Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế cho rằng, số thu khoảng 1.200 tỷ đồng/năm là con số rất khiêm tốn. Cho nên sẽ còn nhiều vấn đề đặt ra và cần nhiều giải pháp trong thời gian tới.
Nhiều thách thức trong thu thuế thương mại điện tử tại Việt Nam
Tại Việt Nam, thương mại điện tử được đánh giá đang có tốc độ phát triển nhanh. Việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, quảng cáo... thông qua các website thương mại điện tử, sàn giao dịch thương mại điện tử, các mạng xã hội của nước ngoài trở nên phổ biến.
Năm 2021, thị trường thương mại điện tử ở Việt Nam đạt khoảng 13,7 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với năm 2020 và được dự báo có thể đạt 39 tỷ USD vào năm 2025, đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế có thị trường thương mại điện tử đứng thứ ba trong khu vực ASEAN.
Số liệu cung cấp từ ông Nguyễn Như Quỳnh - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính tại hội thảo khoa học quốc tế “Thuế đối với thương mại điện tử và dịch vụ số xuyên biên giới: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam” được tổ chức mới đây cho thấy, số thu từ kinh doanh TMĐT thông qua các tổ chức tại Việt Nam khai thay, nộp thay thuế nhà thầu từ năm 2018 đến ngày 14/7/2022 đạt 5.458 tỷ đồng, tốc độ thu bình quân đạt 130%, số thu trung bình đạt khoảng 1.200 tỷ đồng/năm. Trong đó, một số nhà cung cấp nước ngoài được khai thuế, nộp thuế thay với số thu lớn như: Facebook là 2.076 tỷ đồng; Google là 2.040 tỷ đồng; Microsoft là 699 tỷ đồng.
Tại Hội thảo, ông Đặng Ngọc Minh - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế cho rằng, số thu khoảng 1.200 tỷ đồng/năm là con số rất khiêm tốn. Cho nên sẽ còn nhiều vấn đề đặt ra và cần nhiều giải pháp trong thời gian tới.
Ông Nguyễn Như Quỳnh cho biết thêm, các quy định pháp luật về thuế của Việt Nam đã được kiện toàn và có tính bao quát, điều chỉnh đối với hoạt động này, đảm bảo cơ sở pháp lý cho việc thu thuế. Tuy nhiên, phát triển hoạt động TMĐT và dịch vụ số xuyên biên giới cũng đặt ra nhiều vấn đề, đặc biệt là liên quan đến quản lý thuế do những khó khăn trong quản lý đầy đủ các nguồn thu, đối tượng nộp thuế, xác định căn cứ tính thuế…
Tham luận tại hội thảo, PGS. TS. Lê Xuân Trường, Trưởng khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính) chỉ rõ hàng loạt thách thức thương mại điện tử đặt ra cho quản lý thuế thời gian qua. Cụ thể, thứ nhất, khó khăn trong xác định danh tính người nộp thuế do không nhất thiết phải có sự hiện diện vật chất của chủ thể kinh doanh.
Thứ hai, khó khăn trong xác định giao dịch làm căn cứ tính thuế.
Thứ ba, khả năng xói mòn cơ sở thuế do các đơn vị tránh lập cơ sở thường trú, tối thiểu hóa phạm vi hoạt động và tài sản để giảm thu nhập chịu thuế và khai thác tối đa các điều khoản có lợi về thuế với các nước đánh thuế thấp.
Thứ tư, không xác định được căn cứ đánh thuế do nguyên tắc đánh thuế hiện hành dựa trên sự hiện diện vật chất.
Thứ năm, không phân biệt rõ loại thu nhập làm cơ sở đánh thuế.
Những thách thức này trước tiên đến từ những bất cập về hành lang pháp lý. Theo PGS. TS. Lê Xuân Trường, quy định về đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng và người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp hiện chưa bao quát hết những vấn đề phát sinh trong điều kiện kinh tế số.
Cùng với đó, "quy định về trách nhiệm kê khai, nộp thuế thay của sàn giao dịch thương mại điện tử theo ủy quyền pháp luật dân sự không khả thi. Thiếu quy định cụ thể về cung cấp thông tin của sàn giao dịch thương mại điện tử", ông Trường đặt vấn đề.
"Ngành thuế hạn chế về nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra do chưa xây dựng được quy trình thanh tra, kiểm tra đặc thù đối với lĩnh vực thương mại điện tử", Trưởng khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính) chỉ rõ những kẽ hở.
