Sắp xếp nhà, đất dôi dư trên địa bàn Hà Nội: Không để nguồn lực nằm chờ

Sau sắp xếp tổ chức, bộ máy, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư đang đứng trước cơ hội được khai thác hiệu quả hơn. Khơi thông nguồn lực này cũng là cách hạn chế lãng phí.

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính không chỉ đặt ra yêu cầu tinh gọn đầu mối mà còn kéo theo bài toán xử lý lượng tài sản công hình thành qua nhiều giai đoạn. Với Hà Nội, kết luận thanh tra chuyên đề về cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp cho thấy thành phố đã có nhiều bước triển khai, song quá trình đưa những nguồn lực này trở lại phục vụ phát triển vẫn còn không ít điểm nghẽn.

Theo kết luận thanh tra, sau khi sắp xếp tổ chức, bộ máy từ ngày 1/3/2025, các sở, ngành của Hà Nội cơ bản được bố trí tại những trụ sở đang quản lý, sử dụng và không phát sinh cơ sở nhà, đất dôi dư đáng kể. Tuy nhiên, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025, bài toán nhà, đất dôi dư trở nên rõ hơn khi 126 phường, xã phải rà soát, tổng hợp và xây dựng phương án sắp xếp.

Ghi nhận thành phố đã ban hành 40 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc các đơn vị thực hiện việc sắp xếp, xử lý cơ sở nhà, đất và tổ chức kiểm kê, cập nhật dữ liệu tài sản công. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành một hệ thống quản lý tài sản công đầy đủ hơn, thay vì để tài sản phân tán, thiếu thông tin hoặc không xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm.

Nguồn lực lớn nhưng vẫn nằm ngoài vòng khai thác

Điểm đáng chú ý nhất trong kết luận thanh tra là xác định 29 cơ sở nhà, đất cần sớm đưa vào khai thác, sử dụng để khơi thông nguồn lực, với tổng diện tích đất lên tới 221.438 m², tổng diện tích sàn 19.855 m². Trong số này, 20/29 cơ sở, tương đương 68,96%, được xác định có khả năng xử lý ngay để chuyển giao cho địa phương quản lý, khai thác tạm thời hoặc chuyển đổi công năng theo quy định. Tổng diện tích đất của nhóm này là 145.256 m², diện tích sàn 12.276 m².

Những con số trên cho thấy vấn đề không nằm hoàn toàn ở việc thiếu tài sản phục vụ các mục tiêu công. Ngược lại, một phần nguồn lực đã hiện hữu nhưng chưa được đưa vào sử dụng đúng lúc, đúng mục đích.

Nếu một cơ sở nhà, đất đã không còn phù hợp với chức năng cũ nhưng vẫn nằm chờ phương án xử lý, giá trị của tài sản không chỉ bị “đóng băng” mà còn có thể phát sinh thêm chi phí bảo quản, duy tu, quản lý. Trong khi đó, địa phương vẫn có thể phải bố trí nguồn lực cho những nhu cầu về trụ sở, y tế, giáo dục, văn hóa hoặc các công trình phục vụ cộng đồng.

Đây chính là góc độ cần nhìn nhận khi nói về chống lãng phí trong quản lý tài sản công: lãng phí không nhất thiết chỉ là sử dụng sai tài sản, mà còn có thể nằm ở việc tài sản có nhưng không được khai thác kịp thời.

Kết luận thanh tra cho thấy vẫn còn 70 cơ sở nhà, đất đã có phương án sắp xếp, xử lý nhưng chưa hoàn thành, trong đó 68 cơ sở thuộc thẩm quyền quyết định xử lý của Chủ tịch UBND thành phố và 2 cơ sở thuộc thẩm quyền cấp xã. Theo số liệu cập nhật tại báo cáo tháng 6/2026, thành phố đã ban hành 34/70 quyết định xử lý và đang khẩn trương hoàn thành 36 cơ sở còn lại.

Một điểm nghẽn khác nằm ở hồ sơ pháp lý. Có 13 cơ sở thuộc 3 sở, ngành và 263 cơ sở thuộc 65 phường, xã chưa có đầy đủ hồ sơ pháp lý về đất đai, như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc chưa hoàn tất thủ tục cấp, điều chỉnh thông tin trên giấy chứng nhận.

Những tồn tại này phần lớn có nguyên nhân lịch sử, khi nhiều cơ sở được hình thành qua nhiều thời kỳ và hồ sơ đất đai chưa hoàn chỉnh. Tuy nhiên, đây cũng là lý do khiến việc xử lý tài sản bị kéo dài, làm giảm tốc độ đưa nguồn lực vào sử dụng.

