Ước tính đến cuối năm nay, số dư nguồn các quỹ tài chính sẽ gần 1,48 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 56.000 tỷ so với đầu năm. Riêng số dư 3 quỹ do Bảo hiểm xã hội Việt Nam quản lý khoảng gần 1,3 triệu tỷ đồng. Từ đó, nhiều đại biểu phản ánh, chất lượng quản lý một số quỹ tài chính ngoài ngân sách đang bị bỏ ngỏ.
ĐBQH đặt câu hỏi về việc sử dụng nguồn vốn 1,3 triệu tỷ đồng của Quỹ BHXH
Tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước năm 2024, dự toán ngân sách Nhà nước, phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2025, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) nhắc đến các quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách chưa được quan tâm thấu đáo.
Ông Đồng cho biết, đối với định chế Bảo hiểm xã hội Việt Nam, theo báo cáo 647 ngày 15/10/2024 của Chính phủ, tổng số dư đầu năm 2024 của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do Trung ương quản lý chủ yếu là của 3 quỹ: Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp và Quỹ Bảo hiểm y tế do Bảo hiểm Xã hội Việt Nam quản lý, chiếm gần 91% tổng số dư các quỹ.
Ứớc tính đến cuối năm nay, số dư nguồn các quỹ tăng khoảng 56.000 tỷ đồng so với đầu năm. Trong đó số dư của 3 quỹ do Bảo hiểm Xã hội Việt Nam quản lý chiếm gần như tuyệt đối trên 91% tổng số dư các quỹ - tương đương khoảng 1,3 triệu tỷ đồng.
Riêng đối với Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, tổng thu trong năm 2024 ước đạt 410.000 tỷ đồng, bao gồm cả ngân sách Nhà nước chuyển vào. Tổng chi khoảng 352.000 tỷ đồng, chênh lệch thu chi khoảng 58.000 tỷ đồng.
Số dư quỹ cuối năm 2024 dự kiến hơn 1,2 triệu tỷ đồng, tăng gần 5% so với cuối năm 2023, trong đó chủ yếu được sử dụng để đầu tư vào trái phiếu Chính phủ.
"Vấn đề là cơ cấu và chất lượng sử dụng vốn của khối nguồn vốn gần 1,3 triệu tỷ đồng trên thế nào, khả năng bảo toàn và sinh lời của chúng ra sao? Theo đó là sứ mệnh bảo đảm an sinh xã hội của cơ quan bảo hiểm xã hội có hoàn thành không? Báo cáo của Chính phủ cũng chưa làm rõ điều này, kể cả các vấn đề đại biểu khác đề cập, như tình hình giải quyết nợ đọng bảo hiểm xã hội hiện nay?", đại biểu Hà Sỹ Đồng nêu loạt câu hỏi.
Đại biểu Hà Sỹ Đồng cho biết, theo các chuyên gia, chiếm hầu hết trong cơ cấu sử dụng vốn của Bảo hiểm Xã hội là khoản mục tài sản trái phiếu Chính phủ Việt Nam. Trong khi có rủi ro thanh khoản và rủi ro thị trường nhưng chưa từng được các cơ quan phụ trách, cũng như chính bản thân cơ quan Bảo hiểm Xã hội nhận diện, đo lường và công bố.
Tất nhiên xét về khía cạnh nhiệm vụ chính trị, có vẻ như Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đã tròn vai. Và một trong những hệ lụy của cung cách đầu tư vốn của bảo hiểm xã hội xưa và nay làm méo mó thị trường trái phiếu Chính phủ, làm giá cả trên thị trường này không phản ánh đúng tương quan cung - cầu thực về trái phiếu.
"Nói theo giới chuyên môn, đường cong lãi suất trái phiếu Chính phủ chưa bao giờ được coi là chuẩn để các thị trường vốn, tiền tệ thế giới tham chiếu", ông Đồng nói thêm.
Đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị.
Liên quan đến việc điều hành tồn dư tiền gửi kho bạc Nhà nước, đại biểu Hà Sỹ Đồng cho biết, nhờ quyết tâm chính trị, từ năm 2017 Bộ Tài chính chuyển dần theo lộ trình lượng tiền tồn dư của Kho bạc Nhà nước gửi tại hệ thống ngân hàng thương mại về Ngân hàng Nhà nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành chính sách tiền tệ của quốc gia.