Cùng với đó, quản lý thuế cũng chưa theo kịp sự phát triển của hoạt động thương mại điện tử.
Theo đó, ông Trường cho rằng ngành thuế hạn chế về công nghệ như không dò tìm tự động, thu thập thông tin trên mạng xã hội; hay khó kiểm soát và bắt buộc thực hiện nghĩa vụ đối với nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú ở Việt Nam.
Các giải pháp để quản lý thu thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT
Để tăng cường hiệu quả quản lý thuế trong lĩnh vực này, theo ông Nguyễn Việt Anh - Chuyên gia quản trị công cao cấp của Ngân hàng Thế giới, trong chính sách thuế giá trị gia tăng, cần quy định vai trò của các nền tảng số, chợ điện tử trong khai, nộp thuế của các thương nhân hoạt động trên các nền tảng này. Đồng thời, cần áp dụng thống nhất thuế suất thuế giá trị gia tăng với nhà cung cấp nước ngoài; bãi bỏ việc miễn thuế với hàng hóa có giá trị thấp.
Với thuế trực thu, ông Nguyễn Việt Anh cho rằng cần theo dõi chặt chẽ các diễn biến quốc tế và thỏa thuận về thuế trực thu với doanh nghiệp kỹ thuật số. Rà soát lại các ưu đãi thuế để tránh thất thu thuế từ tác động của thuế suất tối thiểu toàn cầu...
Nêu những góp ý về giải pháp, PGS. TS. Lê Xuân Trường cho rằng, để nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với thương mại điện tử và dịch vụ số xuyên biên giới, nhất thiết phải áp dụng công nghệ ở một trình độ ngày càng cao trong quản lý thuế.
Trong đó, cần xây dựng phần mềm dò tìm tự động để phát hiện các giao dịch đáng ngờ trên internet làm cơ sở yêu cầu người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế hoặc thực hiện thanh tra, kiểm tra, ấn định thuế.
Cùng với đó, phát triển hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ việc kê khai, tính thuế, nộp thuế điện tử một cách thuận tiện nhất. Ứng dụng các công nghệ tích hợp hiện đại để phát hiện dấu hiệu vận chuyển hàng trong mô hình thương mại điện tử thanh toán tiền mặt.
Về lâu dài, cùng với việc sửa đổi quy định pháp luật về kê khai, nộp thuế, cần phát triển hệ thống tính thuế tự động gắn với không gian và thời gian thực của giao dịch trong nền kinh tế số.
"Nếu không kiểm soát được giao dịch thương mại điện tử trên cơ sở hành lang pháp lý đầy đủ và công nghệ hiện đại thì các nỗ lực khác sẽ không thể giúp chúng ta đạt được mục tiêu đề ra”, PGS. TS. Lê Xuân Trường nhấn mạnh.
Theo ông Đặng Ngọc Minh, ngày 21/3/2022, Bộ Tài chính chính thức khai trương Cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài (NCCNN) nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế, NCCNN có thu nhập từ Việt Nam có thể thực hiện việc đăng ký, kê khai, nộp thuế tại bất kỳ đâu trên thế giới.
Cùng với đó, để quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT, ngày 6/9/2021 Bộ Tài chính phê duyệt đề án “Quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT”. Do đó, Tổng cục Thuế đã và đang tiếp tục triển khai thực hiện Đề án Quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT.
Theo đó, Tổng cục Thuế tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt hướng dẫn NCCNN lớn đăng ký, kê khai, nộp thuế trên Cổng thông tin điện tử của ngành Thuế; hoàn thiện quy định pháp luật về thuế để tăng cường trách nhiệm của chủ sở hữu sàn TMĐT trong việc khai thuế, nộp thuế thay cho người bán hàng hóa, dịch vụ thông qua sàn TMĐT có chức năng đặt hàng trực tuyến và cung cấp thông tin cho cơ quan thuế bằng phương thức điện tử.
Đồng thời, ngành Thuế tiếp tục hiện đại hóa công tác quản lý thuế; nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin để kết nối, lưu trữ thông tin để hỗ trợ, kết nối với người nộp thuế (NCCNN, sàn TMĐT...) theo hình thức điện tử trực tiếp tại Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế; xây dựng cơ sở dữ liệu để quản lý rủi ro đối với TMĐT; thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch thường xuyên và theo chuyên đề đối với hoạt động TMĐT...
Hà Yên (t/h)