Sắp xếp phải đi cùng trách nhiệm và hiệu quả khai thác

Điều đáng lưu ý là kết luận thanh tra không chỉ chỉ ra hạn chế mà còn xác định khá rõ những việc cần làm để khơi thông nguồn lực.

Một trong những yêu cầu quan trọng là phải chuyển từ tư duy “hoàn thành phương án” sang hoàn thành việc xử lý trên thực tế. Một tài sản có phương án nhưng chưa có quyết định xử lý, chưa bàn giao hoặc chưa được đưa vào khai thác thì về bản chất vẫn chưa tạo ra giá trị mới.

Thực tế ghi nhận 10 phường, xã có cơ sở sau khi ban hành quyết định xử lý nhưng chưa có biên bản bàn giao, tiếp nhận; 7 phường, xã chưa ban hành quyết định điều chuyển, giao hoặc chuyển đổi công năng đối với một số cơ sở. Bên cạnh đó, 22 phường, xã chưa ban hành quyết định về tiêu chuẩn, định mức diện tích công trình sự nghiệp thuộc phạm vi quản lý.

Đáng chú ý hơn, có những trường hợp chuyển đổi công năng nhưng diện tích sử dụng chưa phù hợp tiêu chuẩn, định mức. Thanh tra xác định 43 cơ sở tại 7 xã được quyết định chuyển đổi trụ sở dôi dư thành cơ sở văn hóa hoặc sinh hoạt cộng đồng nhưng tổng diện tích đất dôi dư lên tới 55.464 m², diện tích nhà 22.305 m² vẫn chưa phù hợp tiêu chuẩn, định mức. Hai cơ sở khác được chuyển đổi thành cơ sở y tế cũng còn diện tích chưa phù hợp.

Điều này cho thấy nếu chỉ chuyển đổi công năng theo hướng “có nơi để sử dụng” mà không tính toán đúng nhu cầu, tiêu chuẩn và định mức thì nguy cơ lãng phí vẫn có thể tái diễn dưới một hình thức khác.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là mỗi cơ sở phải được xác định rõ: còn nhu cầu hay không, phù hợp với chức năng nào, ai quản lý, thời hạn xử lý bao lâu và phương án khai thác ra sao. Thanh tra Chính phủ kiến nghị Hà Nội bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”, qua đó hạn chế thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.

Đặc biệt, đối với các cơ sở nhà, đất bỏ trống, không sử dụng quá 12 tháng liên tục, thành phố được yêu cầu tổ chức thanh tra, kiểm tra, xác định rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm; đồng thời phải có phương án sớm đưa tài sản vào khai thác, sử dụng để tránh lãng phí.

Đây cũng là điểm chuyển quan trọng từ quản lý tài sản theo hồ sơ sang quản lý theo hiệu quả. Một tài sản công chỉ thực sự phát huy giá trị khi được sử dụng đúng mục đích, đúng tiêu chuẩn, đúng đối tượng và tạo ra hiệu quả xã hội tương xứng.

Về lâu dài, việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công cũng có ý nghĩa đặc biệt. Thanh tra Chính phủ kiến nghị sớm hoàn thiện, đồng bộ cơ sở dữ liệu, gắn trách nhiệm với từng cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp quản lý tài sản và cập nhật cả tình trạng phê duyệt phương án sắp xếp, xử lý nhà, đất.

Khi dữ liệu đầy đủ và trách nhiệm được định danh, việc theo dõi một khu đất, một trụ sở hay một cơ sở công sẽ không dừng ở câu hỏi “đang thuộc đơn vị nào”, mà phải trả lời được “đang được sử dụng thế nào, hiệu quả ra sao và nếu không còn nhu cầu thì bao giờ được xử lý”.

Bài toán sắp xếp vì thế không kết thúc ở việc giảm đầu mối hay bố trí lại trụ sở. Thước đo cuối cùng phải là nguồn lực có được giải phóng hay không. Với riêng 29 cơ sở được xác định có khả năng sớm khai thác, nếu được xử lý đúng quy định, Hà Nội có thể đưa hàng chục hecta đất và hàng nghìn mét vuông sàn trở lại phục vụ các mục tiêu phát triển.

Nếu được xử lý đúng tiến độ, đúng thẩm quyền và minh bạch, nhà đất dôi dư sẽ không còn là gánh nặng quản lý mà trở thành nguồn lực phục vụ phát triển, tạo thêm dư địa tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Phượng Hòa