"Tuy nhiên, trên thực tiễn quá trình triển khai diễn ra chưa thực sự được suôn sẻ, thể hiện ở việc kho bạc nhà nước tiến hành đấu thầu tiền gửi trở lại ở các ngân hàng thương mại mà có những lúc không phù hợp về thời điểm, về liều lượng, kỳ hạn, hay mức lãi suất chào", ông Đồng nói.
Theo vị đại biểu, những việc như vậy nhiều khi đã khiến cho Ngân hàng Nhà nước bị động và gặp khó khăn trong công tác điều tiết cung tiền cho hệ thống ngân hàng và nền kinh tế, nhằm hướng tới mục tiêu ổn định tiền tệ và hoạt động của ngân hàng.
Lý do chính, theo ông Đồng là nằm ở sự xung đột giữa mục tiêu phối hợp tốt chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ nhằm điều hành kinh tế vĩ mô với mục tiêu bảo toàn và tối đa hóa lợi ích chi phí nguồn ngân quỹ Nhà nước.
"Sự xung đột mục tiêu hay xung đột lợi ích này sẽ càng lớn, càng phức tạp và càng gây ra nhiều hệ lụy khi lượng tồn dư ngân quỹ quốc gia đang có xu hướng ngày càng phình to", ông Đồng nêu.
Ông cũng lưu ý, số dư tiền gửi Kho bạc Nhà nước bình quân tại hệ thống ngân hàng giai đoạn 2017-2019 chỉ khoảng 300.000 tỷ đồng - 500.000 tỷ đồng, thì sang giai đoạn hậu Covid-19 đã tăng lên nhanh, có lúc xấp xỉ 1 triệu tỷ đồng.
Đại biểu cho rằng, sự tồn dư ngân quỹ lớn chủ yếu do công tác giải ngân vốn đầu tư phát triển thuộc ngân sách Nhà nước bị trì trệ những năm qua, trong khi công tác cân đối giữa huy động vốn và sử dụng vốn chưa thực sự tối ưu, còn bị động lớn do phụ thuộc vào nhiều cấp ngành khác.
Do đó, đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ sớm rà soát lại những quy định và tháo gỡ những các điểm nghẽn hiện nay một cách tốt nhất.
Đầu tư vào trái phiếu chính phủ 80%, còn 20% gửi ở các ngân hàng thương mại
Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, 1,24 triệu tỷ đồng tồn dư quỹ bảo hiểm xã hội hiện nay chỉ là số dư trên sổ sách, dùng để trả lương hàng tháng cho những người hưu trí.
Để thực hiện đúng quy định, số dư này không phải nằm ở trên tài khoản tiền gửi mà đã được đầu tư vào trái phiếu chính phủ 80%, còn 20% gửi ở các ngân hàng thương mại, chủ yếu là 5 ngân hàng thương mại của Nhà nước, không gửi vào các ngân hàng khác vì sợ sẽ rủi ro.
"Tóm lại, khoản chi này về mặt bản chất là đầu tư và các công trình xây dựng cơ bản, các công trình đầu tư công, nên có thể nói là công cụ rất tốt, còn nếu để cho Bảo hiểm Xã hội đầu tư vào dự án này, dự án kia sẽ rất rủi ro và thực tế đã bị rủi ro. Đối với cả quốc gia khác cũng thế, họ cũng đầu tư vào trái phiếu của chính phủ là phần nhiều và việc này vừa có lợi ích cho chính phủ, vừa đảm bảo độ an toàn cho bảo hiểm xã hội", Phó thủ tướng nói.
Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc.
Liên quan đến quỹ ngân sách gửi ngân hàng, ông Phớc cho rằng, đây là một khoản gửi tạm thời, đã có dự chi nhưng chưa giải ngân được, ví dụ Chương trình mục tiêu quốc gia chưa chi tiêu được thì gửi, khi nào có khối lượng, có thủ tục sẽ rút ra hoặc chi đầu tư công đang còn tồn..., và tập trung vào gửi ở Ngân hàng Nhà nước quản lý để đảm bảo tính thống nhất và an toàn.
"Chúng tôi chỉ để một phần rất nhỏ gửi ở một số ngân hàng thương mại nhưng là thương mại nhà nước. Vấn đề này đã được các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và kiểm tra Đảng rất đồng tình với cách điều hành của chúng tôi", ông Phớc nhấn mạnh.
Hồng Quang