanh nghiệp, họ nhân danh Nhà nước để thu được lợi nhuận độc quyền, không phải do hiệu quả đầu tư đem lại. Đó là hình thức phân phối không phù hợp với kinh tế thị trường. Tôi không kiến nghị xóa bỏ độc quyền Nhà nước, mà kiến nghị xóa bỏ độc quyền doanh nghiệp, xóa bỏ thương hiệu vàng quốc gia, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh”. TS. Bùi Đức Thụ nói.

Hồng Quang